Tọa lạc trên khuôn viên rộng 40 nghìn mét vuông tại số 1 Đội Cấn, phường Phan Đình Phùng, tỉnh Thái Nguyên, Bảo tàng Văn hóa các dân tộc Việt Nam (tiền thân là Bảo tàng Việt Bắc, thành lập năm 1960) tự hào là một trong top 7 bảo tàng có quy mô lớn nhất cả nước.
Sức hút lớn nhất của nơi đây có lẽ nằm ở cách mà di sản được “sống” lại trong từng không gian trưng bày. Tại đây, sắc màu văn hóa truyền thống được đánh thức bởi nhịp thở của thời đại, tạo nên một sợi dây vô hình kết nối giữa quá khứ và hiện tại. Mỗi góc trưng bày không chỉ đơn thuần là nơi lưu giữ hiện vật, mà đã trở thành một câu chuyện kể đầy sống động về cội nguồn dân tộc.
Sảnh A (gian long trọng) – nơi đặt tượng chân dung Chủ tịch Hồ Chí Minh với 3 em nhỏ cùng bức phù điêu lớn được tạc bằng gỗ, mô phỏng các lễ hội tiêu biểu, truyền thống của các tộc người từ Bắc vào Nam.
Dẫn lối vào sâu bên trong là khu trưng bày trong nhà với 77 điểm tham quan, được chia thành 5 khu vực trưng bày theo 8 nhóm ngôn ngữ. Tại mỗi không gian, du khách được tìm hiểu và nhìn ngắm những nét đặc trưng nhất về trang phục sử dụng trong đời sống hàng ngày, hôn nhân, lễ tế, cho đến cách làm ra chất liệu, họa tiết và phụ kiện đi kèm. Đời sống của mỗi dân tộc cũng hiện lên rõ nét qua các lễ hội, chợ phiên, dụng cụ sản xuất thủ công nghiệp hay các loại nhạc cụ truyền thống.
Để tăng tính khoa học và sự thân thiện, hệ thống tài liệu và hiện vật tại các khu trưng bày đều được sắp xếp logic, kèm theo bảng chú thích chi tiết bằng cả tiếng Việt và tiếng Anh, giúp du khách trong nước lẫn quốc tế dễ dàng tiếp cận.
Một điểm cộng lớn giúp Bảo tàng Văn hóa các dân tộc Việt Nam vượt xa các bảo tàng truyền thống là nhiều hiện vật được tái hiện ngay trong bối cảnh sinh hoạt thực tế. Tiêu biểu như khu trưng bày chợ phiên vùng cao – nơi du khách có thể cảm nhận rõ mồn một không khí giao thương tấp nập với đầy đủ hàng hóa, âm thanh và hình ảnh đặc trưng. Cách làm này không chỉ tăng tính tương tác, nâng cao giá trị giáo dục mà còn tạo cảm giác như du khách đang thực sự dạo bước qua từng vùng miền của Tổ quốc.
Mỗi khu vực đều sở hữu nhiều hiện vật gốc cùng không gian tổ chức lễ hội, cấu trúc cảnh quan... được phục dựng nguyên gốc, mang lại trải nghiệm chân thực.
Bên cạnh không gian trong nhà, điểm nhấn không thể bỏ qua của bảo tàng chính là hệ thống trưng bày ngoài trời. Nơi đây tái hiện trọn vẹn không gian cảnh quan của 6 vùng văn hóa đặc trưng, bao gồm: Vùng núi cao phía Bắc; Vùng Thung lũng; Vùng Trung du - Bắc Bộ; Vùng miền Trung - Ven biển; Vùng Trường Sơn - Tây Nguyên; Vùng Đồng bằng Nam Bộ...
Sở hữu hơn 4.500 tài liệu hiện vật gốc, phim ảnh cùng 735 tài liệu khoa học bổ trợ, Bảo tàng Văn hoá các dân tộc Việt Nam hàng năm thu hút đông đảo các nhà nghiên cứu, du khách trong và ngoài nước đến tham quan, đặc biệt là giới trẻ.
Nơi đây không chỉ giúp du khách hiểu sâu sắc hơn về cội nguồn văn hóa, mà qua đó còn khơi dậy niềm tự hào, trân trọng truyền thống lịch sử quý báu, góp phần bồi đắp tình yêu quê hương, đất nước cho thế hệ trẻ hôm nay.
