Giữa không gian yên ả của làng nghề chạm khắc gỗ mỹ nghệ Thư Lâm, TP. Hà Nội có một xưởng nhỏ luôn vang lên tiếng đục đẽo trầm đều theo năm tháng. Ở đó, nghệ nhân Đỗ Văn Cường lặng lẽ ngồi bên những khúc gỗ lũa thô ráp, từng đường vân ngoằn ngoèo như mang dấu tích của thời gian.
Không vội vã, không ồn ào, anh kiên nhẫn trò chuyện với gỗ bằng đôi tay và sự tĩnh lặng trong tâm hồn. Từ những hình hài tưởng như vô tri ấy, những bông sen dần hiện lên, mềm mại, thanh khiết và đầy sức gợi.
"Khâu chế tác có một cái đặc biệt, đó là không có mẫu nào nhất định. Ngày xưa chúng tôi được học là làm theo các hình mẫu, nhưng mà những tác phẩm này không có hình mẫu nên mình bắt buộc phải tư duy, suy nghĩ, phải quan sát từ thiên nhiên bên ngoài để áp dụng vào các sản phẩm để làm sao các sản phẩm có hồn nhất" - NNƯT Đỗ Văn Cường chia sẻ.
Gỗ lũa vốn là phần gỗ còn lại sau khi cây đã trải qua mưa nắng, gió bão và cả sự hủy hoại của thời gian. Không có khúc gỗ nào giống khúc gỗ nào, nên những tác phẩm sen của nghệ nhân Đỗ Văn Cường cũng không có bông sen nào lặp lại chính nó. Với anh, mỗi khúc gỗ lũa là một cuộc gặp gỡ, đòi hỏi sự quan sát kỹ lưỡng và cảm nhận bằng cả trực giác lẫn trải nghiệm nghề.
"Tôi làm chủ yếu về chủ đề "Sen Thu". Sen mùa Thu hơi buồn nhưng mà về quy luật của thiên nhiên thì nó là một bước chuyển mình, mùa này tàn thì chuẩn bị cho mùa sau. Các tác phẩm của tôi đều không có sự trùng lặp, nó rất là riêng biệt, bởi vì từ nguyên liệu cũng đã có sự khác biệt rồi. Phải có sự quan sát kỹ lưỡng và cũng đòi hỏi một tay nghề tương đối cứng" - NNƯT Đỗ Văn Cường cho biết.
Trong gần 400 tác phẩm điêu khắc gỗ của nghệ nhân Đỗ Văn Cường, sen không chỉ hiện diện ở khoảnh khắc rực rỡ nhất. Có những bông sen đang độ nở, có bông đã tàn, có lá sen cong xuống như gánh nặng thời gian. Tất cả tạo nên một vòng đời trọn vẹn, phản chiếu những thăng trầm mà con người ai cũng phải đi qua.
Giữa nhịp sống hiện đại nhiều gấp gáp, nghệ nhân Đỗ Văn Cường vẫn chọn cách làm nghề chậm rãi. Anh tin rằng chỉ khi người thợ giữ được sự tĩnh tại trong tâm, thì từng đường đục mới mềm, từng cánh sen mới có hồn. Với anh, làm nghề không chỉ là lao động, mà còn là một cách tu dưỡng.
Anh Phạm Văn Vững, là một người nhiều năm sưu tầm và gắn bó với gỗ mỹ nghệ. Theo anh, điều khiến các tác phẩm sen trên gỗ lũa của nghệ nhân Đỗ Văn Cường chạm đến người xem chính là sự lặng lẽ và chiều sâu nội tâm ẩn chứa trong từng đường chạm. Không phô trương hình thức, mỗi tác phẩm sen như mang theo một khoảng tĩnh riêng, đủ để người đối diện dừng lại, lắng nghe và cảm nhận. Khi đứng trước những bông sen bằng gỗ ấy, mỗi người như tìm thấy cảm giác an yên rất khó diễn tả, như thể sen đang khe khẽ thì thầm điều gì đó về sự tĩnh tại của tâm hồn.
Ở làng nghề Thư Lâm, nghệ nhân Đỗ Văn Cường được nhắc đến như một người thợ bền bỉ, chọn cho mình lối đi riêng giữa nhiều biến động của thị trường. Những bông sen trên gỗ lũa của anh không chỉ góp phần làm mới sản phẩm làng nghề, mà còn giữ lại tinh thần cốt lõi của nghề chạm khắc truyền thống.
Từ những khúc gỗ lũa tưởng chừng đã bị thời gian bỏ quên, nghệ nhân Đỗ Văn Cường đã kiên nhẫn thổi vào đó hơi thở của sen - loài hoa biểu tượng cho sự thanh khiết và bền bỉ của văn hóa Việt. Sự bền bỉ với nghề và chiều sâu sáng tạo ấy đã được ghi nhận khi cuối năm 2025, nghệ nhân Đỗ Văn Cường vinh dự được Nhà nước phong tặng danh hiệu Nghệ nhân Ưu tú. Một sự ghi nhận xứng đáng cho người thợ đã dành trọn tâm huyết để giữ nghề, nâng nghề và làm đẹp thêm cho đời bằng những bông sen nở trên gỗ lũa.
