Sốt cao co giật: Bản chất "lành tính" nhưng tuyệt đối không chủ quan

Theo PGS.TS Nguyễn Tiến Dũng, hệ thần kinh của trẻ nhỏ (đặc biệt là nhóm tuổi từ 6 tháng đến 6 tuổi) chưa phát triển hoàn thiện như người lớn, rất dễ có các phản ứng kiểu lan tỏa. Khi thân nhiệt tăng quá cao, phản ứng này kích hoạt dẫn đến co giật.

PGS.TS Nguyễn Tiến Dũng khẳng định, sốt cao co giật còn có tên gọi khác là sốt cao co giật lành tính. Bản thân chữ “lành tính” đã nói lên rằng nếu đúng là co giật do sốt cao thuần túy (thường do nhiễm virus đường hô hấp, sốt dịch...) thì hoàn toàn không ảnh hưởng đến sức khỏe lâu dài, hết sốt là hết co giật và hầu như không để lại bất kỳ di chứng thần kinh hay não bộ nào. Cha mẹ đừng quá sợ hãi"

Tuy nhiên, vị chuyên gia nhi khoa đặc biệt nhấn mạnh, phụ huynh không thể tự phân biệt được cơn co giật đó là lành tính hay là biểu hiện của các bệnh lý nguy hiểm như viêm não, viêm màng não. Do đó, khi trẻ xuất hiện cơn co giật, cha mẹ phải đưa trẻ đến bệnh viện ngay sau khi hết giật để bác sĩ thăm khám và đưa ra chẩn đoán chính xác.

Co giật ở mức 38°C: Do bệnh lý khác hay cha mẹ đo nhiệt độ sai cách?

Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) định nghĩa sốt cao là khi nhiệt độ đo ở nách từ 38,5°C trở lên. Do đó, trẻ chỉ co giật do sốt khi chạm ngưỡng này. PGS.TS Nguyễn Tiến Dũng cho biết ông đã gặp rất nhiều trường hợp cha mẹ thắc mắc: "Tại sao con tôi mới sốt 38°C đã giật?". Qua thực tế cấp cứu nhiều năm, PGS.TS Nguyễn Tiến Dũng nhận thấy, hầu hết các trường hợp này đều do cha mẹ đo thân nhiệt sai cách. Khi bác sĩ đo lại chính xác thì nhiệt độ đã lên tới hơn 39°C.

“Nếu đứa trẻ thực sự chỉ ở mức 38°C mà đã co giật, thì y khoa không gọi đó là sốt cao co giật lành tính nữa, mà chắc chắn là biểu hiện của một bệnh lý khác”, PGS.TS Nguyễn Tiến Dũng khuyến cáo.

Để đo nhiệt độ cho trẻ chuẩn xác, PGS.TS Nguyễn Tiến Dũng hướng dẫn, đầu tiên cần lau sạch mồ hôi ở nách trẻ trước khi đo. Tiếp theo, nâng cao nách của trẻ lên, nhìn trực diện để đặt đầu nhiệt kế vào đúng giữa hõm nách, kẹp tay trẻ lại và giữ nguyên trong vòng 3 phút. Phải liên tục kiểm tra để đảm bảo trong suốt 3 phút đó, đầu nhiệt kế không bị tuột ra ngoài. Sau đó mới lấy nhiệt kế ra kiểm tra nhiệt độ.

Cũng theo PGS.TS Nguyễn Tiến Dũng, cơn co giật thường xuất hiện rất đột ngột, không thể dự đoán trước. Khi trẻ đang lên cơn giật, cha mẹ phải thật sự bình tĩnh và thực hiện ngay lập tức các bước sau:

- Đặt trẻ ở nơi thoáng mát, nằm nghiêng hẳn đầu và người sang một bên, đầu hơi ngửa ra sau để thông thoáng đường thở. Bởi khi co giật, não không thể chỉ huy để tách biệt đường ăn và đường thở. Toàn bộ nước bọt, đờm dãi ở mũi họng, hoặc thức ăn chưa kịp tiêu sẽ tràn vào đường thở gây tắc thở, ngạt thở vô cùng nguy hiểm. Tư thế nằm nghiêng giúp các chất dịch này tự chảy ra ngoài.

