Radio
Podcast
Multimedia
Nghe chương trình tại đây:
Ngày còn trẻ, anh Tráng A Cao, người bản Hua Tạt, xã Vân Hồ, tỉnh Sơn La, thường lên rừng từ sáng sớm. Gia đình cần củi để nấu cơm và nấu thức ăn cho lợn. Trong ký ức của anh, những năm thiếu ăn, có người còn khai thác gỗ đem bán để mua gạo.
“Khai thác nhiều nhất là những năm 90, đói quá phải chặt cây làm củi để bán mua gạo. Khi quản lý rừng chặt chẽ, hơn 10 năm nay tôi không vào rừng nữa rồi", anh Cao kể.
Cuộc sống của gia đình anh đã thay đổi. Cách người dân Hua Tạt nhìn về rừng cũng khác trước. Hiện gia đình anh Cao có 2 ha rừng trồng và 4 ha rừng được giao. Cánh rừng từng là nơi tìm củi, tìm kế sinh nhai nay gắn với trách nhiệm quản lý của gia đình anh.
Sự thay đổi ấy không diễn ra ngay lập tức. Anh Cao nhớ khi việc quản lý rừng được triển khai, có người chưa đồng thuận, thậm chí vẫn lén vào rừng chặt cây. “Lúc đầu cũng có người không đồng ý, vì chúng tôi không còn củi nữa. Nhưng giờ nấu gas hết rồi nên không cần củi nữa", anh nói.
Giao rừng cho người dân quản lý là bước quan trọng, nhưng để rừng được bảo vệ, người nhận rừng cần hiểu rõ trách nhiệm của mình. Ở Hua Tạt, các cuộc họp bản, hoạt động tuyên truyền của kiểm lâm và chính quyền địa phương đã giúp người dân dần nhận ra ranh giới giữa việc được làm và hành vi vi phạm.
Mỗi khoảnh rừng đều có người chịu trách nhiệm
Theo ông Tráng A Cau, Trưởng bản kiêm Bí thư Chi bộ bản Hua Tạt, bản có 366 ha rừng, phần lớn đã được giao cho người dân quản lý. Diện tích rừng được chia để các nhóm cùng bảo vệ. Khi có dấu hiệu khai thác, chặt phá, những người trong nhóm phải biết và cùng ngăn chặn.
Cách làm này đưa trách nhiệm bảo vệ rừng đến gần đời sống người dân. Một khoảnh rừng được giao cho nhiều hộ thì việc giữ rừng là trách nhiệm chung của các hộ ấy. Nếu có người tự ý khai thác, những hộ còn lại không thể coi đó là chuyện riêng của một gia đình.
Ông Cau cho biết, lực lượng kiểm lâm và chính quyền địa phương thường xuyên phổ biến quy định cho bà con. “Ai mà chặt cây trên rừng, săn bắt động vật hoang dã là trái pháp luật. Bây giờ không ai dám vi phạm”, ông nói.
Theo trưởng bản, các hành vi săn bắt, khai thác rừng đã giảm so với trước, dù vẫn còn trường hợp vi phạm. Vì thế, việc nhắc lại quy định trong sinh hoạt bản vẫn cần được duy trì. Những nội dung thiết thực như không tự ý chặt cây lấy gỗ, lấy củi và chú ý phòng cháy rừng được trao đổi thường xuyên để người dân nhớ và thực hiện.
Với ông Tráng A Páo, một người dân Hua Tạt, bảo vệ rừng không chỉ là yêu cầu ghi trong bản cam kết. Đó là trách nhiệm của mỗi người sống cạnh rừng, bởi rừng là nhà. “Bảo vệ rừng là bảo vệ môi trường, có không khí trong lành hơn”, ông Páo nói.
Theo thông tin của Hạt Kiểm lâm khu vực 10 (Chi cục Kiểm lâm tỉnh Sơn La), xã Vân Hồ hiện có hơn 12.664,41 ha rừng, tỷ lệ che phủ đạt 47,18%; rừng đã được bàn giao cho 977 chủ rừng. Để đạt được tỉ lệ che phủ này, phần nào cho thấy tác dụng cụ thể của tuyên truyền pháp luật: người dân hiểu hành vi nào có thể gây hại cho rừng, biết hậu quả khi vi phạm và có cơ sở để nhắc nhở nhau. Người từng lên rừng lấy củi nay nhắc người nhà không tự ý chặt cây. Người làm ruộng dưới chân núi cũng để ý khi có người lên rừng, kịp thời báo hoặc cùng ngăn chặn nếu phát hiện dấu hiệu chặt phá.
Bên cạnh trách nhiệm bảo vệ diện tích được giao, người dân còn nhận tiền chi trả dịch vụ môi trường rừng theo diện tích bảo vệ. Theo ông Cau, khoản chi trả này ghi nhận công sức giữ rừng của bà con. Để việc bảo vệ rừng được duy trì, người nhận rừng cần vừa hiểu quy định, vừa có điều kiện thực hiện trách nhiệm đã nhận.
Đưa quy định đến người dân ở địa bàn rộng
Ông Lê Văn Dũng, Hạt trưởng Hạt Kiểm lâm khu vực 10, Chi cục Kiểm lâm tỉnh Sơn La cho biết, đơn vị xác định tuyên truyền, phổ biến pháp luật về bảo vệ và phát triển rừng là nhiệm vụ hàng đầu. Hạt phối hợp với cấp ủy, chính quyền địa phương phổ biến quy định về quản lý lâm sản, động vật hoang dã và phòng cháy, chữa cháy rừng.
