Tại Hội thảo khoa học mới đây về phòng, chống tội phạm lừa đảo chiếm đoạt tài sản trên không gian mạng do Bộ Công an cùng các đơn vị liên quan tổ chức cho thấy, lừa đảo trực tuyến trên thế giới và khu vực ngày càng tăng nhanh. Chỉ tính riêng trong vòng 5 năm trở lại đây, Việt Nam đã xảy ra hơn 24.000 vụ lừa đảo qua mạng với các thủ đoạn tinh vi, đánh đúng tâm lý nạn nhân, gây thiệt hại gần 40.000 tỷ đồng.
Theo Bộ Công an, trong 8 tháng của năm 2025, cả nước ghi nhận hơn 1.500 vụ lừa đảo qua mạng, tăng 65% so với cùng kỳ năm ngoái, gây thiệt hại hơn 1.660 tỷ đồng. Hơn 4.000 tên miền độc hại bị phát hiện với các thủ đoạn tinh vi như: Công nghệ giả mạo hình ảnh Deepfake, lừa đảo qua tiền ảo, chiếm đoạt mã OTP, giả danh cơ quan công an hoặc ngân hàng...
Không gian mạng là môi trường quan trọng thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội nhưng cũng là nơi mà các tổ chức tội phạm công nghệ cao lợi dụng để thực hiện hành vi lừa đảo trực tuyến, gây ảnh hưởng tiêu cực đến cuộc sống của người dân.
Ông Vũ Hoàng Liên, Chủ tịch Hiệp hội Internet Việt Nam cho rằng, có nhiều nguyên nhân dẫn đến người dân bị lừa đảo qua mạng xã hội. Trong đó có rất nhiều nhược điểm từ phía người dùng mà kẻ xấu đã lợi dụng, chẳng hạn như sự chủ quan, khinh xuất hoặc thiếu hiểu biết. Thậm chí kẻ xấu còn lợi dụng sự hiếu kỳ và lòng tham để bày ra những chiêu trò lừa đảo người dân.
Để tạo lòng tin cho người dân, khi gọi điện đến, các đối tượng thường tự xưng là người của nhà đài, công an hoặc những cơ quan chức năng có uy tín; hoặc chương trình đã được cấp phép, thậm chí cung cấp đầy đủ tên công ty, địa chỉ, số điện thoại hotline, số Zalo... Đây chính là điều khiến nhiều người dễ “sập bẫy”. Theo ông Vũ Hoàng Liên, công nghệ thông tin phát triển là một tiện ích với người dân nhưng cũng nhờ công nghệ, đặc biệt là việc lợi dụng AI càng khiến cho loại tội phạm này tinh vi và phức tạp hơn.
“Công nghệ AI, Deepfake, những công nghệ để tạo ra các video, xây dựng các giọng nói mô phỏng các sắc thái của các đối tượng khác nhau nên người ta có thể mô phỏng lại hình ảnh của các nhân vật đã có trước thông tin…”.
9 hình thức lừa đảo trực tuyến phổ biến hiện nay
1. Giả mạo cơ quan chức năng là thủ đoạn được dùng nhiều nhất, đa dạng nhất. Đặc biệt là giả công an, viện kiểm sát, tòa án gọi điện dọa nạn nhân để yêu cầu chuyển tiền xác minh, giải quyết vụ việc. Ngoài ra, các nhóm lừa đảo còn giả mạo bộ đội nhờ đặt hàng hộ; giả bệnh viện, nhân viên y tế thông báo người thân cấp cứu; giả giáo viên giới thiệu chương trình du học; giả điện lực, nước sạch, nhà mạng, luật sư, Bộ Tài chính, ngân hàng...
2. Lừa đảo việc làm là thủ đoạn xuất hiện nhiều thứ hai. Nhóm phạm tội dụ dỗ nạn nhân bằng lời mời "việc nhẹ lương cao", tuyển dụng việc làm tại nhà, cộng tác viên bán hàng online, làm nhiệm vụ kiếm tiền.
3. Ở chiêu lừa đảo đầu tư, chúng tạo ra các sàn giao dịch tài chính, tiền ảo giả mạo, kêu gọi đầu tư với cam kết lợi nhuận phi thực tế. Thủ đoạn này thường đi liền với mô hình lừa đảo đa cấp. Nhiều vụ, tội phạm còn thuê người có tầm ảnh hưởng trên mạng xã hội để quảng cáo, kêu gọi đầu tư.
