Việt Nam có lợi thế địa lý về phát triển năng lượng tái tạo, năng lượng xanh nên đây là một trong những lĩnh vực có khả năng tạo ra giá trị kinh tế lớn. Các dự án năng lượng sạch sở hữu tài sản ổn định, nguồn doanh thu dài hạn, thị trường tiêu thụ sẵn có và cũng là loại tài sản được các tổ chức tín dụng đánh giá cao. Do đó, quá trình chuyển đổi sang năng lượng xanh không chỉ là cơ hội phát triển kinh tế mà còn mang ý nghĩa bảo vệ môi trường.

Hiện nay, nhu cầu điện sạch ngày càng tăng nhưng việc đầu tư để chuyển đổi sang nguồn năng lượng xanh vẫn gặp nhiều thách thức. Nước ta mới chỉ có một hợp đồng sau hơn một năm cơ chế mua bán điện trực tiếp được ban hành. Điện mặt trời mái nhà còn nhiều vướng mắc trong khi nguy cơ thiếu điện đang hiện hữu.

Ông Nguyễn Ngọc Minh Đăng, Tổng giám đốc Công ty cổ phần Tư vấn xây lắp tư vấn điện số 5 đánh giá cao mảng đầu tư về năng lượng xanh vì đây là lĩnh vực mang lại giá trị kinh tế cao về nhiều mặt. Tuy nhiên, điểm nghẽn lớn nhất là chưa có giá mua bán điện. Quy trình đầu tư một dự án mua bán điện cũng phải qua rất nhiều khâu từ khảo sát lập quy hoạch, báo cáo... nên mất rất nhiều thời gian, đặc biệt là công tác quy hoạch và đền bù. Bên cạnh đó, truyền tải điện cũng gặp một số vướng mắc. Những khu vực có dự án điện tái tạo được quy hoạch thì hạ tầng yếu kém, trong khi những nơi có hạ tầng tốt lại không được quy hoạch. “Điều này gây khó khăn cho công tác truyền tải điện của các doanh nghiệp đầu tư năng lượng tái tạo”, ông Nguyễn Ngọc Minh Đăng cho biết.

Còn theo đánh giá của ông Đặng Quốc Bảo, Phó tổng giám đốc Tập đoàn Trung Nam, thời tiết thay đổi bất thường, nắng nóng dài ngày nên nhu cầu sử dụng điện trong nước liên tục lập các kỷ lục mới về phụ tải. Tuy nhiên, khi đặt trong bối cảnh cung - cầu, đây là giai đoạn rất thuận lợi với ngành năng lượng tái tạo. Vì vậy, quá trình chuyển đổi sang năng lượng tái tạo không chỉ mang ý nghĩa bảo vệ môi trường mà còn là cơ hội kinh tế rất rõ ràng.

Ông Đặng Quốc Bảo khẳng định, với việc chuyển đổi chính sách, các doanh nghiệp tư nhân tin rằng, trong vòng 5 -10 năm nữa thị trường mua bán điện trực triếp giữa các doanh nghiệp có thể tăng trưởng với cấp nhân.

Sau thời kỳ tăng trưởng nóng, thị trường năng lượng xanh đang chuyển sang giai đoạn phát triển thận trọng hơn. Cơ chế chính sách cho lĩnh vực này ngày càng hoàn thiện. Việt Nam đang đứng trước cơ hội lớn để tiếp tục phát triển mạnh ngành năng lượng sạch.

Ông Bùi Quốc Hoan, Phó tổng giám đốc Tổng công ty Điện lực miền Nam cho biết, giải pháp căn cơ cho chuyển đổi xanh chính là phát triển các nguồn năng lượng sạch, đặc biệt là năng lượng tái tạo. Đây vừa là giải pháp bảo đảm an ninh năng lượng, vừa góp phần thực hiện mục tiêu giảm phát thải. Nhà nước hiện không còn áp dụng cơ chế giá cố định như giai đoạn 2017 - 2021. Thay vào đó, Bộ Công thương ban hành khung giá phát điện, trên cơ sở đó các chủ đầu tư và đơn vị mua điện tiến hành đàm phán giá. Cơ chế này hiện được áp dụng cho điện mặt trời, điện gió cũng như các dự án kết hợp hệ thống lưu trữ năng lượng. “Đây là bước chuyển quan trọng trong việc phát triển thị trường điện theo hướng minh bạch và cạnh tranh hơn”, ông Bùi Quốc Hoan khẳng định.

Mô hình của Nhật Bản và một số nước Châu Á

Nhu cầu điện của Việt Nam đang tăng nhanh, công suất cực đại của hệ thống thời gian qua đã vượt 52.000MW, tiệm cận giới hạn vận hành. Trong bối cảnh đó, Tập đoàn Điện lực Việt Nam đang đẩy mạnh phát triển các nguồn điện phát thải thấp, hiện đại hóa hệ thống điện, chuẩn bị các điều kiện để triển khai điện gió ngoài khơi, điện hạt nhân, hệ thống lưu trữ năng lượng, đồng thời xây dựng lộ trình chuyển đổi năng lượng đến năm 2030, tầm nhìn 2050.

Ông Phạm Viết Thạch, Phó Trưởng ban Môi trường và Phát triển bền vững, Tập đoàn Điện lực Việt Nam cho rằng, chuyển đổi xanh là yêu cầu tất yếu, song phải được triển khai đồng bộ với nhiệm vụ bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia và đáp ứng nhu cầu điện phục vụ phát triển kinh tế-xã hội. Song song với phát triển nguồn điện mới, Tập đoàn Điện lực Việt Nam tiếp tục đầu tư nâng cấp lưới điện, ứng dụng mạnh mẽ khoa học - công nghệ và chuyển đổi số nhằm nâng cao hiệu quả vận hành, bảo đảm hệ thống điện vận hành an toàn, ổn định và đáp ứng yêu cầu tăng trưởng phụ tải.

Chuyển đổi xanh hiện nay không còn là lựa chọn mà là xu thế phát triển tất yếu của các quốc gia trong lĩnh vực năng lượng. Đối với nước ta, cùng với việc đầu tư phát triển nguồn và lưới điện, sử dụng điện tiết kiệm, hiệu quả là giải pháp có thể triển khai ngay, góp phần giảm chi phí cho khách hàng, giảm áp lực đầu tư hệ thống điện mới, tiết kiệm nhiên liệu hóa thạch, cắt giảm phát thải khí nhà kính và thúc đẩy tiến trình chuyển đổi xanh./.