Radio
Podcast
Multimedia
Nghị quyết số 104/NQ-CP ngày 15/8/2022 của Chính phủ về lộ trình tăng số lượng vaccine trong Chương trình Tiêm chủng mở rộng giai đoạn 2021–2030 đã xác định đưa vaccine phòng bệnh do virus HPV vào chương trình từ năm 2026. Cụ thể hóa chủ trương này, ngày 16/5/2026, Bộ trưởng Bộ Y tế ban hành Thông tư số 13/2026/TT-BYT quy định về hoạt động tiêm chủng, có hiệu lực từ ngày 1/7/2026. Theo Điều 3 của Thông tư, bệnh do virus HPV (Human Papillomavirus) ở người được bổ sung vào danh mục bệnh phải sử dụng vaccine, sinh phẩm trong tiêm chủng bắt buộc thông qua Chương trình Tiêm chủng mở rộng.
Đây là cơ sở pháp lý quan trọng để triển khai vaccine HPV theo lộ trình của ngành Y tế, góp phần tăng cường dự phòng các bệnh do HPV gây ra, đặc biệt là ung thư cổ tử cung. Trong giai đoạn đầu, vaccine được ưu tiên tiêm cho trẻ em gái 12 tuổi (học sinh lớp 6) tại các địa bàn còn nhiều khó khăn.
Mỗi năm hơn 2.500 phụ nữ Việt Nam tử vong vì ung thư cổ tử cung
Từ thực tế điều trị tại Khoa Ung bướu – Xạ trị, Bệnh viện Hữu Nghị, ThS.BS Lê Chí Hiếu cho biết: “Trong nhóm các bệnh ung thư ở nữ giới, ung thư cổ tử cung hiện không còn đứng ở vị trí hàng đầu như trước đây nhờ hiệu quả của các chương trình sàng lọc. Tuy nhiên, đây vẫn là căn bệnh có tỷ lệ tử vong đáng quan tâm và ảnh hưởng lớn đến sức khỏe phụ nữ”.
Theo số liệu GLOBOCAN năm 2022, Việt Nam ghi nhận hơn 4.600 ca ung thư cổ tử cung mới và hơn 2.500 ca tử vong vì căn bệnh này. Trên thế giới, trung bình cứ khoảng 2 phút lại có một phụ nữ tử vong do ung thư cổ tử cung. Phần lớn các trường hợp mắc bệnh có liên quan đến tình trạng nhiễm kéo dài các chủng HPV nguy cơ cao. Đây là lý do các chuyên gia nhấn mạnh vai trò của vaccine trong phòng bệnh ngay từ đầu.
Giải thích cơ chế bảo vệ của vaccine HPV, BS Trần Thị Thu Hạnh, Phó Trưởng khoa Phụ Nội tiết, Bệnh viện Phụ sản Trung ương cho biết: “Vaccine sẽ kích hoạt cơ thể sinh kháng thể. Khi đã có sẵn kháng thể, nếu virus xâm nhập, cơ thể có khả năng đào thải virus tốt hơn, tránh để virus tồn tại kéo dài trong cơ thể”.
Virus HPV lây truyền qua nhiều đường, chủ yếu qua quan hệ tình dục. Vì vậy, tiêm vaccine trước khi có nguy cơ phơi nhiễm sẽ đạt hiệu quả phòng bệnh tốt nhất. Đây cũng là lý do trẻ em gái được khuyến cáo tiêm vaccine ở độ tuổi sớm.
Tiêm trước 17 tuổi, nguy cơ ung thư giảm tới gần 90%
Dẫn các nghiên cứu theo dõi dài hạn tại Thụy Điển, Đan Mạch và Anh, BS Lê Chí Hiếu cho biết, tiêm vaccine ở độ tuổi lớn hơn vẫn mang lại lợi ích, nhưng mức độ bảo vệ có thể thấp hơn so với tiêm trước khi phơi nhiễm. Ở những người được tiêm trước 16–17 tuổi, nguy cơ ung thư cổ tử cung xâm lấn giảm khoảng 80% đến gần 90%. Đó cũng là cơ sở để chương trình ưu tiên tiêm cho trẻ em gái ở độ tuổi lớp 6.
“Đây là nhóm tuổi đạt hiệu quả bảo vệ tối ưu nhất, bởi cơ thể chưa tiếp xúc với virus qua đường tình dục và khả năng đáp ứng miễn dịch rất tốt”, BS Lê Chí Hiếu phân tích.
Hiệu quả này đã được kiểm chứng ở nhiều nước. Vaccine HPV được đưa vào sử dụng trên thế giới từ năm 2006. Sau gần hai thập kỷ, hiệu quả và tính an toàn của vaccine đã được chứng minh qua nhiều nghiên cứu lâm sàng và các chương trình theo dõi quy mô lớn. Thực tế tại nhiều quốc gia cho thấy, tiêm vaccine HPV giúp giảm rõ rệt tình trạng nhiễm các chủng virus có nguy cơ gây ung thư, giảm tổn thương tiền ung thư cổ tử cung và góp phần giảm nguy cơ mắc ung thư cổ tử cung.
Theo BS Trần Thị Thu Hạnh, mọi khuyến cáo của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) hay các hội y khoa quốc tế đều dựa trên những nghiên cứu kéo dài từ 10 đến 20 năm. “Người ta so sánh nhóm có tiêm và nhóm không tiêm, theo dõi dọc theo thời gian để đánh giá tỷ lệ mắc bệnh trong tương lai, rồi mới đưa ra khuyến cáo về tác dụng của việc tiêm vaccine”, BS Hạnh nói.
