Radio
Podcast
Multimedia
Năm 1998, Việt Nam chính thức trở thành thành viên Diễn đàn Hợp tác Kinh tế châu Á - Thái Bình Dương (APEC). Thời điểm đó, nền kinh tế Việt Nam đang trong quá trình đổi mới, mở cửa và từng bước hội nhập với kinh tế thế giới.
Gần ba thập kỷ sau, Việt Nam đã có những bước chuyển mình mạnh mẽ, không chỉ về quy mô kinh tế mà còn về vị thế, vai trò và tiếng nói trong các cơ chế hợp tác đa phương.
Việt Nam đã hai lần đảm nhiệm vai trò nước chủ nhà APEC vào các năm 2006 và 2017. Mỗi lần đăng cai đều đánh dấu một bước tiến trong quá trình hội nhập quốc tế, đồng thời tạo cơ hội để Việt Nam mở rộng quan hệ đối tác, thúc đẩy hợp tác kinh tế và nâng cao uy tín trên trường quốc tế.
Theo Tiến sĩ Nguyễn Minh Phong, chuyên gia kinh tế, việc tham gia APEC có ý nghĩa quan trọng trong tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế của Việt Nam. Đây là diễn đàn quy tụ nhiều nền kinh tế lớn, có vai trò quan trọng đối với thương mại, đầu tư và chuỗi cung ứng toàn cầu.
Trong gần 30 năm tham gia APEC, Việt Nam có thêm nhiều cơ hội đối thoại, phát triển quan hệ và duy trì hợp tác với các nền kinh tế lớn trong khu vực và thế giới. Qua đó, Việt Nam có điều kiện mở cửa thị trường, thu hút đầu tư, tham gia sâu hơn vào các chuỗi cung ứng, đồng thời từng bước hoàn thiện hệ thống chính sách theo các chuẩn mực và cam kết quốc tế.
Điều đáng chú ý là vị thế của Việt Nam trong APEC đã có sự thay đổi rõ rệt. Từ một thành viên mới, còn tương đối thụ động, Việt Nam ngày càng chủ động tham gia các hoạt động, đề xuất sáng kiến và đóng góp vào định hướng hợp tác chung.
Tiến sĩ Nguyễn Minh Phong dẫn chứng: "Nếu như 2006 chúng ta mới chỉ có 2 hiệp định thương mại tự do (FTA) thì hiện nay chúng ta có tới 18 FTA".
Theo ông, sự thay đổi này phản ánh quá trình trưởng thành của nền kinh tế Việt Nam cả về quy mô, năng lực hội nhập và vị thế quốc tế. Việt Nam hiện có quan hệ với tất cả các nước thành viên Liên hợp quốc, có mạng lưới quan hệ kinh tế rộng khắp và ngày càng khẳng định vai trò trong các cơ chế hợp tác khu vực, quốc tế.
Lý giải những yếu tố giúp Việt Nam chuyển từ một thành viên tham gia sang một thành viên chủ động đóng góp, Tiến sĩ Nguyễn Minh Phong cho rằng có ba nền tảng quan trọng.
Trước hết là thành tựu của công cuộc Đổi mới được khởi xướng từ năm 1986, với sự thay đổi căn bản trong tư duy phát triển kinh tế, đối ngoại và hội nhập quốc tế. Sau 40 năm Đổi mới, Việt Nam đã xây dựng được nền tảng kinh tế, chính trị và năng lực hội nhập ngày càng vững chắc.
Thứ hai là, đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, đa phương hóa, đa dạng hóa. Theo ông, chính sách này giúp Việt Nam duy trì môi trường hòa bình, xây dựng quan hệ tốt đẹp với các quốc gia, đồng thời tạo sự kết nối và đồng thuận giữa những nền kinh tế có lợi ích khác nhau.
Thứ ba là, sự thay đổi trong nhận thức về hội nhập. Việt Nam không còn chỉ nhìn nhận mở cửa như một giải pháp thu hút nguồn vốn và nguồn lực phát triển cho riêng mình, mà còn ý thức rõ hơn trách nhiệm đóng góp đối với cộng đồng quốc tế.
"Chúng ta ngày càng chủ động đưa ra các sáng kiến", Tiến sĩ Nguyễn Minh Phong nhấn mạnh.
