Radio
Podcast
Multimedia
Xét nghiệm tại nhà - xu hướng tất yếu của y học hiện đại
Không cần xếp hàng chờ khám, không mất thời gian di chuyển đến bệnh viện, chỉ với một cuộc gọi, nhân viên y tế sẽ đến tận nhà lấy mẫu máu và trả kết quả online. Những ưu điểm đó khiến dịch vụ xét nghiệm máu tại nhà ngày càng phổ biến, đặc biệt tại các thành phố lớn.
Theo PGS.TS Hoàng Bùi Hải, Giám đốc Trung tâm Cấp cứu và Hồi sức tích cực, Bệnh viện Đại học Y Hà Nội, xét nghiệm máu tại nhà là xu hướng tất yếu của y học hiện đại. Sự phát triển của công nghệ xét nghiệm cùng mô hình bác sĩ gia đình đã giúp nhiều chỉ số sức khỏe có thể được theo dõi ngay tại nhà, góp phần hỗ trợ bác sĩ trong quá trình quản lý và điều trị người bệnh.
Trong bối cảnh cuộc sống ngày càng bận rộn, dịch vụ này mang lại nhiều giá trị nếu được triển khai đúng quy trình và sử dụng đúng mục đích. Đặc biệt, với những bệnh nhân đang điều trị hoặc cần theo dõi định kỳ, xét nghiệm tại nhà có thể giúp giảm thời gian đi lại nhưng vẫn đảm bảo việc theo dõi diễn biến bệnh theo chỉ định của bác sĩ.
Kết quả xét nghiệm chỉ chính xác khi toàn bộ quy trình đạt chuẩn
PGS.TS Hoàng Bùi Hải cho biết, mỗi loại xét nghiệm đều có những yêu cầu riêng về thời điểm lấy mẫu, tình trạng của người bệnh trước khi lấy máu, dụng cụ chứa mẫu, điều kiện bảo quản, nhiệt độ vận chuyển cũng như thời gian từ lúc lấy mẫu đến khi được phân tích tại phòng xét nghiệm.
Chỉ cần một trong những khâu này không được thực hiện đúng quy chuẩn, kết quả có thể bị sai lệch.
Lấy ví dụ về xét nghiệm đường huyết, PGS.TS Hoàng Bùi Hải cho biết, nếu mẫu máu được để quá lâu trước khi phân tích, lượng đường trong máu có thể giảm do tế bào hồng cầu vẫn tiếp tục tiêu thụ glucose. Ngược lại, việc bảo quản không đúng cách hoặc để mẫu quá lâu cũng có thể làm hồng cầu bị vỡ, khiến chỉ số kali trong máu tăng giả tạo.
“Để có một kết quả chính xác phải có quy trình chuẩn và sự tuân thủ đầy đủ ở tất cả các bước, từ lấy mẫu, bảo quản, vận chuyển cho đến phân tích. Khi đó kết quả mới thực sự trở thành căn cứ để bác sĩ theo dõi và đưa ra quyết định điều trị”, PGS.TS Hoàng Bùi Hải nói.
PGS.TS Hoàng Bùi Hải cho biết thêm, không phải xét nghiệm nào cũng phù hợp để thực hiện tại nhà. Có những xét nghiệm đòi hỏi điều kiện kỹ thuật đặc biệt mà chỉ các cơ sở y tế hoặc phòng xét nghiệm đạt chuẩn mới có thể đáp ứng.
Một thực tế hiện nay là nhiều người dễ dàng đặt các gói xét nghiệm tổng quát qua ứng dụng hoặc website mà không cần khám bác sĩ trước. Theo PGS.TS Hoàng Bùi Hải, đây là điều cần hết sức thận trọng.
Bởi quá trình chẩn đoán bệnh luôn bắt đầu từ việc khai thác triệu chứng, hỏi bệnh, khám lâm sàng, sau đó bác sĩ mới quyết định cần thực hiện những xét nghiệm nào và có thể cần kết hợp với các kỹ thuật chẩn đoán hình ảnh. Thậm chí, có không ít trường hợp, chỉ cần thăm khám kỹ, bác sĩ đã có thể xác định được bệnh mà chưa cần làm bất kỳ xét nghiệm nào.