Đáng chú ý, tại Scotland, một nghiên cứu công bố năm 2024 không ghi nhận ca ung thư cổ tử cung xâm lấn nào ở nhóm phụ nữ được tiêm vaccine HPV khi còn ở độ tuổi 12–13. Kết quả này tiếp tục củng cố vai trò của tiêm chủng trong phòng ngừa ung thư cổ tử cung.
Từ những bằng chứng đó, BS Lê Chí Hiếu khuyến cáo: “Hiệu quả và độ an toàn của vaccine HPV đã được chứng minh qua các nghiên cứu thực tế trên số lượng đối tượng rất lớn tại nhiều trung tâm y tế trên thế giới. Các bậc phụ huynh hoàn toàn có thể yên tâm cho con em mình tiêm chủng theo đúng khuyến cáo để phòng ngừa các bệnh nguy hiểm liên quan đến HPV”.
Dù vậy, tiêm vaccine không đồng nghĩa với việc loại bỏ hoàn toàn nguy cơ ung thư cổ tử cung. Phụ nữ vẫn cần sàng lọc định kỳ theo khuyến cáo để phát hiện sớm những tổn thương bất thường. Tiêm chủng kết hợp với sàng lọc và điều trị kịp thời mới tạo nên chiến lược phòng, chống bệnh toàn diện.
Hướng tới loại trừ ung thư cổ tử cung
Đưa vaccine HPV vào Chương trình Tiêm chủng mở rộng không phải là quyết định đơn lẻ mà nằm trong chiến lược dài hạn của ngành Y tế. Tiếp nối kết quả giai đoạn 2016–2025, Bộ Y tế đã ban hành Kế hoạch hành động quốc gia về phòng, chống ung thư vú và ung thư cổ tử cung giai đoạn 2026–2035, với mục tiêu hướng tới loại trừ ung thư cổ tử cung. Kế hoạch đặt chỉ tiêu 90% trẻ em gái tại các địa bàn triển khai được tiêm đủ liều vaccine HPV, gắn với lộ trình tăng số lượng vaccine trong Chương trình Tiêm chủng mở rộng. Đây cũng là một trong ba mục tiêu mà WHO đề ra để tiến tới loại trừ căn bệnh này.
Bộ Y tế kêu gọi các cấp ủy Đảng, chính quyền địa phương cùng chung tay, ưu tiên nguồn lực để hiện thực hóa mục tiêu bảo vệ sức khỏe phụ nữ Việt Nam, trong đó tiêm vaccine được đặc biệt coi trọng. Ông Đinh Anh Tuấn, Cục trưởng Cục Bà mẹ và Trẻ em, Bộ Y tế nhấn mạnh: “Với ung thư cổ tử cung, chúng ta có nhiều biện pháp dự phòng hơn so với các loại ung thư khác, đặc biệt là tiêm vaccine phòng virus gây ung thư cổ tử cung cho trẻ em gái”.
Đánh giá về chính sách này, ThS.BS Lê Chí Hiếu cho rằng: “Đây là một bước tiến rất lớn trong công cuộc phòng chống ung thư cổ tử cung và các bệnh liên quan đến HPV. Cá nhân tôi đánh giá đây là nỗ lực rất đáng ghi nhận của Chính phủ cùng các bộ, ngành liên quan nhằm bảo vệ sức khỏe thế hệ trẻ và giảm gánh nặng bệnh tật cho xã hội”.
Đón nhận chính sách mới, nhiều phụ huynh bày tỏ niềm vui và sự nhẹ nhõm. Bà Trần Thị Mai (tỉnh Phú Thọ) chia sẻ: “Biết là lợi ích rất lớn, bây giờ được tiêm miễn phí thì ai cũng rất phấn khởi. Không chỉ ở nông thôn mà ở thành phố cũng thế, có những gia đình khó khăn muốn tiêm nhưng không có điều kiện để tiêm cho con”. Cùng chung suy nghĩ, chị Bạch Thu Anh (Hà Nội) cho biết: “Nếu được đưa vào tiêm chủng mở rộng và được tiêm miễn phí thì đỡ rất nhiều”.
Chính sách mới mở ra cơ hội để người dân ở những địa bàn khó khăn được tiếp cận dịch vụ dự phòng vốn trước đây chưa dễ dàng. Chị Nguyễn Thu Hà (thành phố Hải Phòng) mong muốn: “Mình mong những vaccine như thế có thể đến được với nhiều nơi, như vùng sâu, vùng xa, với những bé gái có thể chịu nhiều thiệt thòi hơn các bé gái ở thành phố”.
Việc đưa vaccine HPV vào Chương trình Tiêm chủng mở rộng là bước tiến trong thực hiện chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước về tăng cường y tế dự phòng, chuyển trọng tâm từ chữa bệnh sang chủ động phòng bệnh. Chính sách góp phần mở rộng cơ hội tiếp cận vaccine, tăng cường công bằng trong tiếp cận dịch vụ y tế dự phòng, giảm gánh nặng chi phí điều trị cho mỗi gia đình và toàn xã hội. Khi được triển khai hiệu quả, cùng với khám sàng lọc định kỳ và nâng cao nhận thức phòng bệnh, tiêm vaccine HPV sẽ góp phần bảo vệ sức khỏe phụ nữ Việt Nam từ sớm, từ xa, hướng tới mục tiêu loại trừ ung thư cổ tử cung./.