Những dấu ấn đóng góp của Việt Nam tại APEC
Hai lần đăng cai APEC vào năm 2006 và 2017 không chỉ giúp Việt Nam tích lũy kinh nghiệm tổ chức các sự kiện đa phương quy mô lớn mà còn tạo dấu ấn trong việc thúc đẩy hợp tác, kết nối và xây dựng đồng thuận giữa các nền kinh tế thành viên.
Theo Tiến sĩ Nguyễn Minh Phong, điều quan trọng nhất là Việt Nam đã có sự thay đổi về chất trong vị thế kinh tế và đối ngoại. Việt Nam ngày càng được tôn trọng, được lắng nghe và tham gia nhiều hơn vào quá trình xây dựng các luật chơi chung của APEC.
Đặc biệt, những sáng kiến Việt Nam đưa ra trong các kỳ APEC cho thấy tư duy hội nhập ngày càng chủ động, không chỉ tiếp nhận mà còn tham gia hoàn thiện các chương trình, định hướng và khuôn khổ hợp tác của diễn đàn.
Một trong những dấu ấn đáng chú ý là tại APEC 2006, Việt Nam đã thúc đẩy tầm nhìn về Khu vực thương mại tự do châu Á - Thái Bình Dương (FTA), đặt nền móng cho định hướng liên kết kinh tế toàn khu vực.
Bên cạnh đó, Việt Nam đã đóng góp nhiều sáng kiến liên quan đến phát triển bền vững, phát triển bao trùm, nguồn nhân lực trong kỷ nguyên số, kinh tế số, thu hẹp khoảng cách số, tạo thuận lợi cho thương mại điện tử xuyên biên giới, hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa, chuyển đổi xanh, an ninh lương thực và ứng phó biến đổi khí hậu.
Trong giai đoạn đại dịch Covid-19, Việt Nam cũng tích cực kêu gọi tiếp cận vaccine công bằng và đề xuất các giải pháp nhằm hạn chế đứt gãy chuỗi cung ứng toàn cầu.
Đánh giá hiệu quả đóng góp của Việt Nam, Tiến sĩ Nguyễn Minh Phong cho rằng không nên chỉ nhìn vào số lượng sáng kiến mà cần xem xét trên ba phương diện.
Thứ nhất là, giá trị chính sách: các sáng kiến có nhận được sự đồng thuận của các nền kinh tế thành viên và được đưa vào chương trình hợp tác hay không.
Thứ hai là, hiệu quả thực tiễn: những đề xuất có tạo ra dự án, chương trình đào tạo, chuyển giao công nghệ và hỗ trợ doanh nghiệp hay không.
Thứ ba là, tác động lâu dài: các sáng kiến có góp phần giải quyết những vấn đề chung của khu vực và mang lại lợi ích cụ thể cho Việt Nam hay không.
Từ những đóng góp đó, APEC không chỉ là diễn đàn để Việt Nam mở rộng hợp tác mà còn là không gian quan trọng giúp nền kinh tế tiếp cận các xu hướng phát triển mới.
Theo phân tích của Tiến sĩ Nguyễn Minh Phong, các nền kinh tế thành viên APEC hiện chiếm tỷ trọng lớn trong thương mại, đầu tư và du lịch của Việt Nam. Đây cũng là những đối tác hàng đầu về công nghệ, thị trường và nguồn lực phát triển.
Vì vậy, APEC có vai trò quan trọng đối với xuất khẩu, thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài, kết nối chuỗi cung ứng, hoàn thiện thể chế và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao.
Cơ hội để Việt Nam tạo động lực phát triển mới
Năm 2027, Việt Nam sẽ lần thứ ba đảm nhiệm vai trò nước chủ nhà APEC. Theo kế hoạch, Tuần lễ Cấp cao APEC sẽ diễn ra vào tháng 11/2027 tại đặc khu Phú Quốc, tỉnh An Giang.
Đây là lần đăng cai diễn ra trong một bối cảnh rất khác so với hai kỳ trước. Quy mô nền kinh tế Việt Nam đã tăng lên đáng kể, mạng lưới quan hệ đối tác và các hiệp định thương mại tự do được mở rộng, năng lực hội nhập cũng đã có những bước tiến quan trọng. Trong đó, Quy mô GDP đã tăng từ khoảng 66 tỷ USD năm 2006 lên hơn 500 tỷ USD hiện nay; tổng kim ngạch thương mại từ 85 tỷ USD lên gần 1.000 tỷ USD.
