Bảo đảm quyền được bồi thường của người dân

Tiếp tục Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, chiều nay (4/8), Quốc hội khóa XVI thảo luận ở tổ về sửa đổi Luật Dầu khí, Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước và Dự án Nghị quyết của Quốc hội về cơ chế, chính sách đặc thù để xử lý vi phạm pháp luật liên quan đến kinh tế nhà nước, kinh tế tư nhân và ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số. Trong đó, việc hoàn thiện cơ chế bồi thường của Nhà nước thu hút sự quan tâm của các đại biểu Quốc hội.

Làm rõ phạm vi và thủ tục bồi thường

Dự thảo Luật sửa đổi bổ sung một số điều của Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước sửa đổi, bổ sung 35 điều, bãi bỏ 2 điều của luật hiện hành, tập trung vào phạm vi trách nhiệm bồi thường, cơ quan và thủ tục giải quyết, kinh phí bồi thường, trách nhiệm hoàn trả của người thi hành công vụ và công tác quản lý nhà nước.

Đại biểu Tạ Thị Yên (Đoàn ĐBQH tỉnh Điện Biên) cho rằng đây là đạo luật liên quan trực tiếp đến quyền con người, quyền công dân và trách nhiệm của Nhà nước khi người thi hành công vụ gây thiệt hại. Vì vậy, quyền được bồi thường phải được quy định rõ ràng, dễ tiếp cận và thuận lợi khi thực hiện.

Về nguyên tắc xác định phạm vi bồi thường, đại biểu đồng tình với mục tiêu tạo sự linh hoạt khi cho phép áp dụng luật chuyên ngành. Tuy nhiên, nếu phạm vi bồi thường được quy định tại nhiều luật mà không có nguyên tắc xử lý rõ ràng, người bị thiệt hại có thể phải tra cứu nhiều văn bản mới xác định được quyền của mình.

Đại biểu đề nghị Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước tiếp tục giữ vai trò là luật chung, quy định các nguyên tắc cơ bản về căn cứ phát sinh trách nhiệm, quyền của người bị thiệt hại và cơ chế giải quyết. Luật chuyên ngành nếu quy định phạm vi bồi thường phải xác định rõ hành vi hoặc nhóm hành vi thuộc trách nhiệm bồi thường.

Đại biểu cũng đề nghị tăng trách nhiệm chủ động xác minh của cơ quan giải quyết bồi thường. Khi tài liệu, hồ sơ đang do cơ quan nhà nước quản lý, không nên yêu cầu người bị thiệt hại phải tự thu thập và cung cấp lại.

“Việc đơn giản hóa thủ tục sẽ chưa thật sự đi vào thực chất nếu người yêu cầu bồi thường vẫn phải tự thu thập lại những tài liệu mà cơ quan nhà nước đã có”, đại biểu nêu ý kiến.

Đại biểu Nguyễn Văn Hạnh (Đoàn ĐBQH tỉnh Vĩnh Long) đề nghị bỏ cơ chế bắt buộc người bị thiệt hại trong tố tụng hình sự phải yêu cầu cơ quan quản lý người thi hành công vụ giải quyết trước, nhằm bảo đảm bình đẳng với các lĩnh vực khác.

Dự thảo cần quy định rõ trách nhiệm chuyển giao, cung cấp hồ sơ và phối hợp giữa cơ quan điều tra, Viện kiểm sát và Tòa án; đồng thời bảo vệ bí mật nhà nước, người tố giác, người làm chứng và dữ liệu cá nhân.

Về thời hạn giải quyết, đại biểu cho rằng thời hạn 2 ngày làm việc chỉ phù hợp để kiểm tra hình thức hồ sơ. Với vụ việc có nhiều cơ quan tham gia, hồ sơ chứa bí mật nhà nước hoặc phải giám định, định giá, cần có cơ chế tính thời gian và gia hạn hợp lý.

Không nên bắt buộc thương lượng

Ở góc độ phạm vi trách nhiệm bồi thường trong hoạt động quản lý thuế, đại biểu Phùng Đức Chính (Đoàn ĐBQH tỉnh Lạng Sơn) đề nghị giữ nguyên quy định hiện hành về 4 nhóm hành vi thuộc trách nhiệm bồi thường của Nhà nước.

Đại biểu cũng đề nghị rà soát quy định về lập dự toán kinh phí. Do ít cơ quan thường xuyên phát sinh trách nhiệm bồi thường, việc căn cứ vào kinh phí thực hiện của năm trước có thể khiến cơ quan thiếu nguồn lực khi phát sinh vụ việc mới. Vì vậy, theo đại biểu, cần tiếp tục giao Bộ Tài chính và Sở Tài chính lập dự toán theo phân cấp, đồng thời quy định rõ cơ chế phối hợp để giải ngân kịp thời.

Về thương lượng, đại biểu Phùng Đức Chính cho rằng nhiều vụ việc kéo dài, thương lượng không thành và phải chuyển ra tòa án. Trong khi đó, người yêu cầu bồi thường thường hạn chế về kiến thức pháp lý và kỹ năng thương lượng, nên ở vị thế yếu hơn cơ quan nhà nước.

Đại biểu đề nghị chỉ coi thương lượng là một thủ tục để người yêu cầu lựa chọn, không nên quy định thành nguyên tắc bắt buộc trong toàn bộ quá trình giải quyết bồi thường.

Đồng quan điểm, đại biểu Tạ Thị Yên (Đoàn ĐBQH tỉnh Điện Biên) đề nghị phân định rõ giữa việc giải quyết tại cơ quan trực tiếp quản lý người thi hành công vụ và trường hợp tòa án kết hợp giải quyết yêu cầu bồi thường trong vụ án hình sự, hành chính.

Theo đại biểu, không nên yêu cầu mọi trường hợp đều phải trải qua một quy trình thương lượng riêng vì có thể gây chồng lấn thủ tục, kéo dài thời gian giải quyết vụ án.

Các ý kiến đều hướng tới mục tiêu bảo đảm quyền được Nhà nước bồi thường thực sự rõ ràng, dễ thực hiện; đồng thời hạn chế thủ tục kéo dài và tránh cách hiểu không thống nhất khi luật được áp dụng.