Radio
Podcast
Multimedia
Không chỉ “siết cửa trước” rồi bỏ ngỏ thị trường
Một trong những vấn đề được các đại biểu đặc biệt lưu ý là sự mất cân đối giữa tiền kiểm và hậu kiểm.
Đại biểu Phạm Khánh Phong Lan - Đoàn Đại biểu Quốc hội TP.HCM cho rằng, thực tế thời gian qua cho thấy không ít vụ việc liên quan đến thực phẩm bảo vệ sức khỏe, thực phẩm chức năng… không phải doanh nghiệp không có hồ sơ công bố, mà là việc sản phẩm sau khi được công bố lại không bảo đảm đúng những gì đã cam kết.
Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến người tiêu dùng. Một sản phẩm có hồ sơ đầy đủ không đồng nghĩa với việc chất lượng thực tế luôn được bảo đảm nếu cơ quan quản lý không đủ lực lượng để lấy mẫu, kiểm nghiệm và giám sát trong quá trình lưu thông.
Đại biểu Phạm Thu Xanh - Đoàn Đại biểu TP Hải Phòng cũng cho rằng, những lỗ hổng hiện nay là cơ chế tự công bố bị lợi dụng, hậu kiểm chưa đủ sức phát hiện sớm, trách nhiệm giữa các ngành còn phân tán và quảng cáo thực phẩm trên nền tảng số khó kiểm soát.
Từ đó, đại biểu đề nghị chuyển hậu kiểm thành cơ chế thực chất dựa trên nguy cơ và dữ liệu: sản phẩm nguy cơ cao, cơ sở tái phạm hoặc có cảnh báo phải được tăng cường kiểm tra; cơ sở tuân thủ tốt có thể giảm tần suất kiểm tra nhưng không được miễn hậu kiểm.
Mua thực phẩm online: Nếu người bán “biến mất”, ai bảo vệ người mua?
Một khoảng trống khác đang xuất hiện ngày càng rõ trong đời sống là kinh doanh thực phẩm trên mạng xã hội.
Đại biểu Sầm Minh Hồ - Đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh Cao Bằng cảnh báo, mô hình kinh doanh “3 không” trên các nền tảng mạng xã hội: Không cửa hàng cố định, không đăng ký kinh doanh và không có giấy chứng nhận đủ điều kiện an toàn thực phẩm. Khi xảy ra sự cố, người bán chỉ cần khóa tài khoản hoặc xóa trang bán hàng sẽ gây khó khăn cho việc truy tìm và xử lý.
Đại biểu cho rằng: "Cần bắt buộc xác thực danh tính người kinh doanh thực phẩm trực tuyến, đồng thời làm rõ trách nhiệm của các nền tảng nếu để tài khoản chưa xác thực tiếp tục bán thực phẩm"
Đề xuất này đáng chú ý, bởi với người mua, vấn đề không chỉ là “mua phải hàng kém chất lượng”. Khi không thể xác định được người bán, người tiêu dùng gần như không biết phải yêu cầu ai chịu trách nhiệm nếu thực phẩm gây ảnh hưởng sức khỏe.
Cùng với người bán, trách nhiệm của nền tảng bán hàng và đơn vị giao vận cũng được đặt ra.
Thực phẩm chín, thực phẩm tươi sống, đồ đông lạnh hay suất ăn chế biến sẵn đều có những yêu cầu riêng về bảo quản, nhiệt độ và vệ sinh trong quá trình vận chuyển. Nếu thực phẩm sống và chín được để chung, không có biện pháp che chắn, nguy cơ nhiễm chéo có thể phát sinh ngay trên đường đến tay khách hàng.
Đại biểu Sầm Minh Hồ cho rằng cần chuyển từ tư duy chỉ xử lý người sản xuất, người bán sang yêu cầu các bên trong chuỗi cung ứng cùng chịu trách nhiệm; đồng thời chuẩn hóa điều kiện giao vận đối với thực phẩm.
Đây là khoảng trống mà người tiêu dùng có thể cảm nhận rất rõ: món ăn được chế biến tại một cơ sở, bán qua một nền tảng và giao bởi một đơn vị khác. Nếu mỗi bên chỉ nhận mình là “trung gian”, khi xảy ra sự cố, trách nhiệm rất dễ bị đẩy từ người này sang người khác.
Luật phải đến tận phường, xã
Một vấn đề quan trọng khác được các đại biểu chỉ ra là nguồn lực thực thi.
Đại biểu Phạm Khánh Phong Lan cho rằng nếu lực lượng quản lý vẫn mỏng thì dù luật được thiết kế chặt chẽ đến đâu cũng khó phát huy hiệu quả.
“Luật có thiết kế hay đến đâu đi chăng nữa, nhưng người đâu để làm thì sẽ rất là khó”, đại biểu nhấn mạnh.
Đặc biệt, sau khi tổ chức lại chính quyền địa phương, ở cấp cơ sở, cán bộ còn phải cùng lúc phụ trách nhiều lĩnh vực. Trong khi đó, số lượng cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm rất lớn.
Với miền núi, vùng sâu, vùng xa, bài toán này còn khó hơn. Đại biểu Nguyễn Xuân Nghiêm - Đoàn Đại biểu Quốc hội TP Đà Nẵng cho rằng, khoảng cách địa lý, giao thông và hạn chế về năng lực kiểm nghiệm có thể khiến việc lấy mẫu, bảo quản, vận chuyển và xác định nguyên nhân ngộ độc bị chậm trễ.
Vì vậy, quản lý theo nguy cơ không thể chỉ là một nguyên tắc trên giấy. Địa bàn nguy cơ cao phải được ưu tiên nguồn lực; vùng khó khăn cần có phương án kiểm soát phù hợp, đồng thời hỗ trợ các hộ sản xuất nhỏ lẻ nâng cao khả năng tuân thủ thay vì chỉ kiểm tra rồi xử phạt.
Đừng để người dân là “khâu cuối” phải gánh rủi ro
Những ý kiến tại nghị trường cho thấy điểm mấu chốt của việc sửa Luật An toàn thực phẩm không phải là quản lý nhiều hơn, mà là quản lý đúng nơi, đúng nguy cơ và có đủ năng lực để thực hiện.
Từ sản phẩm bảo vệ sức khỏe, thực phẩm bán online đến quảng cáo trên mạng hay bữa ăn tập thể, người dân đều đang đứng ở cuối một chuỗi rất dài. Nếu một mắt xích quản lý không hiệu quả, rủi ro cuối cùng lại được chuyển sang người tiêu dùng.
Bởi vậy, điều cần chờ đợi ở Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) là một cơ chế có thể phát hiện sớm – truy xuất nhanh – cảnh báo kịp thời – xử lý nghiêm, thay vì chỉ làm chặt thêm thủ tục trước khi sản phẩm ra thị trường.
Bởi suy cho cùng, người dân không thể tự mình kiểm nghiệm từng hộp sữa, gói thực phẩm chức năng hay suất ăn đặt qua mạng. Họ cần một hệ thống quản lý đủ mạnh để có thể yên tâm khi một sản phẩm có vấn đề, cơ quan chức năng sẽ phát hiện ra trước khi đến tay người tiêu dùng, ảnh hưởng đến sức khỏe cộng đồng.
