Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XIV đã thành công rất tốt đẹp, mở ra một tầm nhìn phát triển mới cho đất nước, không chỉ cho một nhiệm kỳ 5 năm tới, mà là cho cả những thập niên tiếp theo, hướng tới mục tiêu đưa Việt Nam trở thành quốc gia phát triển, có thu nhập cao, có vị thế xứng đáng trong khu vực và trên trường quốc tế.
Trong tầm nhìn ấy, Văn kiện Đại hội XIV của Đảng nhấn mạnh, con người Việt Nam được đặt ở vị trí vừa là trung tâm, vừa là chủ thể, đồng thời là mục tiêu, là động lực quan trọng nhất của phát triển bền vững. Do vậy, muốn đi nhanh hơn, đi xa hơn, Việt Nam không chỉ cần nguồn lực hay công nghệ, mà còn cần bản lĩnh để dám bứt phá và trí tuệ để tạo ra giá trị mới. Bản lĩnh Việt Nam, trí tuệ Việt Nam - vì thế không chỉ là khát vọng, mà phải trở thành sức mạnh thực tiễn trong từng chính sách, từng quyết sách phát triển.
Vậy bản lĩnh ấy cần được tiếp tục hun đúc như thế nào? Trí tuệ Việt Nam phải được phát huy ra sao để không chỉ “theo kịp” mà còn “vượt lên” trong chuỗi giá trị toàn cầu? Đâu là những đòn bẩy quan trọng để khơi thông sức mạnh con người Việt Nam trong giai đoạn mới?
Là một người đã gần 50 năm dành tâm huyết nghiên cứu về các vấn đề văn hóa, con người Việt Nam, GS.TS Bùi Quang Thanh, Viện Văn hóa Nghệ thuật Thể thao và Du lịch Việt Nam cho rằng, trong văn kiện Đại hội XIV của Đảng và đặc biệt gần đây là Nghị quyết số 80-NQ/TƯ của Bộ Chính trị thể hiện những quan điểm mới, mở rộng hơn, bao hàm hơn về phát triển văn hóa, con người Việt Nam. "Tôi cho rằng những thông điệp này vừa mới vừa mang tính kế thừa và đồng thời mang nhiều ý nghĩa cả về lý luận và thực tiễn, phù hợp với bối cảnh của Việt Nam và quốc tế hiện nay”.
Cũng theo GS.TS Bùi Quang Thanh, tại văn kiện Đại hội XIV của Đảng, trong phần đề cập về quan điểm mục tiêu phát triển đất nước trong giai đoạn mới đã xác định “Phát triển mạnh mẽ, toàn diện văn hoá và con người Việt Nam”, hay nói cách khác đó chính là “Bản lĩnh Việt Nam, trí tuệ Việt Nam”.
"Bản lĩnh Việt Nam, trí tuệ Việt Nam được tích lũy qua hàng nghìn năm thông qua tiến trình lịch sử dựng nước và giữ nước và đến nay gặp bối cảnh mới sẽ không phải chỉ là khẩu hiệu nữa mà thể hiện năng lực thực chất của một đất nước. Đây cũng chính là sức mạnh Việt Nam trong giai đoạn mới".
Trong một thế giới biến động nhanh chưa từng có, bản lĩnh và trí tuệ không còn là lợi thế của riêng quốc gia nào, mà trở thành thước đo năng lực cạnh tranh của mỗi dân tộc. Với Việt Nam, khẳng định bản lĩnh trí tuệ không chỉ là câu chuyện tầm vĩ mô, mà bắt đầu từ chính trách nhiệm của mỗi công dân, từ tư duy, hành động đến cách đóng góp cho sự phát triển chung của đất nước. Mỗi người cần hoàn thiện mình để trở thành “công dân toàn cầu”, nhất là giới trẻ. Đó là những con người có kiến thức, kỹ năng, khả năng hội nhập quốc tế, nhưng vẫn mang trong mình bản sắc, giá trị Việt Nam.
PGS.TS Nguyễn Thế Kỷ, Phó Chủ tịch Hội đồng Lý luận Trung ương cho rằng, để trở thành công dân toàn cầu thực thụ, điều quan trọng không chỉ là giỏi ngoại ngữ hay công nghệ, mà là bản lĩnh tư duy độc lập, tinh thần trách nhiệm và kỷ cương, tự do dân chủ nhưng thượng tôn pháp luật. Đó là yếu tố cơ bản để chúng ta xây dựng con người và xã hội vừa có bản sắc văn hóa vừa hiện đại.
