Nữ công nhân môi trường Hà Nội cần được chăm sóc sức khỏe toàn diện

Nghe chương trình tại đây:

Rủi ro trong mỗi ca làm

Một lần thu gom rác, chị Nguyễn Thị Hà, Tổ trưởng Tổ sản xuất môi trường số 10, Chi nhánh Hai Bà Trưng, Công ty TNHH MTV Môi trường đô thị Hà Nội (URENCO Hà Nội), bị kim tiêm lẫn trong rác đâm phải. Chị vội vã đi kiểm tra sức khỏe, kết quả không phát hiện vấn đề, nhưng cảm giác hoảng sợ khi ấy vẫn còn trong ký ức.

“Các cơ sở làm đẹp hoặc nha khoa họ để lẫn rác thải y tế trong rác thải sinh hoạt mình làm sao biết được", chị Hà nói.

19 năm làm nghề, chị hiểu rằng những túi rác có thể chứa thức ăn thừa, chai lọ, nhưng cũng có thể giấu một chiếc kim tiêm, vật sắc nhọn, mảnh thủy tinh. Với công nhân vệ sinh môi trường, không phải nguy cơ nào cũng nhìn thấy trước khi thực hiện dồn rác, chất từng túi rác lên xe.

Ngoài nguy cơ từ rác thải, những người làm sạch đường phố còn đối mặt với tai nạn giao thông và các tình huống mất an toàn trong ca đêm. Việc bảo vệ sức khỏe vì thế cần bắt đầu ngay từ cách tổ chức công việc, đồng thời có sự hỗ trợ phù hợp khi người lao động gặp khó khăn.

Chị Hà nhớ có lần trên tuyến đê Nguyễn Khoái, công nhân đang đẩy xe đúng chiều giao thông vẫn bị phương tiện đâm từ phía sau. Những sự cố như vậy khiến người lao động luôn phải cảnh giác khi làm việc trên đường.

“Hoặc là khi chúng tôi làm ca đêm, sau 23 giờ, còn có thể gặp người say rượu trêu ghẹo, chửi bới”, chị cho biết.

Một chiếc kim tiêm hay một vụ va chạm có thể gây tổn thương ngay lập tức. Trong khi đó, tác động của bụi đường, tư thế lao động bất lợi và công việc theo ca, ảnh hưởng đến sức khỏe thường khó nhận thấy hơn. Áp lực tinh thần từ những lần bị trêu chọc, đe dọa cũng cần được nhận diện và hỗ trợ kịp thời.

Từ tháng 12/2025 - 2/2026, URENCO Hà Nội kết hợp cùng các tổ chức thực hiện nghiên cứu về thực trạng tiếp cận các dịch vụ chăm sóc sức khỏe của nhóm nữ công nhân thu gom rác thải sinh hoạt tại URENCO Hà Nội. Khảo sát sử dụng phương pháp định lượng với mẫu là 306 nữ công nhân và các dữ liệu định tính từ thảo luận nhóm, phỏng vấn sâu, nghiên cứu đã nỗ lực phản ánh các xu hướng và trải nghiệm tiếp cận các dịch vụ của nhóm nữ công nhân.

Các rủi ro như tổn thương cơ xương khớp, lây nhiễm vi sinh vật từ rác thải và thời tiết khắc nghiệt được nhận diện với tỷ lệ lần lượt là 79,1%, 76,5% và 65,7%. Trong khi đó, tỷ lệ nhận diện nguy cơ kiệt sức chỉ đạt 21,9%, quấy rối tình dục là 10,1% và stress là 9,2%.

Đây là các tỷ lệ phản ánh nhận thức về nguy cơ, không phải tỷ lệ công nhân đã gặp những vấn đề này. Tuy nhiên, kết quả cho thấy những rủi ro ít hữu hình vẫn cần được chú trọng hơn trong hoạt động truyền thông và hướng dẫn bảo vệ sức khỏe.

Áp lực của nữ công nhân còn đến từ trách nhiệm gia đình. Nhóm được khảo sát có độ tuổi trung bình 45,1. Có 31,1% đang nuôi con nhỏ dưới một tuổi hoặc chăm sóc người từ 70 tuổi trở lên, người khuyết tật, người mắc bệnh nặng; 58,2% đang nuôi con từ 6 đến dưới 18 tuổi.

Sau giờ làm, nhiều chị em tiếp tục công việc chăm sóc người thân. Trách nhiệm ấy có thể thu hẹp thời gian nghỉ ngơi, khiến việc theo dõi và chăm sóc sức khỏe của bản thân khó được ưu tiên.

Từ trang bị bảo hộ đến thực hành an toàn

Tại URENCO Hà Nội có 2012 nữ công nhân đang làm công việc thu gom và xử lý rác thải chiếm 70% tổng số lao động trong lĩnh vực này. Theo bà Nguyễn Thị Thanh Dung, Trưởng phòng Kinh doanh truyền thông, Chi nhánh Đống Đa, URENCO Hà Nội, công việc vệ sinh môi trường diễn ra cả ngày lẫn đêm, trong đó ca tối thường tập trung nhiều việc. Khi gặp sự cố, công nhân cần biết cách xử lý và liên hệ để được hỗ trợ.

“Chúng tôi tập huấn cho công nhân là khi gặp khó khăn thì việc đầu tiên là phải dừng sản xuất và phải bảo vệ cơ thể cũng như tính mạng, sức khỏe của mình là đầu tiên”, bà Dung nói.

