Lễ hội Văn hóa Thế giới tại Hà Nội: Kết nối văn hóa, lan tỏa giá trị Việt

Lễ hội Văn hóa Thế giới tại Hà Nội lần thứ 2 không chỉ là dịp để các quốc gia giới thiệu những giá trị văn hóa đặc sắc, mà còn mở ra không gian đối thoại, giao lưu và tăng cường sự hiểu biết giữa các dân tộc. Từ sự kiện này, văn hóa tiếp tục khẳng định vai trò là cầu nối, góp phần quảng bá hình ảnh, bản sắc và sức mạnh mềm của Việt Nam trong quá trình hội nhập quốc tế.

Chia sẻ với VOV2, PGS.TS Bùi Hoài Sơn, Phó Trưởng ban Ban Tuyên giáo Trung ương cho rằng, đây cũng là dịp để nhìn rõ hơn cách Việt Nam phát huy bản sắc, kiến tạo sức hấp dẫn văn hóa và lan tỏa những giá trị của mình ra thế giới.

PV: Thưa PGS.TS Bùi Hoài Sơn! Theo ông, lễ hội Văn hóa Thế giới tại Hà Nội lần thứ 2 có ý nghĩa như thế nào đối với việc tăng cường giao lưu, hiểu biết và tình hữu nghị giữa Việt Nam với các quốc gia trên thế giới?

PGS.TS Bùi Hoài Sơn: Theo tôi, trước hết cần nhìn Lễ hội Văn hóa Thế giới tại Hà Nội không chỉ như một sự kiện biểu diễn, giới thiệu văn hóa, mà rộng hơn, đây là một không gian đối thoại giữa các nền văn hóa, đối thoại giữa con người với con người bằng ngôn ngữ của cái đẹp, của sự sáng tạo và những giá trị nhân văn.

Lễ hội lần này diễn ra tại Hoàng thành Thăng Long với chủ đề “Hội tụ di sản – Kiến tạo tương lai”, quy tụ đại diện nhiều quốc gia và tổ chức quốc tế, lại được tổ chức vào dịp 50 năm Việt Nam gia nhập UNESCO. Chính bối cảnh ấy tạo cho sự kiện một ý nghĩa đặc biệt: từ một hoạt động văn hóa trở thành một biểu hiện sinh động của đối ngoại văn hóa và hội nhập quốc tế của Việt Nam. Điều này rất phù hợp với tinh thần Nghị quyết số 59-NQ/TW của Bộ Chính trị về hội nhập quốc tế trong tình hình mới. Nghị quyết đặt hội nhập quốc tế trong một tầm nhìn mới: hội nhập phải chủ động, tích cực, đồng bộ, toàn diện, sâu rộng và hiệu quả; qua đó gia tăng sức mạnh tổng hợp quốc gia, nâng cao vị thế và uy tín của Việt Nam.

Vì vậy, càng có nhiều không gian giao lưu văn hóa như Lễ hội này, chúng ta càng tạo thêm những nhịp cầu nhân dân, những nền tảng xã hội và tình cảm vững chắc cho quan hệ giữa Việt Nam với bạn bè quốc tế.

PV: Từ góc độ văn hóa, sự kiện này góp phần phát huy sức mạnh mềm của Việt Nam và quảng bá hình ảnh đất nước, con người Việt Nam ra thế giới ra sao, thưa ông?

PGS.TS Bùi Hoài Sơn: Tôi cho rằng đây chính là một trong những ý nghĩa rất quan trọng của Lễ hội trong bối cảnh hiện nay. Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam đã đặt văn hóa trong một vị trí mới của chiến lược phát triển quốc gia: văn hóa không chỉ là nền tảng tinh thần mà còn phải trở thành sức mạnh nội sinh, nguồn lực phát triển và một bộ phận quan trọng của sức mạnh mềm quốc gia. Đáng chú ý, một trong những nhiệm vụ lớn được xác định là chủ động, tích cực hội nhập quốc tế về văn hóa, phát huy giá trị văn hóa Việt Nam, tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại, góp phần gia tăng sức mạnh mềm quốc gia. Lễ hội chính là một cách cụ thể hóa rất sinh động tinh thần ấy.

Theo tôi, sức mạnh mềm không đơn giản là chúng ta nói nhiều về mình, mà quan trọng hơn là làm cho thế giới yêu mến, tin tưởng và muốn tìm hiểu về Việt Nam. Khi một người bạn quốc tế yêu một món ăn Việt Nam, ấn tượng với áo dài, xúc động trước một làn điệu dân ca, một bộ phim hay một câu chuyện về di sản Việt Nam, thì văn hóa đã tạo ra sức hấp dẫn mà đôi khi những phương thức truyền thông thông thường khó có thể làm được. Điều quan trọng hơn nữa là chúng ta cần giới thiệu một hình ảnh Việt Nam đầy đủ hơn: một đất nước có chiều sâu lịch sử và bản sắc văn hóa phong phú, nhưng đồng thời cũng là một Việt Nam hiện đại, sáng tạo, năng động, thân thiện, trách nhiệm và tự tin hội nhập với thế giới.

Vì thế, tôi nghĩ chúng ta cần chuyển mạnh từ tư duy “quảng bá văn hóa” sang “kiến tạo sức hấp dẫn văn hóa”; từ việc chỉ giới thiệu những gì chúng ta có sang tạo ra những sản phẩm và trải nghiệm khiến người khác chủ động tìm đến Việt Nam, yêu Việt Nam và muốn kể những câu chuyện tốt đẹp về Việt Nam. Đó mới chính là sức mạnh mềm bền vững.

