Radio
Podcast
Multimedia
Mời các bạn bấm nghe nội dung:
Trong dịp thương hiệu sách 1980 Books dịch và ra mắt cuốn sách nhan đề “Thế hệ tuyệt vời” viết cho thế hệ trẻ trong thời đại số, Th.s BS Bùi Phương Thảo, BS chuyên khoa Tâm thần, Bệnh viện Tâm thần ban ngày Mai Hương đã có buổi thảo luận, phân tích cùng độc giả trẻ tại Hà Nội. Chuyện công nghệ bao phủ hầu hết mọi mặt trong cuộc sống đã tạo nên cuộc chuyển giao từ những thế hệ trải nghiệm thực tế sang lớp trẻ hình thành nhận thức, kinh nghiệm phần lớn từ thiết bị kết nối. Từ lướt, trượt, ngắm nhìn, trao đổi, bình luận trên thế giới ảo đã và đang tạo nên những đứt gãy trong mối quan hệ gia đình, xã hội. Cùng với đó xuất hiện những lo lắng về hiện tượng “não bỏng ngô” hay căn bệnh “cổ rùa” và nghiện mạng xã hội trong giới trẻ.
Theo Th.s BS Bùi Phương Thảo, từ trải nghiệm thực tế công việc cho rằng cuộc sống không chỉ người trẻ mà toàn xã hội hiện nay đã ngập trong công nghệ, trong kết nối vô hình. Nhưng công nghệ ảnh hưởng đến người trẻ nhiều hơn với người trưởng thành bởi nhiều nguyên nhân.
Xét về yếu tố sinh học, vì não chưa trưởng thành, đặc biệt vùng vỏ trán trước não giữ vai trò quy hoạch vấn đề bốc đồng, xung động, thực hiện nhiệm vụ “phần thưởng” sẽ khiến các bạn trẻ bị kích thích bởi những phần thưởng nhỏ được tạo nên khi xem các video cũng như các trải nghiệm trên mạng xã hội.
Trẻ nhỏ, thanh thiếu niên dễ bị kích thích, dễ bị nghiện hơn, dễ bị xao nhãng hơn và xảy ra tình trạng so sánh bản thân mình với người khác đồng thời phóng đại vấn đề lo âu, trầm cảm.
Vấn đề thứ 2, hiện nay các mạng xã hội đều cá nhân hóa người dùng để biết bạn thích gì, bạn quan tâm điều gì để thúc đẩy những nội dung liên quan xuất hiện liên tục trên màn hình. Người trẻ hiện nay gần như ai cũng có điện thoại thông minh
“Điều này thực sự không an toàn khi người trẻ dễ bị cảm giác sợ bỏ lỡ cái gì đó khiến chốc chốc lại kiểm tra tin nhắn. Và họ có nhu cầu được công nhận nhiều hơn. Công nghệ theo đó trở thành công cụ điều chỉnh cảm xúc của họ tạo thành một vòng luẩn quẩn: Mình buồn mình cũng xem. Vui cũng lại lên mạng để khoe. Rồi rảnh thì mình cứ lướt lướt, lặp đi lặp lại như thế suốt ngày đêm”, bác sĩ Phương Thảo phân tích.
Xét về cơ chế gây nghiện, bác sĩ Thảo cho rằng tương đối giống với nghiện các chất ma túy khi đều tác động lên hệ dopamine. Nhưng mà thay vì các chất hóa học tác động ngay lên cơ thể như các chất gây nghiện, mạng xã hội sẽ thúc đẩy tăng tiết dopamine nội sinh, tạo cảm giác gây nghiện, gây thỏa mãn thông qua hình ảnh, âm thanh, ánh sáng. Và điều này khiến người ta trốn tránh thức tại.
Tình trạng sử dụng quá lâu, quá nhiều sẽ dẫn đến tình trạng nghiện dopamine nhanh. Và lúc này, người trẻ sẽ từ chối tiếp nhận dopamine chậm đến từ các hoạt động như tập GYM, bơi lội, làm bài tập hoặc đọc sách…
Điều nguy hiểm hơn so với các chất gây nghiện của nghiện sử dụng thiết bị công nghệ và mạng xã hội thể hiện ở tính hợp pháp. Việc ngăn chặn chỉ đến từ những cảnh báo mà không có quy định cụ thể hoặc chế tài xử phạt về giới hạn độ tuổi và mọi người từ trẻ đến già đều tự do sử dụng.
Nghiện chất là bất hợp pháp theo quy định của pháp luật. Trong khi đó, nghiện mạng xã hội và thiết bị công nghệ không bị coi là phạm luật. Cai nghiện sử dụng mạng xã hội cũng sẽ khó hơn khi mọi người có thể kết nối mạng bất kì đâu và xung quanh lúc nào cũng có người đang sử dụng thiết bị kết nối mạng.
Về giải pháp “cai nghiện” mạng xã hội, từ những phân tích Th.s BS Bùi Phương Thảo cho rằng khó khăn nhưng không phải không có thành công.
“Ví dụ như gần đây, mẹ của bệnh nhân mình điều trị khoe trên mạng xã hội con trai chị đỗ trường công như mong muốn. Một năm trước, bạn ấy là một trong số ít những bệnh nhân cai nghiện games ngoại trú thành công. Bố mẹ bạn ấy rất kiên quyết trong vấn đề không sử dụng điện thoại. Ở đây, đôi lúc yêu thương không phải những lời ngọt ngào mà ở trong những quyết định dừng lại đúng đắn, là sự cứng rắn cần thiết. Con chưa đủ trưởng thành nhưng phụ huynh ở vai trò quyết định cần có sự tỉnh táo và quyết liệt”, Th.S BS Bùi Phương Thảo chia sẻ.
Cuốn sách “Thế hệ tuyệt vời” theo chị Thảo cũng được chị xem như một giải pháp hỗ trợ các bạn thanh thiếu niên cai nghiện thiết bị kết nối mạng cũng như các mạng xã hội. Thay vì người lớn áp đặt không làm việc này, việc kia, cách trình bày của tác giả theo cách thức kết hợp hình ảnh, cấu trúc ngắn ngọn sẽ giúp các bạn nhận diện cũng như ý thức được bản thân đang bị lệ thuộc, đang mất quá nhiều thời gian cho thế giới ảo, học tập đang sa sút, cảm xúc bất ổn và cần phải bước ra thế giới thực.
“Não bộ có tính dẻo. Thế nên chúng ta có khả năng ngồi phục sau khi cai nhưng theo mình các bạn trẻ không nên đối mặt một mình mà nên tìm sự trợ giúp từ những người khác như là nói với bố mẹ, bác sĩ tâm thần, nhà trị liệu tâm lý, chuyên gia tâm lý học đường...Cùng với đó, mỗi bạn cần tự giới hạn bản thân, tạo nền nếp kỷ luật. Để hình thành một thói quen mới cần 21 ngày, nhưng để phá vỡ thói quen chỉ cần 3 ngày”, bác sĩ Thảo gợi ý.
Cùng với đó, người trẻ cũng có thể sử dụng các app nhắc nhở. Trong đó cài đặt những chỉ số về thời gian sử dụng, những thông báo hiện trên màn hình về công việc cần giải quyết… Từ bỏ kết nối ảo để trở lại kết nối thật thực ra không quá khó. Nhưng khi xung quanh, mọi người kể cả trong lúc ngồi uống cafe hay trò chuyện, tay và mắt vẫn di, lướt trên màn hình thì khả năng “tái nghiện công nghệ” là khó tránh khỏi.
