Radio
Podcast
Multimedia
Khi "hồn lúa" trở về kho
Tại xã D'Ran, lúa nước và lúa rẫy từ lâu đã là nguồn sống chính, là món quà quý giá mà Yang (Thần linh) ban tặng. Sau khi những hạt lúa vàng óng cuối cùng được đưa về kho, các gia đình người Chu Ru trong xã lại tất bật chuẩn bị cho lễ mừng lúa mới.
Theo quan niệm truyền thống, cây lúa cũng có linh hồn. Vì vậy, trước khi cả gia đình cùng hưởng thành quả lao động, họ phải tổ chức lễ cúng để "thỉnh" hồn lúa về trú ngụ tại kho lúa của gia đình, cầu mong sự no đủ và sung túc cho năm sau.
"Lễ mừng lúa mới là dịp để chúng tôi tạ ơn đất trời, tổ tiên đã che chở cho mùa màng tươi tốt. Dù cuộc sống có hiện đại đến đâu, người Chu Ru ở xã D'Ran vẫn luôn nhắc nhở con cháu không được quên ngày lễ trọng đại này," - Già làng Ja Hinh, thôn Dom A chia sẻ.
Linh thiêng nghi thức tạ ơn
Để chuẩn bị cho lễ mừng lúa mới, bà con trong buôn chuẩn bị những lễ vật truyền thống như: Cơm lam, rượu cần, gà, lợn và những sản vật do chính tay mình làm ra. Mỗi lễ vật được dâng lên không chỉ để tạ ơn thần linh đã phù hộ cho mùa màng bội thu mà còn thể hiện lòng thành và ước mong cho những mùa vụ tiếp theo luôn thuận lợi, no ấm.
Già làng cắt tiết gà lấy máu bôi theo 7 đốt của cây Nêu theo hướng từ gốc lên ngọn. Sau đó, ông cùng hững người trong dòng họ khiêng cây Nêu chạy quanh mâm lễ, bắt đầu khấn.
Trong làn khói hương trầm mặc quyện cùng mùi thơm nồng của rượu men lá, chủ lễ thực hiện các nghi thức khấn nguyện. Lời khấn bằng tiếng Chu Ru âm vang, trầm bổng giữa không gian tĩnh mịch của xã D'Ran, mời gọi thần lúa về ăn cơm mới, uống rượu cần và ở lại bảo vệ gia đình khỏi cái đói, cái nghèo.
Sau phần lễ cúng tại kho lúa, nghi thức vẩy rượu lên nông cụ lao động cũng được thực hiện. Người Chu Ru tin rằng, những chiếc gùi, cái cày, cái cuốc cũng cần được nghỉ ngơi và tri ân sau một vụ mùa vất vả.
Khi phần lễ kết thúc, tiếng trống và tiếng chiêng bắt đầu thúc giục, báo hiệu phần hội chính thức bắt đầu. Điểm nhấn làm say đắm lòng người chính là vũ điệu Arya. Trong bộ thổ cẩm truyền thống đặc trưng, các thiếu nữ Chu Ru uyển chuyển đưa tay, nhịp chân dậm nhẹ nhàng theo vòng tròn đồng tâm. Arya không chỉ là múa, đó là sự giao hòa giữa đất và trời, là nhịp đập trái tim của cộng đồng người Chu Ru tại đây.
Sức sống văn hóa tại người Chu Ru ở xã D'Ran
Ngày nay, Lễ mừng lúa mới tại xã D'Ran không chỉ bó hẹp trong phạm vi gia đình mà đã trở thành ngày hội chung của cộng đồng. Đây là dịp để những người con đi xa trở về, để du khách gần xa có cơ hội trải nghiệm một không gian văn hóa đậm chất Tây Nguyên.
Chính quyền và người dân xã D'Ran đang nỗ lực mỗi ngày để bảo tồn những giá trị di sản này. Những lớp dạy đánh chiêng, dạy múa Arya cho thanh thiếu niên vẫn được duy trì, như một cách để ngọn lửa truyền thống mãi cháy rực dưới chân những ngọn núi hùng vĩ.
Chia tay xã D'Ran khi men rượu cần vẫn còn lâng lâng, tiếng chiêng xa dần nhưng hình ảnh vòng múa Arya mềm mại bên cây Nêu vẫn đọng lại sâu đậm. Lễ mừng lúa mới thực sự là một "báu vật" tinh thần, làm phong phú thêm bức tranh văn hóa đa dạng của tỉnh Lâm Đồng.