- Tuyệt đối không can thiệp thô bạo, không nhét bất cứ vật cứng nào vào miệng trẻ. Hãy để trẻ nằm yên, thông thường cơn giật chỉ diễn ra trong vài chục giây đến 1 - 2 phút là tự hết.

- Xử trí sau cơn giật: Khi trẻ đã ngừng giật, nếu trẻ tỉnh và uống được thì cho uống thuốc hạ sốt. Nếu trẻ không uống được, dùng thuốc hạ sốt đút hậu môn. Sau đó, bình tĩnh bế trẻ đến cơ sở y tế gần nhất.

Những sai lầm nên tránh khi trẻ bị sốt

Để phòng ngừa co giật do sốt cao ở trẻ, nhiều bậc cha mẹ thường dùng thuốc hạ sốt khi con chớm sốt. Tuy nhiên PGS.TS.BS Nguyễn Tiến Dũng khẳng định, không có bất kỳ biện pháp nào phòng trước được cơn co giật do sốt cao.

“Nhiều người thấy con tiền sử co giật nên cứ 38°C là cho uống hạ sốt liên tục để phòng ngừa. Các nghiên cứu khoa học đã chứng minh: nhóm uống thuốc sớm vẫn co giật như nhóm không uống. Thậm chí, việc lạm dụng này khiến lúc thuốc hết tác dụng, bệnh chính chưa được chữa trị, nhiệt độ sẽ bùng lên rất nhanh và kích hoạt cơn co giật mạnh hơn. Thuốc hạ sốt chỉ được dùng khi trẻ sốt từ 38,5°C trở lên, toàn thế giới đã quy định như vậy chứ không riêng quốc gia nào. Cha mẹ cũng tuyệt đối không nên tự ý cho trẻ uống thuốc an thần. Bởi thuốc an thần không ngăn được cơn giật mà còn khiến trẻ rơi vào trạng thái lờ đờ, ngủ mê mệt. Khi đưa đến bệnh viện, biểu hiện lơ mơ này làm các bác sĩ rất khó chẩn đoán, dễ nhầm tưởng trẻ bị biến chứng viêm màng não nặng, cực kỳ nguy hiểm”, PGS.TS.BS Nguyễn Tiến Dũng nhấn mạnh.

Chuyên gia khuyến cáo, các bậc cha mẹ không nên áp dụng các biện pháp hạ sốt vật lý như chườm ấm, chườm lạnh, dán miếng dán hạ sốt cho trẻ. Bởi các biện pháp chườm chỉ giúp giảm nhiệt độ một chút trong vòng 1 giờ đầu, sau đó nhiệt độ lại tăng vọt lên y như cũ, không có ý nghĩa gì đối với một đợt bệnh kéo dài 3 - 4 ngày. Ngược lại, chườm chỉ làm trẻ thêm khó chịu, lạnh run. Đặc biệt, với trẻ đang bị bệnh đường hô hấp, chườm lạnh rất dễ gây biến chứng viêm phổi. Riêng trẻ đã bị viêm phổi thì nghiêm cấm chườm vì sẽ làm tăng tiêu thụ oxy, khiến tình trạng suy hô hấp nặng hơn.

Miếng dán trán hạ sốt thực chất cũng là một biện pháp vật lý tại chỗ. Muốn hạ sốt bằng vật lý thì phải chườm toàn thân, còn dán một miếng nhỏ ở trán chỉ có tác dụng giải quyết khâu tâm lý giúp bố mẹ yên lòng. Nếu để lâu, miếng dán còn gây hỏng, kích ứng làn da non nớt của bé chứ không có bất kỳ giá trị điều trị nào.