Khoa học xã hội và nhân văn trong thời đại trí tuệ nhân tạo và hội nhập quốc tế

Nằm trong khuôn khổ diễn đàn Nhân văn Mùa thu 2026, sáng 24/10, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn (ĐHQGHN) tổ chức chương trình “Đối thoại khoa học quốc tế: Khoa học Xã hội và Nhân văn trong thời đại trí tuệ nhân tạo và hội nhập quốc tế”.

Diễn đàn Nhân văn Mùa thu do Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội tổ chức quy tụ hơn 1.300 học giả trong nước và quốc tế, mở ra không gian đối thoại đa ngành nhằm gắn kết nghiên cứu học thuật với bài toán quản trị quốc gia và sự phát triển của công nghệ số.

Phát biểu tại diễn đàn, ông Bùi Hoài Sơn, Phó Trưởng ban Tuyên giáo Trung ương khẳng định: ''máy móc hay trí tuệ nhân tạo dù thông minh đến đâu cũng không thể thay thế con người quyết định mục tiêu phát triển của xã hội, phẩm giá con người và các giá trị cốt lõi cần gìn giữ. Văn hóa, đạo đức và niềm tin chính là yếu tố tạo nên chiều sâu cho sự phát triển của đất nước".

Bám sát tinh thần các nghị quyết của Đảng về khoa học công nghệ, giáo dục đào tạo, văn hóa và công tác tư tưởng, ông Bùi Hoài Sơn đặt ra ba kỳ vọng lớn cho nghiên cứu nhân văn.

Đầu tiên, đưa đề tài khoa học bám sát những vấn đề hệ trọng của đất nước và đời sống của nhân dân, dũng cảm "chạm" vào các vấn đề khó với tinh thần tôn trọng sự thật khách quan.

Tiếp theo, phát huy sức mạnh nghiên cứu liên ngành, kết hợp nghiên cứu cơ bản với khảo sát thực địa và phân tích chính sách để giải quyết thấu đáo các bài toán đa chiều của thời đại số.

Cuối cùng, bắc nhịp cầu bền chặt giữa giảng đường, cơ quan tham mưu chính sách và đời sống thực tiễn, đảm bảo mỗi công trình không dừng lại ở khâu nghiệm thu mà phải chuyển hóa thành các giải pháp, chính sách khả thi.

GS.TS Hoàng Anh Tuấn, Hiệu trưởng Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn nhấn mạnh, khoa học xã hội và nhân văn là bộ phận quan trọng cấu thành năng lực đổi mới sáng tạo, nhận diện biến đổi và chuyển hóa nguồn lực văn hóa thành sức mạnh phát triển quốc gia. Diễn đàn Nhân văn Mùa thu được xây dựng thành một diễn đàn học thuật quốc tế thường niên, gồm hơn 20 hội thảo, với 9 hội thảo quốc tế, kết nối 250 học giả quốc tế cùng mạng lưới nghiên cứu sâu rộng. Cùng với công tác đào tạo, tư vấn chính sách được xác định là trách nhiệm học thuật then chốt.

GS.TS Hoàng Anh Tuấn chia sẻ: Riêng trong năm 2026, trường đã và đang triển khai hơn 10 báo cáo tư vấn chính sách trọng điểm về văn hóa tộc người, thể chế, công nghệ truyền thông. Nhà trường thúc đẩy cơ chế đặt hàng, đối thoại thường xuyên với cơ quan chính sách và doanh nghiệp, chuyển hóa tri thức nhân văn vào ứng dụng AI, thiết kế sản phẩm, di sản số và công nghiệp văn hóa để tạo lợi thế cạnh tranh bền vững.

Phát biểu tại Hội thảo, PGS.TS Bùi Thế Duy, Giám đốc Đại học Quốc gia Hà Nội cho rằng Khoa học xã hội nhân văn đang đứng trước 3 thách thức: thách thức thứ nhất là yêu cầu đổi mới mô hình phát triển, không chỉ hướng tới mục tiêu tăng trưởng kinh tế mà còn phải quan tâm sâu sắc hơn đến sự phát triển toàn diện của con người và xã hội Việt Nam. Làm thế nào để xây dựng một đất nước giàu mạnh, phồn vinh, hạnh phúc, đồng thời phát huy các giá trị văn hóa, xã hội và nhân văn là những vấn đề lớn cần được các nhà khoa học nghiên cứu, luận giải và đề xuất giải pháp.

