Radio
Podcast
Multimedia
Sáng 7/8, theo chương trình làm việc tại kỳ họp không thường lệ thứ nhất, Quốc hội khóa XVI thảo luận về dự thảo Luật Phát triển đô thị. Đây là lần đầu tiên Việt Nam xây dựng một đạo luật riêng về phát triển đô thị và được nhận định là bước đi quan trọng trong bối cảnh đất nước đang tổ chức không gian phát triển, hình thành các cực tăng trưởng mới và đặt mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số.
Dự thảo Luật Phát triển đô thị gồm 5 chương, 65 điều, tập trung vào các nhóm chính sách: cơ chế thúc đẩy phát triển Thành phố Hồ Chí Minh và các đô thị đặc biệt; cơ chế, chính sách thúc đẩy phát triển các thành phố chưa được công nhận là đô thị đặc biệt.
Tham gia thảo luận tại các tổ, đa số đạ biểu đều nhất trí việc xây dựng, ban hành Luật Phát triển đô thị là cần thiết nhằm kịp thời thể chế hóa đầy đủ các chủ trương, định hướng của Đảng, đặc biệt là Nghị quyết số 09-NQ/TW ngày 19/5/2026 của Bộ Chính trị về xây dựng và phát triển Thành phố Hồ Chí Minh trong kỷ nguyên mới, tạo lập khung thể chế ổn định, đồng bộ, lâu dài đối với Thành phố Hồ Chí Minh, các thành phố khác. Qua đó, phát huy vai trò, vị thế của Thành phố Hồ Chí Minh và các thành phố là các cực tăng trưởng, hạt nhân, trung tâm phát triển của đất nước, vùng và địa phương, góp phần thực hiện mục tiêu tăng trưởng 2 con số của nền kinh tế. Đồng thời thực hiện yêu cầu tiếp tục đẩy mạnh phân cấp, phân quyền cho địa phương, phát huy tính chủ động, sáng tạo của các địa phương trong kiến tạo thể chế, huy động, quản lý và sử dụng hiệu quả các nguồn lực phát triển.
Tuy nhiên, các đại biểu cho rằng, cùng với yêu cầu trao quyền, một vấn đề xuyên suốt được đặt ra là làm sao để đô thị có đủ không gian quyết định những vấn đề của mình, nhanh chóng xử lý những yêu cầu mới của thực tiễn, nhưng vẫn bảo đảm tính thống nhất của pháp luật, công khai, minh bạch và trách nhiệm trước người dân?
Thảo luận tại Tổ 2, Đoàn ĐBQH Thành phố Hồ Chí Minh, đại biểu Nguyễn Vũ Trung cho rằng mong muốn lớn nhất khi xây dựng luật là tạo được sự chuyển biến về tư duy quản trị. Theo đại biểu, cần chuyển thành phố Hồ Chí Minh và các đô thị lớn từ vị thế những đô thị phải “đi xin cơ chế” sang vị thế có khả năng kiến tạo cơ chế và chịu trách nhiệm về kết quả thực hiện.
Đây cũng chính là tinh thần nổi bật trong dự thảo luật. Chính phủ đề xuất phân quyền triệt để, toàn diện cho đô thị đặc biệt, nhất là trong việc ban hành văn bản quy phạm pháp luật, đồng thời thiết lập các cơ chế, chính sách thúc đẩy phát triển về tổ chức chính quyền đô thị, quy hoạch, xây dựng, phát triển đô thị, trật tự an toàn đô thị, kinh tế, văn hóa, xã hội...Việc phân quyền được thiết kế gắn với kiểm soát quyền lực, giám sát, kiểm tra và trách nhiệm giải trình.