Hạt thường xuyên phối hợp với các ban xây dựng Đảng, Mặt trận tổ quốc, các đoàn thể của xã đẩy mạnh công tác tuyên truyền những chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước, đặc biệt là Luật Lâm nghiệp năm 2017; Chỉ thị số 13-CT/TW ngày 12/1/2017 của Ban Bí thư Trung ương Đảng.
Vận động nhân dân tham gia các hoạt động bảo vệ rừng, phòng cháy chữa cháy rừng, sử dụng hiệu quả nguồn tài nguyên rừng, phát triển kinh tế lâm nghiệp, xây dựng trình diễn mô hình thâm canh rừng, tự nguyện liên gia, liên kết trong bảo vệ rừng, phòng cháy chữa cháy rừng; không khai thác, phá rừng trái phép, không tiếp tay cho đối tượng khai thác rừng, buôn bán, vận chuyển gỗ trái phép, không sử dụng súng săn, bẫy, nỏ để săn bắn động vật rừng, đặc biệt là các loài động vật rừng nguy cấp, quý hiếm như loại vượn đen Má trắng, gấu và các loài khác theo quy định của pháp luật; không sử dụng lửa bừa bãi trong sản xuất nông, lâm nghiệp.
Công tác tuyên truyền được thực hiện bằng nhiều hình thức đa dạng, phong phú, trong đó tăng cường tuyên truyền trên loa phát thanh và sử dụng ô tô, xe máy để tuyên truyền lưu động, lồng ghép qua các hội nghị ở các xã đến thôn, bản.
"Nội dung tuyên truyền được xây dựng bằng 3 thứ tiếng (Kinh, Thái, Mông), phù hợp với nhiều nhóm đối tượng và đặc thù từng địa bàn, góp phần nâng cao nhận thức cộng đồng và tạo hiệu ứng lan tỏa tích cực", ông Dũng trả lời VOV2.
Năm 2025, Hạt đã tổ chức 52 cuộc tuyên truyền tại các xã, bản với 3.857 lượt người tham gia. Riêng 9 tháng đầu năm 2026, đơn vị tổ chức 45 cuộc với 4.211 lượt người nghe.
Cùng với các buổi tuyên truyền, Hạt ký quy chế phối hợp về quản lý, bảo vệ rừng và phòng cháy, chữa cháy rừng với 03 xã. Việc cam kết bảo vệ rừng được triển khai từ chủ tịch UBND xã đến 29 trưởng bản, rồi từ trưởng bản đến các hộ gia đình. Kiện toàn ban chỉ đạo phát triển lâm nghiệp bền vững của cấp xã và 29 tổ đội bảo vệ rừng và phòng cháy chữa cháy rừng cấp bản.
Sau khi chính quyền địa phương hai cấp đi vào hoạt động từ ngày 1/7/2025, địa bàn Hạt Kiểm lâm khu vực 10 quản lý gồm ba xã Vân Hồ, Tô Múa và Song Khủa, thay cho 14 xã thuộc huyện Vân Hồ trước đây. Theo ông Dũng, số đầu mối hành chính giảm giúp lực lượng kiểm lâm thuận lợi hơn trong phối hợp với chính quyền các xã. Tuy nhiên, địa bàn thôn, bản sau sáp nhập lại rộng hơn, đặt ra khó khăn khi tập hợp người dân để tuyên truyền.
"Có nơi 2-3 bản nhập thành một bản. Từ các cụm dân cư đến trung tâm bản mới, người dân phải đi xa, qua nhiều tuyến đường vòng, trong khi điều kiện giao thông và cơ sở hạ tầng còn hạn chế. Vì vậy, tỷ lệ người dân đến nghe tuyên truyền tập trung chưa cao. Sự khác biệt về ngôn ngữ, phong tục và tập quán giữa các cộng đồng cũng đòi hỏi cách truyền đạt phù hợp hơn", ông Dũng cho biết.
Các quy định pháp luật của Nhà nước chỉ phát huy tác dụng khi đến được với người cần thực hiện và được giải thích bằng cách họ có thể hiểu, nhớ và áp dụng được ngay. Vì vậy, những cuộc họp bản như ở Hua Tạt vì thế vẫn có vai trò trực tiếp, nhất là khi nội dung tuyên truyền gắn với chính diện tích rừng người dân đang quản lý.
Bên cạnh việc bám địa bàn, lực lượng kiểm lâm Sơn La cũng sử dụng nền tảng số để chuyển tải thông tin bảo vệ rừng. Vào mùa khô hanh, Chi cục Kiểm lâm tỉnh xây dựng “Bản tin cảnh báo cháy rừng” bằng ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) và đăng tải hằng tuần trên mạng xã hội.
Theo ông Dũng, mỗi bản tin dài khoảng một phút rưỡi, trình bày ngắn gọn, dễ hiểu. Ngoài cảnh báo nguy cơ cháy rừng theo từng khu vực trong điều kiện khô hanh, nắng nóng kéo dài, bản tin còn hướng dẫn kỹ thuật phòng cháy, chữa cháy; nêu nguyên nhân gây cháy và biện pháp phòng ngừa; phổ biến những hành vi bị nghiêm cấm khi sử dụng lửa trong rừng, ven rừng.
Nội dung bản tin cũng đề cập cách phát hiện sớm, xử lý ban đầu khi xảy ra cháy, trách nhiệm của tổ chức, cá nhân và thông tin đường dây nóng báo cháy rừng. Đây là thêm một cách đưa thông tin đến người dân, đặc biệt khi việc tập trung bà con tại những bản có địa bàn rộng gặp khó khăn./.
