Đồng chí Hồ Tùng Mậu có tên khai sinh là Hồ Bá Cự, sinh ngày 15/6/1896 tại làng Quỳnh Đôi, huyện Quỳnh Lưu, tỉnh Nghệ An (nay là xã Quỳnh Anh, tỉnh Nghệ An). Sớm tiếp thu truyền thống yêu nước và tinh thần đấu tranh chống áp bức của quê hương giàu truyền thống cách mạng, nên ngay từ những năm đầu thế kỷ XX, ông đã tích cực tham gia các phong trào yêu nước, tìm con đường cứu nước mới cho dân tộc.
Năm 1920, Hồ Tùng Mậu sang Thái Lan rồi đến Trung Quốc hoạt động cách mạng. Tại đây, ông được gặp lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc và tham gia vào các tổ chức cách mạng do Người sáng lập. Năm 1925, tại Quảng Châu (Trung Quốc), Hồ Tùng Mậu tham gia Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên do Nguyễn Ái Quốc sáng lập.
Theo những phân tích từ PGS.TS Nguyễn Mạnh Hà, nguyên Viện trưởng Viện Lịch sử Đảng, Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh, Hồ Tùng Mậu là người đã trực tiếp tham gia vào việc chuẩn bị các điều kiện cốt yếu cho sự ra đời của một tổ chức chính đảng, đặc biệt là chấm dứt tình trạng phân tán lực lượng cách mạng và tạo tiền đề cho sự ra đời của Đảng Cộng sản Việt Nam.
Sau thành công của Cách mạng Tháng Tám năm 1945, đồng chí Hồ Tùng Mậu được Đảng và Nhà nước giao nhiều trọng trách. Dù ở bất kỳ cương vị nào, ông cũng luôn thể hiện bản lĩnh chính trị vững vàng, tinh thần trách nhiệm cao và năng lực lãnh đạo xuất sắc. Đặc biệt trên cương vị Tổng Thanh tra Chính phủ, ông đã cùng tập thể lãnh đạo cơ quan thanh tra từng bước xây dựng nền tảng cho hoạt động thanh tra của Nhà nước.
"Với cương vị Tổng thanh tra, đồng chí Hồ Tùng Mậu đã lãnh đạo trực tiếp các hoạt động thực hiện nhiệm vụ xem xét việc thi hành các chủ trương chính sách của Chính phủ. Hoạt động thứ hai là thanh tra các ủy viên Ủy ban kháng chiến, hành chính, các cơ quan của Chính phủ và các viên chức về phương diện liêm khiết như thế nào. Đợt này có hai cái vụ án, đó là vụ sai phạm về tín dụng sản xuất ở Liên khu IV và vụ án Trần Dụ Châu biển thủ công quỹ của Quân đội. Chính sự liêm trực của đồng chí Hồ Tùng Mậu cùng với sự nghiêm minh của pháp luật đã góp phần làm trong sạch bộ máy nhà nước trong những năm đầu kháng chiến. Đặc biệt hơn là củng cố niềm tin của người dân vào Chính phủ và Nhà nước", PGS.TS Nguyễn Quốc Bảo chia sẻ.
Một trong những đóng góp nổi bật của đồng chí Hồ Tùng Mậu là đề cao tinh thần trách nhiệm, tính khách quan, công tâm của đội ngũ cán bộ thanh tra. Ông cho rằng người làm công tác thanh tra phải thực sự trung thực, liêm khiết, không chịu tác động của lợi ích cá nhân hay áp lực từ bất kỳ tổ chức, cá nhân nào. Đây cũng chính là những giá trị cốt lõi vẫn được ngành Thanh tra Việt Nam gìn giữ và phát huy cho đến ngày nay.
"Đồng chí Hồ Tùng Mậu đặc biệt quan tâm đến việc phát hiện và ngăn chặn các biểu hiện quan liêu, tham ô, lãng phí trong bộ máy nhà nước. Ông là một trong những người đầu tiên xây dựng cơ quan thanh tra Chính phủ phát triển được như sau này", PGS.TS Nguyễn Mạnh Hà khẳng định.
Ngày 23/7/1951, trong khi làm nhiệm vụ tại Liên khu IV, đồng chí Hồ Tùng Mậu đã anh dũng hy sinh. Đây được xem là tổn thất lớn đối với Đảng và cách mạng Việt Nam. Tuy nhiên, những đóng góp to lớn của đồng chí vẫn luôn được Đảng, Nhà nước và nhân dân ghi nhớ, trân trọng. Tấm gương đạo đức cách mạng cao đẹp của đồng chí Hồ Tùng Mậu tiếp tục là nguồn động viên, cổ vũ các thế hệ cán bộ, đảng viên và nhân dân trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc hôm nay.
"Đồng chí Hồ Tùng Mậu là tấm gương sáng cho tinh thần kiên định mục tiêu lý tưởng, luôn luôn đặt lợi ích của nhân dân, của đất nước lên trên hết, trước hết và dành trọn vẹn cuộc đời của mình cho sự nghiệp cách mạng, cho lý tưởng cách mạng mà mình theo đuổi. Dù ở bất cứ cương vị nào, đồng chí cũng đều hoàn thành tốt trọng trách của mình, luôn luôn giữ sự liêm khiết, trong sạch, mẫu mực và chính trực", PGS.TS Nguyễn Quốc Bảo nhấn mạnh.
55 năm tuổi đời với hơn 30 năm hoạt động cách mạng gian khổ, đồng chí Hồ Tùng Mậu đã đem hết sức lực, tài năng và trí tuệ của mình phục vụ sự nghiệp cách mạng vẻ vang của Đảng và dân tộc.
Hơn nửa thế kỷ đã trôi qua, nhưng cuộc đời và sự nghiệp của Hồ Tùng Mậu vẫn là biểu tượng cao đẹp của lòng trung thành với lý tưởng cách mạng, của tinh thần dấn thân vì độc lập dân tộc và hạnh phúc của nhân dân.