"Từ những thành công của mình, từ những đóng góp của mình đã được ghi nhận, từ những sáng kiến chúng ta sẽ đưa ra mới trong cái hội nghị APEC 2027, chắc chắn vị thế của Việt Nam sẽ được nâng cao hơn", Tiến sĩ Nguyễn Minh Phong phân tích.
APEC 2027 mang chủ đề "Kết nối, xây dựng các nền kinh tế bao trùm và tự cường". Theo Tiến sĩ Nguyễn Minh Phong, đây là thông điệp mang nhiều ý nghĩa trong với bối cảnh kinh tế thế giới đang đối mặt với cạnh tranh địa chính trị, phân mảnh thị trường, phân mảnh công nghệ và nhiều thách thức xuyên biên giới.
Thế giới không thể phát triển bền vững nếu các nền kinh tế chỉ tập trung vào lợi ích riêng, cạnh tranh và bảo vệ thị trường của mình. Thay vào đó, cần tăng cường kết nối, hợp tác và chia sẻ cơ hội phát triển.
Từ chủ đề chung này, TS. Nguyễn Minh Phong đề xuất Việt Nam tập trung vào năm nhóm ưu tiên lớn.
Một là, tăng cường kết nối kinh tế khu vực, thúc đẩy tự do hóa và thuận lợi hóa các hoạt động thương mại, đầu tư.
Hai là, nâng cao khả năng chống chịu của chuỗi cung ứng, bảo đảm an ninh năng lượng, an ninh lương thực và các lĩnh vực an ninh thiết yếu khác.
Ba là, thúc đẩy hợp tác khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và kinh tế số, qua đó phát triển lực lượng sản xuất mới, nâng cao năng suất và năng lực cạnh tranh của nền kinh tế.
Bốn là, thúc đẩy chuyển đổi xanh, phát triển bền vững và đa dạng hóa các mô hình tăng trưởng mới.
Năm là, bảo đảm tăng trưởng bao trùm, để các thành phần kinh tế và người dân cùng có cơ hội tham gia, thụ hưởng thành quả phát triển.
Trong đó, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số được xem là những động lực quan trọng để Việt Nam nâng cao năng suất, vượt qua bẫy thu nhập trung bình và tạo nền tảng cho tăng trưởng cao trong giai đoạn tới.
Tiến sĩ Nguyễn Minh Phong cho rằng APEC cần trở thành cầu nối để Việt Nam thu hút không chỉ vốn đầu tư mà còn cả công nghệ lõi, tri thức, kinh nghiệm quản trị và nguồn nhân lực chất lượng cao.
Muốn vậy, Việt Nam cần tiếp tục cải thiện môi trường đầu tư, bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ, phát triển hạ tầng số và xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo. Đặc biệt, cần tăng cường liên kết giữa doanh nghiệp FDI với doanh nghiệp trong nước, trường đại học và viện nghiên cứu để thúc đẩy chuyển giao công nghệ thực chất.
Theo ông, chính sách ưu đãi đầu tư cũng cần gắn với kết quả chuyển giao công nghệ và mức độ liên kết với doanh nghiệp trong nước, thay vì áp dụng ưu đãi đồng loạt.
Mục tiêu cuối cùng không chỉ là tiếp nhận công nghệ mà còn phải từng bước làm chủ công nghệ lõi, nâng cao năng lực tự nghiên cứu, sáng tạo và phát triển những sản phẩm mang thương hiệu Việt Nam.
Một lĩnh vực quan trọng khác là chuyển đổi xanh. Việt Nam có thể tận dụng APEC 2027 để kết nối với các quỹ đầu tư, tổ chức tài chính và doanh nghiệp quốc tế có thế mạnh về công nghệ xanh, thu hút nguồn lực cho năng lượng tái tạo, lưới điện thông minh, giao thông xanh, hạ tầng thích ứng với biến đổi khí hậu, xử lý chất thải và kinh tế tuần hoàn.
Tiến sĩ Nguyễn Minh Phong lưu ý cần thay đổi cách nhìn về chuyển đổi xanh, không coi đây đơn thuần là chi phí hay điều kiện phải tuân thủ, mà phải xem đó là nền tảng để tham gia sâu hơn vào các chuỗi cung ứng xanh, tạo ra ngành nghề, thị trường và lợi thế cạnh tranh mới.
