Thứ trưởng Bộ GD-ĐT cảnh báo hiện tượng "đánh trống ghi tên cấp bằng"

Sáng 9/9, Đảng ủy Bộ Giáo dục và Đào tạo (GD-ĐT) chủ trì, phối hợp với Ban Tuyên giáo Trung ương và Trường Đại học Mở Hà Nội tổ chức Hội thảo khoa học với chủ đề “Học tập suốt đời để dám nghĩ, dám nói, dám làm, dám chịu trách nhiệm, dám hy sinh vì lợi ích chung để trở thành người có ích cho xã hội”.

Phát biểu khai mạc hội thảo, Thứ trưởng Bộ GD-ĐT Lê Quân khẳng định, trong kỷ nguyên phát triển mới, năng lực học tập liên tục ngày càng trở thành một trong những điều kiện quan trọng để nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và tăng cường năng lực cạnh tranh quốc gia.

Từ thực tiễn phát triển giáo dục và đào tạo hiện nay, Thứ trưởng Lê Quân cho rằng có hai bài toán lớn cần tập trung giải quyết là cơ cấu và chất lượng nguồn nhân lực.

Ông cho biết cơ cấu nguồn nhân lực của Việt Nam vẫn còn mất cân đối và cần được tái cấu trúc. Đây cũng là một trong những nhiệm vụ được đặt ra khi triển khai Nghị quyết 71 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo.

Một số tín hiệu tích cực trong mùa tuyển sinh Đại học-Cao đẳng năm 2026 khi có khoảng 125.000 sinh viên nhập học ngành công nghệ thông tin; khối STEM ở bậc đại học chiếm khoảng 30%. Ở hệ Cao đẳng và Trung cấp, tỷ lệ tuyển sinh các khối STEM cũng đạt trên 40%.

Đáng chú ý, năm nay 31 trường Cao đẳng thí điểm đào tạo chương trình trung học nghề, còn gọi là trung học kỹ thuật. Chương trình hướng tới việc tích hợp kiến thức với thực hành, giúp người học trong độ tuổi 16-19 có thể đạt chứng chỉ kỹ năng nghề tương đương trung cấp, đồng thời vẫn có cơ hội học tiếp lên đại học nếu có nhu cầu.

Tỷ lệ sinh viên giỏi, xuất sắc ngày càng cao nhưng không đáp ứng thị trường lao động

Bên cạnh cơ cấu, chất lượng nguồn nhân lực là vấn đề được Thứ trưởng Bộ GD-ĐT Lê Quân đặc biệt lưu ý.

Theo ông, giáo dục nghề nghiệp, giáo dục đại học và giáo dục thường xuyên đều cần được nhìn nhận thực chất hơn. Trong đó, Luật Học tập suốt đời nếu được xây dựng phải giải quyết bài toán không chỉ “khuyến học” mà còn phải “khuyến nghề, khuyến nghiệp” bên cạnh khuyến tài.

Một trong những giải pháp được đặt ra là từng bước nâng chuẩn đầu vào và chuẩn đầu ra.

Thứ trưởng cho biết, dự kiến trong tháng 9/2026 Bộ GD-ĐT hoàn thiện đề án đổi mới tuyển sinh đại học và giáo dục nghề nghiệp, trong đó vấn đề chuẩn đầu vào được xác định là rất quan trọng.

Theo ông, những ngành được xác định là trọng điểm, tinh hoa phải tuyển được người học có chất lượng thuộc top cao. Năm 2026, Bộ đặt ngưỡng chất lượng đầu vào đối với một số nhóm ngành như Y khoa 22 điểm, Luật, Sư phạm 20 điểm; những năm tới, mức chuẩn này có khả năng tiếp tục được nâng lên.

“Cơ hội mở ra cho tất cả các đơn vị, tổ chức, cá nhân công và tư cùng tham gia học tập suốt đời nhưng phải kiểm soát bằng chất lượng”, Thứ trưởng nhấn mạnh.

Ở chiều ngược lại, chuẩn đầu ra cũng cần được kiểm soát chặt chẽ hơn. Thứ trưởng đặt vấn đề: số sinh viên tốt nghiệp loại giỏi, xuất sắc rất nhiều nhưng tại sao thị trường lao động vẫn phản ánh tình trạng không đáp ứng yêu cầu? Những trường hợp cử nhân tốt nghiệp loại giỏi, xuất sắc nhưng không tìm được việc làm cho thấy cần phải xem lại chất lượng và tính thực chất của chuẩn đầu ra.