Tuy nhiên, theo đại biểu Nguyễn Vũ Trung, “phân quyền triệt để, toàn diện” cũng cần được hiểu theo tinh thần thực chất hơn. Bởi trong quá trình quản trị một đô thị đặc biệt, không thể dự liệu hết tất cả những vấn đề phát sinh. Vì vậy, đại biểu đề nghị bổ sung nguyên tắc: đối với những vấn đề phát sinh từ yêu cầu quản trị đô thị đặc biệt mà pháp luật chưa quy định hoặc chưa giao rõ thẩm quyền, chính quyền thành phố được quyền quyết định và chịu trách nhiệm, trừ những lĩnh vực thuộc thẩm quyền riêng của Trung ương hoặc bị pháp luật cấm. Điều quan trọng ở đây không chỉ là trao thêm quyền, mà là tạo ra một không gian đủ rộng để chính quyền đô thị có thể phản ứng nhanh trước những vấn đề mới, thay vì mọi quyết định đều phải chờ sửa đổi một quy định chung.
Thảo luận tại tổ 5, đại biểu Đoàn Thị Thanh Mai (ĐBQH tỉnh Hưng Yên) đóng góp ý kiến chuyên sâu vào 7 nội dung trọng tâm, nhấn mạnh việc cần thiết phải luật hóa tiêu chí khung cho cơ chế đặc thù, tăng cường trách nhiệm của nhà đầu tư chiến lược, quản lý hiệu quả mô hình giao thông TOD, và kiểm soát rủi ro tài chính tại các khu thương mại tự do nhằm đảm bảo tính thống nhất của hệ thống pháp luật và thúc đẩy liên kết vùng bền vững. Đại biểu đề xuất hoàn thiện dự thảo Luật Phát triển đô thị với tiêu chí rõ ràng và cơ chế kiểm soát chặt chẽ.
Đại biểu Đoàn Thị Thanh Mai lưu ý về liên kết phát triển vùng quy định từ điều 39 đến điều 41: “Vùng đô thị đặc biệt được đề cập trong dự thảo gồm có thành phố và các tỉnh liền kề, vì vậy cần sớm xây dựng bộ chỉ số đánh giá hiệu quả liên kết vùng để Quốc hội giám sát”.
Một trong những điểm đáng chú ý của dự thảo là cơ chế thí điểm những chính sách mới. Góp ý cụ thể đối với Điều 8, đại biểu Nguyễn Vũ Trung, đề nghị xây dựng thành một cơ chế thử nghiệm có kiểm soát, hay “sandbox” thể chế tổng quát dành cho thành phố.Theo đại biểu, dự thảo đã có bước tiến mạnh khi cho phép thành phố thí điểm cả những vấn đề pháp luật đã quy định và chưa quy định. Tuy nhiên, cần bổ sung quy định cho phép những mô hình thí điểm được đánh giá đạt yêu cầu tiếp tục được áp dụng cho đến khi cơ quan có thẩm quyền ban hành quy định thay thế.
“Tôi cho rằng quy định này rất quan trọng. Nếu một mô hình thử nghiệm đã thành công nhưng sau thời hạn ba năm hoặc năm năm lại phải dừng để chờ quy định mới thì sẽ làm gián đoạn quá trình triển khai, hạn chế sự đổi mới, sáng tạo của thành phố”- đại biểu Nguyễn Vũ Trung nhấn mạnh.
Cùng bàn về nội dung thí điểm, đại biểu Bế Thanh Tịnh, Trưởng đoàn ĐBQH tỉnh Cao Bằng cũng nhấn mạnh cần làm rõ ngay trong luật thẩm quyền quyết định đối với từng trường hợp thí điểm là Quốc hội hay Ủy ban Thường vụ Quốc hội, đồng thời chỉ cho phép thực hiện sau khi có quyết định đúng trình tự pháp luật.
Ủng hộ chủ trương cắt giảm thủ tục hành chính, nhưng đại biểu Bế Thanh Tịnh lưu ý không nên bỏ hoàn toàn thủ tục quyết định chủ trương đầu tư đối với các dự án đầu tư công quy mô lớn hoặc dự án PPP, bởi đây là khâu then chốt để đánh giá tính cần thiết, hiệu quả và khả năng cân đối nguồn lực. Cơ chế rút gọn chỉ nên áp dụng cho dự án cấp bách, khẩn cấp nhằm phòng ngừa thất thoát, lãng phí ngân sách.