Nếu người bệnh tự lựa chọn các gói xét nghiệm, rất dễ rơi vào hai tình huống: hoặc làm thiếu những xét nghiệm thực sự cần thiết, hoặc làm quá nhiều xét nghiệm không có giá trị đối với bệnh đang nghi ngờ. Điều này không chỉ gây lãng phí chi phí mà còn khiến việc chẩn đoán trở nên khó khăn hơn vì kết quả không bám sát biểu hiện lâm sàng của người bệnh.
Chỉ số bất thường không đồng nghĩa với mắc bệnh
PGS.TS Hoàng Bùi Hải cho biết thêm, trong thực tế, ông thường xuyên nhận được những cuộc gọi từ người bệnh hoặc người quen với tâm trạng hoang mang chỉ vì nhìn thấy một vài chỉ số vượt quá ngưỡng tham chiếu, được in đậm trên phiếu xét nghiệm. Tuy nhiên, theo ông, không thể chẩn đoán bệnh chỉ dựa vào những con số.
“Một kết quả xét nghiệm chỉ có ý nghĩa khi được đặt trong bối cảnh lâm sàng cụ thể, gắn với triệu chứng, diễn biến bệnh và kết quả thăm khám của bác sĩ”, PGS.TS Hoàng Bùi Hải phân tích.
Nhiều chỉ số có thể thay đổi theo từng thời điểm hoặc chỉ dao động nhẹ quanh ngưỡng bình thường mà chưa phản ánh tình trạng bệnh lý. Vì vậy, trong nhiều trường hợp, bác sĩ sẽ chỉ định theo dõi thêm, làm lại xét nghiệm sau một khoảng thời gian hoặc kết hợp với các phương pháp thăm dò khác trước khi đưa ra kết luận. Do đó, người bệnh không nên tự diễn giải kết quả xét nghiệm rồi vội vàng kết luận mình mắc bệnh nặng.
Nhiều người sau khi nhận phiếu xét nghiệm thường lên mạng internet tra cứu hoặc nhập các chỉ số vào các công cụ AI để hỏi mình mắc bệnh gì, cần uống thuốc gì. PGS.TS Hoàng Bùi Hải khuyến cáo cách làm này tiềm ẩn nhiều rủi ro.
Bởi lẽ, các chỉ số xét nghiệm chỉ phản ánh một phần tình trạng sức khỏe. Nếu tách rời khỏi triệu chứng lâm sàng, tiền sử bệnh, kết quả khám và nhiều yếu tố khác thì rất dễ dẫn đến những nhận định sai lệch.
Việc tự ý điều trị không những không mang lại hiệu quả mà còn có thể khiến bệnh diễn biến nặng hơn, phát sinh những biến chứng không đáng có, đồng thời gây tốn kém về thời gian và chi phí.
"Khi nhận được kết quả xét nghiệm có bất thường, người bệnh nên liên hệ với bác sĩ để được giải thích, đánh giá toàn diện. Trong trường hợp cần thiết, bác sĩ sẽ chỉ định thực hiện thêm các thăm dò hoặc xét nghiệm khác, hoặc hẹn kiểm tra lại vào thời điểm phù hợp để có căn cứ chính xác hơn trong chẩn đoán", PGS.TS Hoàng Bùi Hải đưa ra lời khuyên.
Đối với những người đang điều trị bệnh mạn tính hoặc cần theo dõi định kỳ, bác sĩ sẽ là người quyết định thời điểm cần xét nghiệm, chỉ số cần theo dõi cũng như tần suất thực hiện phù hợp.
Việc tuân thủ hướng dẫn của bác sĩ không chỉ giúp tránh những xét nghiệm không cần thiết mà còn tiết kiệm chi phí, hạn chế phải lấy mẫu nhiều lần và nâng cao hiệu quả theo dõi sức khỏe.
"Xét nghiệm chỉ là một kênh hỗ trợ chẩn đoán. Điều quan trọng vẫn là sự phối hợp giữa người bệnh với bác sĩ. Bác sĩ sẽ hiểu vai trò của từng xét nghiệm và biết khi nào cần chỉ định thêm hoặc làm lại để có được kết quả phù hợp nhất với tình trạng bệnh", PGS.TS Hoàng Bùi Hải nhấn mạnh.