Thách thức thứ hai đến từ tốc độ phát triển vượt bậc của khoa học, công nghệ và trí tuệ nhân tạo. Những tiến bộ của trí tuệ nhân tạo tạo sinh, các hệ thống trí tuệ nhân tạo tự chủ và công nghệ mô phỏng đang làm thay đổi sâu sắc hoạt động nghiên cứu, sản xuất, giáo dục và đời sống xã hội. Trong khi đó, sự phát triển nhanh chóng này cũng đặt ra nhiều vấn đề mới về năng lực tư duy, khả năng giải quyết vấn đề, phương thức học tập và làm việc, sức khỏe tinh thần cũng như các mối quan hệ trong gia đình và cộng đồng. Đây là những lĩnh vực mà khoa học xã hội và nhân văn cần chủ động nghiên cứu, đưa ra các khuyến nghị và giải pháp phù hợp.

Thách thức thứ ba là yêu cầu hội nhập quốc tế trong bối cảnh thế giới ngày càng kết nối chặt chẽ. Việt Nam cần phát huy những giá trị riêng về văn hóa, con người và xã hội. Chính nền tảng khoa học xã hội và nhân văn có thể giúp Việt Nam nhận diện lợi thế, giải quyết những vấn đề đặc thù và đóng góp các cách tiếp cận mới cho cộng đồng quốc tế.

Từ những yêu cầu đó, Giám đốc Đại học Quốc gia Hà Nội Bùi Thế Duy mong muốn các nhà khoa học tiếp tục đồng hành cùng Trường đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Trường đại học Giáo dục và các cơ sở nghiên cứu, đào tạo trong việc xây dựng, thử nghiệm và nhân rộng những mô hình phát triển dựa trên nền tảng khoa học xã hội và nhân văn. Cần chú trọng các mô hình thực nghiệm có khả năng ứng dụng trong thực tiễn, qua đó kiểm chứng hiệu quả, hoàn thiện giải pháp và chuyển hóa kết quả nghiên cứu thành những đóng góp thiết thực cho xã hội.

Trong khuôn khổ chương trình, nhà trường tổ chức Lễ ký kết biên bản ghi nhớ hợp tác với các đối tác, trong đó có Báo Nhân Dân, Báo Tiền Phong, Trung tâm Hỗ trợ Khởi nghiệp sáng tạo quốc gia, Trường Truyền thông thuộc Đại học Giao thông Thượng Hải… Hoạt động nhằm mở rộng quan hệ hợp tác trong nghiên cứu khoa học, đào tạo, trao đổi học giả, sinh viên và chuyển giao tri thức; góp phần tăng cường liên kết giữa nhà trường, doanh nghiệp và nhà khoa học.

Dịp này, Triển lãm Khoa học Xã hội và Nhân văn diễn ra từ ngày 19 đến hết ngày 29/10 tại Trường đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội, giới thiệu những dấu ấn di sản Mỹ thuật truyền thống cùng các thành tựu nghiên cứu tiêu biểu của nhà trường.

Từ ngày 21-28/10, Trường đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội tổ chức Diễn đàn Nhân văn Mùa thu Hà Nội 2026, với chuỗi hoạt động học thuật quy mô lớn, quy tụ các nhà khoa học, chuyên gia trong nước và quốc tế.

Diễn đàn lần đầu tiên được tổ chức với quy mô 21 hội thảo, tọa đàm khoa học và thảo luận bàn tròn, thu hút khoảng 1.300 học giả, trong đó có 250 diễn giả quốc tế.

Các hoạt động học thuật trải rộng trên nhiều lĩnh vực như văn hóa, lịch sử, chính trị, quan hệ quốc tế, giáo dục, ngôn ngữ, truyền thông và công nghệ, tập trung thảo luận những vấn đề đang được quan tâm trong lĩnh vực khoa học xã hội và nhân văn, cũng như những thách thức đặt ra đối với Việt Nam và thế giới trong bối cảnh chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo và hội nhập quốc tế.