"Càng phân cấp mạnh thì càng phải quy định rõ thẩm quyền, ranh giới trách nhiệm và cơ chế kiểm soát quyền lực. Càng giao nhiều quyền thì càng phải đảm bảo tính thống nhất trong hệ thống pháp luật, công khai, minh bạch và hiệu quả trong tổ chức thực hiện", đại biểu Bế Thanh Tịnh nhấn mạnh.
Một đô thị phát triển phải bắt đầu từ người dân
Nếu chỉ nhìn Luật Phát triển đô thị từ góc độ tăng trưởng, đầu tư và cơ chế đặc thù, sẽ khó thấy hết ý nghĩa của một đạo luật liên quan trực tiếp đến nơi hàng triệu người dân đang sinh sống. Bởi đô thị không chỉ là những tòa nhà, tuyến đường hay khu thương mại. Chất lượng của một đô thị cuối cùng phải được đo bằng chất lượng cuộc sống của người dân.
Từ góc nhìn này, các đại biểu đặc biệt quan tâm đến y tế và an sinh xã hội. Đại biểu Lê Văn Khảm (ĐBQH TP HCM) cho rằng một đô thị đặc biệt cần được xây dựng trên nền tảng xã hội bền vững, trong đó sức khỏe người dân là yếu tố đặc biệt quan trọng. Đại biểu đề nghị tăng cường vai trò của y tế xã, phường trong quản lý sức khỏe theo vòng đời, lập hồ sơ sức khỏe và cung cấp dịch vụ chăm sóc ban đầu.
Góp ý Điều 27 của dự thảo Luật về phát triển hệ thống y tế và bảo đảm an sinh xã hội, đại biểu Phạm Khánh Phong Lan (ĐBQH TP Hồ Chí Minh), đề nghị bổ sung cơ chế sử dụng ngân sách thành phố để hỗ trợ người dân tham gia bảo hiểm y tế, hướng tới mục tiêu bao phủ 100% dân số trên địa bàn.
Theo đại biểu Phạm Khánh Phong Lan, khoản 1 Điều 27 hiện quy định ngân sách Thành phố có thể hỗ trợ chi trả thêm đối với những chi phí chưa thuộc phạm vi thanh toán của bảo hiểm y tế. Tuy nhiên, trước khi mở rộng hỗ trợ đối với các dịch vụ chưa được bảo hiểm y tế chi trả, cần ưu tiên bảo đảm toàn bộ người dân đều có thẻ bảo hiểm y tế. Bà cho rằng, mục tiêu 100% người dân có bảo hiểm y tế sẽ tạo nền tảng quan trọng để bảo đảm an sinh xã hội, nâng cao công bằng trong tiếp cận dịch vụ y tế và chăm sóc sức khỏe lâu dài cho người dân thành phố.
Theo các đại biểu, dự thảo Luật Phát triển đô thị nếu tiếp tục tiếp thu và hoàn thiện sẽ không chỉ tháo gỡ những điểm nghẽn về cơ chế mà quan trọng hơn, luật phải tạo được một phương thức quản trị đô thị mới: chính quyền địa phương được trao quyền để sáng tạo, nhà đầu tư được khuyến khích tạo ra giá trị, người dân được hưởng thành quả phát triển. Đó có lẽ là nền tảng để các đô thị thực sự trở thành những cực tăng trưởng mới của đất nước: phát triển nhanh hơn nhưng không đánh đổi chất lượng sống; chủ động hơn nhưng không buông lỏng quản lý; sáng tạo hơn nhưng vẫn giữ vững kỷ cương của một hệ thống pháp luật thống nhất.