Thứ trưởng Lê Quân nêu ví dụ về việc học ngoại ngữ. Theo ông, nếu muốn tiếng Anh trở thành ngôn ngữ thứ hai, chuẩn đầu vào và đầu ra của giáo dục đại học cũng phải được nâng lên. Các trường đại học cần chuyển đổi để tỷ lệ sinh viên tốt nghiệp đạt chuẩn thực chất hơn.

Thứ trưởng đặt câu hỏi về thực trạng nhiều người học văn bằng hai ngoại ngữ chỉ nhằm thay thế chứng chỉ ngoại ngữ.

"Bộ có chỉ đạo các đơn vị rà soát, bỏ những quy định khiến người học có thể đi ngang, đi tắt. Điều này không có nghĩa là cấm mà cần xem lại chuẩn đầu ra của các chương trình cử nhân tiếng Anh, tiếng Pháp, tiếng Đức, tiếng Nga, tiếng Trung đã thực sự chuẩn chưa? Hiện nay nhiều nơi tổ chức thi B1, B2 nhưng cuối cùng B1, B2 khi ra trường có tương đương IELTS 6.5 hay không? Người đạt B2 có nghe, nói được tốt hay không?", Thứ trưởng Lê Quân đặt câu hỏi.

Một điểm được Thứ trưởng Lê Quân nhấn mạnh là công nghệ số và trí tuệ nhân tạo đang tạo ra những điều kiện thuận lợi chưa từng có cho học tập suốt đời.

Theo ông, hiện nay không chỉ việc học văn hóa mà cả đào tạo nghề đã được triển khai trên các nền tảng số. Công nghệ cho phép quản trị quá trình dạy và học, đồng thời mở rộng cơ hội tiếp cận tri thức với chi phí thấp.

Nhiều khóa học trên các nền tảng giáo dục quốc tế có thể được tiếp cận miễn phí hoặc với chi phí thấp. Các công cụ AI cũng đang góp phần giảm bớt rào cản về ngoại ngữ, mở rộng khả năng tiếp cận tri thức cho người học. Từ đó, Thứ trưởng cho rằng cần mạnh dạn hơn trong việc ứng dụng công nghệ mới và AI vào học tập suốt đời.

Cảnh báo hiện tượng "đánh trống ghi tên cấp bằng"

Tại phần thảo luận, Thứ trưởng Bộ GD-ĐT Lê Quân cho biết, Bộ đang triển khai cơ sở dữ liệu về học bạ số, văn bằng và chứng chỉ số. Đối với sinh viên nhập học đại học, cao đẳng, trung cấp và giáo dục nghề nghiệp. Từ năm nay, Bộ sẽ triển khai cấp mã số định danh sinh viên gắn với mã số công dân cho từng người học.

Khi hệ thống được kết nối, quá trình học tập của mỗi người có thể được quản lý xuyên suốt, từ học bạ số đến văn bằng số qua đó tạo cơ sở cho việc xây dựng hồ sơ học tập suốt đời.

Bên cạnh đó, việc xây dựng cơ sở dữ liệu giáo dục còn có ý nghĩa quan trọng trong kiểm soát chất lượng đào tạo và ngăn chặn gian lận.

Ông dẫn thực tế một số cơ sở giáo dục nghề nghiệp đào tạo lĩnh vực Y, Dược ở các trình độ trung cấp, cao đẳng tổ chức tuyển sinh, đào tạo không đúng quy định, thậm chí có tình trạng “đánh trống ghi tên cấp bằng”.

Thứ trưởng cho biết nhu cầu học tập trong xã hội rất lớn, trong khi ở nhiều lĩnh vực, bằng cấp, chứng chỉ lại là điều kiện để người học tiếp tục học tập hoặc tham gia thị trường lao động. Đây cũng có thể trở thành kẽ hở để trục lợi.

“Khi cơ sở dữ liệu được xây dựng tốt, chúng ta sẽ có hồ sơ học tập công dân đầy đủ hơn. Với nền tảng số, dữ liệu từ từng phòng học, từng quá trình dạy và học có thể được kết nối, qua đó nắm được quá trình học tập của từng người.

Chúng ta có thể biết hàng chục triệu học sinh, hàng chục triệu công dân đang học tập đến đâu, trình độ như thế nào và đang có những xu hướng, thiên hướng gì? Đây là điều mà các quốc gia phát triển đang tập trung làm rất tốt", Thứ trưởng Lê Quân nói.