Kết quả nghiên cứu cho thấy 96,1% nữ công nhân sử dụng trang bị bảo hộ cá nhân, 70,3% tham gia tập huấn an toàn lao động. Tuy nhiên, tỷ lệ tuân thủ các quy định về an toàn lao động là 65,4%.

Bà Nguyễn Thúy Hằng, Phó Giám đốc Chi nhánh Hoàn Kiếm, URENCO, nhận định áp lực công việc, yêu cầu hoàn thành nhiệm vụ đúng thời gian và thói quen của người lao động có thể ảnh hưởng đến việc tuân thủ. Bà cho biết đơn vị sẽ tiếp tục cải thiện tỷ lệ này.

Theo bà Hằng, URENCO Hà Nội tổ chức tập huấn an toàn, vệ sinh lao động hằng năm, cấp bảo hộ theo vị trí công việc và khám sức khỏe định kỳ hai lần mỗi năm. Với nữ công nhân, danh mục khám được bổ sung nội dung tầm soát ung thư vú, ung thư cổ tử cung.

Dù vậy, qua thăm khám, bác sĩ Trần Triêu Ngõa Huyến, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu và Hỗ trợ sức khỏe cộng đồng, nhận thấy nhiều người lao động còn chủ quan, chỉ đi khám khi triệu chứng trở nên trầm trọng hơn.

“Họ có xu hướng là bình thường hóa những cái triệu chứng”, bác sĩ Huyến cho biết.

Khi coi những biểu hiện bất thường là chuyện quen thuộc hoặc chỉ gây bất tiện, người lao động có thể chậm tìm kiếm sự hỗ trợ. Vì vậy, khám định kỳ cần đi cùng với hướng dẫn nhận biết dấu hiệu sức khỏe và chủ động thăm khám khi cần thiết.

Phòng ngừa ngay tại nơi làm việc

Tiến sĩ Trần Thị Thu Thủy, giảng viên Tổ chuyên môn Sức khỏe an toàn nghề nghiệp, Đại học Y tế công cộng, cho rằng chăm sóc sức khỏe công nhân môi trường cần có cách tiếp cận toàn diện, bao gồm thể chất, tinh thần và xã hội.

Theo bà, khám định kỳ và điều trị khi có bệnh là cần thiết, nhưng cần chú trọng hơn đến nhận diện nguy cơ và dự phòng ngay tại nơi làm việc.

“Khi thấy người lao động phải tiếp xúc với các yếu tố có hại, làm việc với cường độ nặng hoặc ở tư thế bất lợi, chúng ta không thể đợi đến khi họ mắc bệnh cơ xương khớp hay bệnh hô hấp mới giải quyết”, bà nhấn mạnh.

Cùng với trang bị bảo hộ, người lao động cần được hướng dẫn tư thế làm việc phù hợp. Doanh nghiệp cũng cần quan tâm đến tổ chức lao động, thời gian làm việc và nghỉ ngơi.

Tiến sĩ Thủy phân tích, khi mắc bệnh, người lao động có thể giảm năng suất. Sau điều trị, sức khỏe có thể không trở lại như trước, thậm chí họ phải nghỉ việc hoặc chuyển công việc. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến sinh kế của công nhân, đồng thời khiến doanh nghiệp phải tuyển dụng, đào tạo nhân lực thay thế. Bảo vệ sức khỏe từ sớm vì vậy có ý nghĩa với cả người lao động và đơn vị sử dụng lao động.

Với công nhân làm ca đêm, sức khỏe tinh thần gắn liền với cảm giác an toàn trên tuyến đường họ phụ trách. Theo Tiến sĩ Thủy, việc phòng ngừa nguy cơ bị quấy rối, xâm hại cần có sự tham gia của người lao động, doanh nghiệp và cộng đồng.

Công nhân cần được hướng dẫn nhận biết những tình huống có thể đe dọa sự an toàn, đồng thời nhận diện sớm các biểu hiện bất thường về sức khỏe tinh thần. Bà lưu ý rằng mất ngủ, ăn kém hoặc đau bụng đôi khi cũng có thể liên quan đến vấn đề này.

Khi không thể tự giải quyết, người lao động cần tìm kiếm sự trợ giúp từ doanh nghiệp hoặc gia đình. Để họ chủ động chia sẻ, các hình thức hỗ trợ phải dễ tiếp cận và tạo được niềm tin.

“Ví dụ, nếu một công nhân làm việc ban đêm bị người khác theo dõi, doanh nghiệp có thể tổ chức làm việc theo nhóm hoặc có đường dây nóng. Nhưng đường dây nóng phải thực sự hoạt động hiệu quả, chứ không thể chỉ tồn tại trên danh nghĩa”, Tiến sĩ Thủy đề xuất.

Bà Nguyễn Thúy Hằng thừa nhận các hoạt động thời gian qua tập trung nhiều vào phòng ngừa tai nạn, bảo hộ và khám sức khỏe thể chất. Việc tư vấn tâm lý, tạo điều kiện thư giãn cho công nhân chưa theo kịp nhu cầu.

Theo bà, công ty và công đoàn sẽ nghiên cứu thêm các hoạt động thể thao, văn hóa, văn nghệ, tọa đàm để nữ công nhân có cơ hội chia sẻ áp lực trong công việc và gia đình.

Chăm sóc sức khỏe cho nữ công nhân môi trường cần được thực hiện thường xuyên, ngay trên tuyến đường làm việc và thông qua những dịch vụ mà họ có thể tiếp cận khi cần. Để sau mỗi ca làm, những người giữ sạch thành phố có thể trở về nhà an toàn và còn đủ sức chăm lo cho chính mình./.