Việt Nam có nhiều thành ngữ có hình ảnh con ngựa như: mã đáo thành công; ngưu tầm ngưu, mã tầm mã; đầu trâu mặt ngựa; đường dài hay sức ngựa… nhưng không phải ai cũng hiểu đúng, hiểu đủ ý nghĩa của các câu thành ngữ này.

Theo TS Phạm Văn Lam, mã đáo thành công là một thành ngữ Hán - Việt: (mã có nghĩa là ngựa, đáo là đến, thành công là đạt mục tiêu, kết quả, thắng lợi,...) thể hiện “lời chúc về sự thành công, may mắn, phát đạt trong sự nghiệp và cuộc sống”. Bức tranh này không chỉ đẹp và nổi bật với hình ảnh đàn ngựa phi nước đại đầy uy lực, tốc độ và sức bật, sức sống, mang lại cảm giác hứng khởi, tràn đầy động lực, mà còn biểu thị ý chí mạnh mẽ, sự bền bỉ, sự đồng pha, tập thể,…Con ngựa trước đây không chỉ là một con vật quan trọng trong đời sống và chiến trận, mà nó còn là một linh vật, gắn với sự cát tường, may mắn. Hình ảnh ngựa trở về là báo hiệu sự thành công, có kết quả, có tin vui…

Các tranh vẽ về ngựa có tranh độc mã, bát mã, cửu mã nhưng ta thường gặp bức tranh bát mã treo trong các gia đình.

"Đây là một lối chơi chữ của người xưa, bởi số 8 trong tiếng Hán là bát, đồng âm với từ phát trong từ phát tài, phát lộc, phát đạt, vậy nên số lượng 8 con ngựa lại càng làm tăng thêm ý nghĩa biểu tượng cho bức tranh mã đáo thành công về con đường tài lộc, kinh doanh, buôn bán, thăng tiến, tượng trưng cho sự may mắn, sự giàu có và thành công... " - TS Phạm Văn Lam giải thích.

Ngưu tầm ngưu, mã tầm mã là câu thành ngữ được sử dụng để chỉ “những người có cùng sở thích, tính cách, chí hướng, hoặc địa vị xã hội thường tìm đến nhau kết bạn, tạo thành nhóm; thường có ý nghĩa tiêu cực”, “hoặc chỉ sự kết giao, bè đảng giữa những kẻ có tâm địa xấu xa với nhau”. Đây là cách nói thể hiện quan niệm “vật tụ theo loài, người phân theo nhóm” của người xưa.

Còn đầu trâu mặt ngựa được dùng để chỉ “những người có diện mạo dữ tợn, hung ác, thiếu tính người”, hoặc dùng để chỉ “những kẻ bất lương, mô tả các băng nhóm xã hội đen, những kẻ chuyên làm việc phi pháp hoặc gây rối trật tự”, hoặc đôi khi có thể được sử dụng để chỉ “đám đông lộn xộn, bát nháo, gồm những thành phần bất hảo, không ra gì”.

Ngưu tầm ngưu, mã tầm mã và đầu trâu mặt ngựa là nét nghĩa tiêu cực “nói về những người hay nhóm người xấu, bất hảo”.

Đường dài hay sức ngựa và đường dài mới biết ngựa hay là hai cách nói của cùng một câu, đều có nghĩa là “chỉ qua thời gian lâu dài thì người ta mới biết hay nhận ra được bản chất thật sự, tài năng thực sự của con người hay sự vật, không thể chỉ nhìn bề ngoài hay trong thời gian ngắn mà vội đánh giá”. Điều này cũng giống như việc chỉ có đi xa mới thấy con ngựa đó có bền sức hay không.

Hai câu này đều có từ hay nhưng chúng là những đồng âm. Hay trong câu thứ nhất của nghĩa là “biết”: hay sức ngựa là “biết sức ngựa”. Hay trong câu thứ hai có nghĩa là “tốt, khoẻ, giỏi”. Ngựa hay là “ngựa tốt, ngựa giỏi, ngựa khoẻ”.

"Câu này nhấn mạnh sự kiên nhẫn, kiên tâm, quan sát kĩ lưỡng khi đánh giá con người hay sự việc, hoặc nhấn mạnh đến sự thử thách của thời gian để người ta có thể hiểu đúng, hiểu sâu bản chất vấn đề hay con người". - TS Phạm Văn Lam nói./.