4. Lừa đảo tình cảm cũng xuất hiện khá nhiều khi chúng dùng các tài khoản mạng xã hội không chính chủ, làm quen, tạo mối quan hệ tình cảm qua mạng rồi lừa tiền. Thông thường sẽ là chiếm đoạt tiền bằng cách rủ đầu tư vào các đường link giả mạo thương hiệu.
5. Sử dụng công nghệ AI, Deepfake: Tạo ra các "video call" giả mạo khuôn mặt, giọng nói của người thân, bạn bè của bị hại để vay tiền khẩn cấp hoặc sử dụng AI ghép mặt bị hại vào các video, ảnh nhạy cảm để lừa đảo, tống tiền.
6. Lừa đảo trong thương mại điện tử, giao dịch trực tuyến: Tội phạm gửi các đường link giả mạo trong thanh toán trực tuyến, giả mạo sản phẩm hoặc lừa đảo chiếm đoạt tiền đặt cọc của người mua hàng.
7. Lừa đảo cài app: Dụ dỗ nạn nhân cài app giả mạo có giao diện giống như app thật để chiếm quyền điều khiển thiết bị, chiếm tiền trong tài khoản.
8. Vờ chuyển nhầm tiền vào tài khoản để chiếm đoạt: Sau khi chuyển tiền nhầm, chúng sẽ nhắn tin để xin lại và nếu bị hại chủ quan chuyển trả lại sẽ bị ép chuyển tiền nhiều lần, dọa báo công an.
9. Thông qua hoạt động kêu gọi làm từ thiện để lừa đảo.
Có thể nói, tình trạng lừa đảo qua điện thoại, qua mạng xã hội… ngày càng nhiều. Và không ít người đã bị “giăng bẫy” từ muôn kiểu cách thức khác nhau. Chính vì thế, nếu không tỉnh táo, “sập bẫy” là điều khó tránh khỏi. Đặc biệt, loại hình tội phạm này đã lợi dụng sự phát triển của trí tuệ nhân tạo, tội phạm công nghệ cao đang tạo ra những thách thức toàn cầu với vấn nạn lừa đảo trực tuyến. Hoạt động lừa đảo không còn manh mún, tự phát mà đã phát triển bài bản, quy mô và được điều hành bởi các tập đoàn lừa đảo xuyên quốc gia, gây hoang mang trong xã hội. Điều đáng lo ngại là hiện nay, mục tiêu mà các tổ chức lừa đảo hướng đến đang có sự dịch chuyển về nhóm người cao tuổi, trẻ em và người có thu nhập thấp.
“Để nhận biết những trường hợp lừa đảo, người dân cần để ý đến những dấu hiệu không bình thường để phòng tránh. Ví dụ về phương tiện kết nối, địa chỉ kết nối, về đối tượng, nội dung, thái độ hoặc cách mồi chài, thúc bách. Trong những tình huống như vậy, người dân nên cảnh giác, suy nghĩ và hành động chậm lại để phát hiện và tránh được rủi ro" - Ông Vũ Hoàng Liên khuyến cáo.
Lừa đảo qua mạng là câu chuyện không mới, nhưng vẫn rất nhiều người mắc bẫy để rồi “tiền mất, tật mang”. Có tới hơn 90% các vụ lừa đảo trực tuyến không thể lấy lại được tiền đã bị lừa. Do đó, trong bất cứ trường hợp bị lừa đảo trực tuyến nào, người dân cần trình báo với cơ quan công an. Ngoài ra, không thực hiện yêu cầu cung cấp thông tin cá nhân, số CCCD hay số thẻ, tài khoản ngân hàng… nếu không rất có thể sẽ bị chiếm đoạt thông tin cá nhân, thậm chí là tài sản mà không biết.
Có thể nói, có muôn hình vạn trạng chiêu lừa trực tuyến bủa vây người dùng mạng xã hội. Ông Vũ Hoàng Liên cho rằng các cơ quan quản lý nhà nước như Bộ Khoa học Công nghệ, Bộ Công an, Bộ Tư pháp cần có sự phối hợp chặt chẽ, thường xuyên. Quan trọng nhất là nhà cung cấp dịch vụ trong nước và phối hợp với các nhà cung cấp dị vụ qua biên giới.
Công nghệ số phát triển mạnh mẽ là cơ hội, song cũng là thách thức khi tội phạm lừa đảo trên không gian mạng đang ngày càng gia tăng với thủ đoạn tinh vi, gây thiệt hại nghiêm trọng về tài sản và niềm tin cho người dân. Mỗi người hãy luôn tỉnh táo, cảnh giác và chủ động bảo vệ mình, bởi chỉ cần một phút sơ suất, tội phạm sử dụng công nghệ cao có thể lợi dụng để chiếm đoạt tài sản và gây thiệt hại lớn.