PV: Trong quá trình hội nhập, làm thế nào để văn hóa vừa là cầu nối đưa Việt Nam đến gần hơn với bạn bè quốc tế, vừa góp phần khẳng định và lan tỏa bản sắc văn hóa dân tộc?

PGS.TS Bùi Hoài Sơn: Theo tôi, đây là một yêu cầu rất quan trọng của hội nhập trong giai đoạn mới: hội nhập càng sâu rộng thì bản sắc càng phải được nhận diện rõ ràng và được phát huy mạnh mẽ hơn. Hội nhập không phải là quá trình làm cho chúng ta giống với người khác. Ngược lại, chúng ta đến với thế giới bằng chính những giá trị riêng có của Việt Nam và làm giàu thêm bản sắc của mình thông qua giao lưu với thế giới.

Theo tôi, cần làm tốt ba việc. Thứ nhất là hiểu sâu, gìn giữ và trao truyền các giá trị cốt lõi của văn hóa dân tộc, đặc biệt cho thế hệ trẻ. Không hiểu mình là ai thì rất khó hội nhập một cách tự tin. Thứ hai là sáng tạo trên nền tảng di sản. Thứ ba là phải nâng cao năng lực kể câu chuyện Việt Nam ra thế giới. Trong thời đại số, một sản phẩm văn hóa tốt có thể vượt biên giới rất nhanh. Vì vậy, chúng ta phải biết sử dụng công nghệ, nền tảng số và ngôn ngữ sáng tạo của thế hệ mới để chuyển tải những giá trị Việt Nam bằng cách mà công chúng quốc tế có thể hiểu và đồng cảm.

Tôi muốn nhấn mạnh một điều: hội nhập không làm bản sắc Việt Nam nhỏ đi; nếu chúng ta làm đúng, hội nhập chính là cơ hội để bản sắc Việt Nam được nhìn thấy rõ hơn, được hiểu sâu hơn và lan tỏa xa hơn. Một xã hội văn minh không phải là xã hội trong đó mọi người đều giống nhau, mà là một xã hội có bản lĩnh để tôn trọng sự khác biệt và có năng lực tìm thấy những giá trị chung trong sự đa dạng. Và đó cũng là một phẩm chất rất cần thiết của con người Việt Nam trong kỷ nguyên hội nhập mới.

PV: Từ Lễ hội Văn hóa Thế giới tại Hà Nội lần thứ 2, theo PGS.TS cần làm gì để các hoạt động giao lưu văn hóa quốc tế trở thành một kênh thường xuyên, hiệu quả trong quảng bá văn hóa Việt Nam và thúc đẩy hội nhập quốc tế?

PGS.TS Bùi Hoài Sơn: Theo tôi, điều quan trọng nhất là chúng ta phải chuyển từ tư duy tổ chức sự kiện sang tư duy xây dựng hệ sinh thái giao lưu và hội nhập văn hóa. Một lễ hội dù rất thành công cũng chỉ diễn ra trong một vài ngày. Điều quan trọng hơn là sau những ngày ấy, chúng ta để lại được điều gì: có thêm những quan hệ hợp tác nào, có những sản phẩm văn hóa nào được hình thành, nghệ sĩ Việt Nam có thêm cơ hội nào ra thế giới, những giá trị Việt Nam nào tiếp tục được lan tỏa trên các nền tảng quốc tế.

Ở đây, Nghị quyết 80 và Nghị quyết 59 cho chúng ta một định hướng rất rõ. Nghị quyết 80 yêu cầu nâng cao hiệu quả hội nhập quốc tế về văn hóa, đưa văn hóa tham gia tích cực hơn vào hoạt động đối ngoại, xây dựng thương hiệu quốc gia và gia tăng sức mạnh mềm; Nghị quyết 59 đặt yêu cầu nâng tầm hội nhập từ tham gia sang chủ động đóng góp, từ tiếp nhận sang kiến tạo những giá trị và lợi ích mới trong hợp tác quốc tế.

Từ tinh thần đó, theo tôi có mấy việc cần chú ý. Trước hết, cần từng bước xây dựng Lễ hội Văn hóa Thế giới tại Hà Nội trở thành một thương hiệu văn hóa quốc tế thường niên, có bản sắc và uy tín, để khi nhắc đến Hà Nội, bạn bè quốc tế không chỉ nhớ tới một Thủ đô nghìn năm văn hiến mà còn nhớ tới một điểm gặp gỡ văn hóa của thế giới. Ban tổ chức hiện cũng xác định đây là sự kiện giao lưu văn hóa – nghệ thuật quốc tế thường niên.

Thứ hai, phải gắn đối ngoại văn hóa với công nghiệp văn hóa, du lịch, giáo dục, truyền thông và kinh tế sáng tạo. Một chương trình biểu diễn có thể trở thành nội dung số; một cuộc giao lưu nghệ thuật có thể mở ra dự án hợp tác điện ảnh; một câu chuyện di sản có thể trở thành sản phẩm thiết kế, trò chơi hay sản phẩm du lịch.

Thứ ba, cần phát huy vai trò của nghệ sĩ, trí thức, doanh nghiệp sáng tạo, thanh niên và cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài như những chủ thể của ngoại giao văn hóa. Nhà nước tạo môi trường, cơ chế và những nền tảng kết nối; còn sức lan tỏa phải được tạo ra từ toàn xã hội.

Và cuối cùng, cần có cách đánh giá hiệu quả sau mỗi sự kiện. Thành công không chỉ là số lượng người tham dự hay số chương trình biểu diễn, mà phải được đo bằng những kết nối mới, những dự án hợp tác mới, những sản phẩm Việt Nam đi ra quốc tế và mức độ nhận biết, yêu mến Việt Nam được nâng lên.

PV: Xin trân trọng cảm ơn PGS.TS Bùi Hoài Sơn!