Bản lĩnh, trí tuệ Việt Nam không phải điều trừu tượng hay xa vời. Đó là tổng hòa của tri thức, nhân cách, khát vọng và trách nhiệm công dân. Trong hành trình hội nhập sâu rộng với thế giới, mỗi người Việt, dù ở bất kỳ vị trí nào, đều là một “đại sứ” mang theo hình ảnh, trí tuệ và giá trị của dân tộc mình. Và chính từ những công dân có bản lĩnh, có trách nhiệm ấy, tương lai của một Việt Nam phát triển bền vững, tự tin và hội nhập sẽ được kiến tạo.
Tuy nhiên, bước vào thời kỳ mới với sự hội nhập mạnh mẽ, bên cạnh cơ hội để quảng bá nền văn hóa, bản lĩnh, trí tuệ Việt Nam với bạn bè quốc tế, chúng ta cũng phải đối mặt với không ít thách thức. Những tác động mang tính tiêu cực do sự thiếu sàng lọc có phần nhanh hơn, sâu hơn, khiến cho các giá trị văn hóa truyền thống bị xao nhãng, mai một. Thực tế này đỏi hỏi đội ngũ xây dựng cơ chế chính sách cũng như cộng đồng phải nhạy bén, hiểu biết, nắm bắt chân xác những vấn đề thực tiến đang đặt ra để có giải pháp mang tính ứng dụng nhằm ngăn chặn kịp thời những tiêu cực.
“Đặc biệt, cần có giải pháp để những hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị văn hóa, hệ giá trị gia đình thấm sâu vào đời sống của cộng đồng xã hội vì đó là những lá chắn hữu hiệu để ngăn chặn những tác động tiêu cực”, GS.TS Bùi Quang Thanh nhấn mạnh.
Để bản lĩnh Việt Nam và trí tuệ Việt Nam thực sự trở thành động lực phát triển, chúng ta cần phải có những điều kiện cần và đủ. Mỗi cá nhân đều có quyền lợi và trách nhiệm trong việc hoàn thiện mình, nâng cao kiến thức, kỹ năng để có những hành động thiết thực đóng góp vào sự phát triển chung. Bên cạnh đó, cần hoàn thiện thể chế chính sách, cần tin cậy và trao quyền cho mỗi cá nhân, chuyển tư duy từ “quản lý - kiểm soát” sang “kiến tạo - đồng hành”. Đặc biệt là giáo dục cần được thay đổi về phương pháp, không chỉ truyền đạt kiến thức mà còn góp phần hình thành nhân cách, bản lĩnh và khát vọng. Đưa các năng lực: tư duy phản biện, đạo đức công dân, năng lực số, văn hóa dân tộc vào trung tâm chương trình, bên cạnh những chính sách đãi ngộ, sử dụng nhân tài hiệu quả.
"Tôi đặc biệt lưu ý đến môi trường giáo dục trong gia đình. Bởi, chúng ta đều biết, giá trị, bản lĩnh con người Việt Nam hiện đại được hình thành từ gia đình, nhà trường và môi trường xã hội. Gia đình là môi trường đầu tiên tác động đến quá trình hình thành nhân cách, phẩm giá con người, nên trong giai đoạn hiện nay càng cần phải được chú trọng để “chất” Việt Nam, bản lĩnh Việt Nam trong mỗi người được tỏa sáng", GS.TS Bùi Quang Thanh nhấn mạnh.
Thực tiễn cho thấy, bản lĩnh Việt Nam và trí tuệ Việt Nam không phải là những khái niệm trừu tượng, mà là nguồn sức mạnh có thật, có thể được hun đúc, đánh thức và phát huy bằng những lựa chọn đúng đắn ngay từ hôm nay.
Khi có những chính sách phù hợp, thể chế tiến bộ, những điểm tựa và đòn bẩy đúng hướng, mỗi người Việt Nam - dù ở bất kỳ vị trí nào trong xã hội cũng đều có cơ hội đóng góp vào sức mạnh chung của dân tộc. Đó có thể bắt đầu từ những điều rất giản dị: sống tử tế hơn, làm việc trách nhiệm hơn, dám nghĩ khác, làm khác và không ngừng học hỏi, đổi mới.
Khi con người được đặt đúng vị trí trung tâm của phát triển, được tin tưởng, được trao cơ hội và được khuyến khích sáng tạo, thì khát vọng phát triển đất nước (theo tinh thần Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng) sẽ không còn là mục tiêu xa vời, mà dần trở thành hiện thực sống động trong từng chính sách, từng hành động và trong chính mỗi chúng ta./.
