Theo TS Đinh Công Vỹ - Chủ tịch chi hội Kiều học Hà Nội, thuộc Hội Kiều học Việt Nam, cùng với sự ảnh hưởng của các yếu tố văn hóa bản địa, dòng họ Nguyễn Tiên Điền nổi tiếng về cả văn chương, khoa bảng dưới thời Lê Trung hưng, là nơi nuôi dưỡng tâm hồn Đại thi hào Nguyễn Du.
"Có thể nói dòng họ này xuất hiện rất nhiều người làm quan và đứng hàng đầu ở Việt Nam, trong đó Nguyễn Du là danh nhân số một của dòng họ. Tuy rằng đỗ Tam trường thôi, nhưng ông đã sáng tác nên những áng văn bất hủ “tiền vô cổ nhân, hộ vô lai giả”, từ trước chưa từng có và về sau này rất khó có người có thể vượt được Nguyễn Du. Có một điều đặc biệt nữa là lúc nào cũng thế, người ta đọc cái gì trong thơ Kiều, ngẫm là thấy mình ở bên trong, rất nhiều người thuộc những tác phẩm của cụ".
Nguyễn Du gửi cả cuộc đời mình vào thơ. Thơ Nguyễn Du là tiếng nói trong trái tim, là cách nhìn, cách hành xử của bản thân với xã hội đương thời. Xuất thân trong gia đình quý tộc, sống trong không khí văn chương bác học nhưng Nguyễn Du có cách nói riêng trong thơ thật bình dân, giản dị, dễ hiểu và thấm đượm chất chân quê.
Từ năm 1802 đến 1820 ra làm quan dưới triều Nguyễn đời vua Gia Long, dù thăng tiến đều đặn từ Tri huyện đến quan Tham tri bộ Lễ, hàm Nhị phẩm nhưng trước hết và trên hết, Nguyễn Du là một thi sĩ, cho nên ông luôn cảm thấy đau lòng vì nhân tình thế thái.
Theo GS Phong Lê, Hội Kiều học Việt Nam, với hàng trăm tác phẩm của mình, Nguyễn Du đã phác họa chiêm nghiệm sâu sắc về đời sống xã hội đương thời, xót thương cho những thân phận khổ đau, lên án bất công xã hội, ước mơ giải phóng con người. Tiêu biểu như: Thanh Hiên thi tập, Nam trung tạp ngâm, Bắc hành tạp lục và đỉnh cao là Truyện Kiều - một kiệt tác thơ của mọi thời đại, có tầm ảnh hưởng sâu rộng bởi giá trị tư tưởng cao đẹp và giá trị nghệ thuật đặc sắc của một thiên tiểu thuyết bằng thơ.
Tư tưởng triết học nhân sinh đã đưa tác phẩm của Nguyễn Du vượt qua thời gian, vượt quá mọi giới hạn của ngôn ngữ, bắt gặp sự chia sẻ đồng điệu của mọi người. Vượt qua thăng trầm lịch sử, Truyện Kiều và Nguyễn Du đã sống một đời sống đích thực trong lòng của nhân dân.
