Radio
Podcast
Multimedia
Dự thảo thông tư xét GS, PGS có "độ mở" cần thiết
Góp ý dự thảo thông tư mới quy định về tiêu chuẩn, điều kiện và quy trình bổ nhiệm, miễn nhiệm chức danh GS, PGS, GS. Hoàng Anh Tuấn – Hiệu trưởng Trường ĐH Khoa học Xã hội và Nhân văn (Đại học Quốc gia Hà Nội) cho rằng, dự thảo thể hiện sự chặt chẽ với các điều khoản rõ ràng, kế thừa quyết định 37 gắn với thực tiễn giáo dục ĐH Việt Nam nhưng không rập khuôn. Dự thảo thông tư tiếp cận các quy chuẩn chung về học hàm giáo sư, phó giáo sư của quốc tế.
Việc gắn với vị trí việc làm là yêu cầu cần thiết, tạo thuận lợi cho quá trình triển khai trong khối giáo dục đại học, nhất là khi đây là yếu tố đang được xác định ở tất cả các lĩnh vực trên toàn quốc.
Quy định mới có thể tạo ra nguồn ứng viên rộng mở cho các cơ sở giáo dục. Tuy vậy, với nguồn ứng viên bên ngoài, các trường cũng khó khăn hơn. Theo GS Hoàng Anh Tuấn, trước đây GS, PGS được công nhận xong nhưng chưa chắc đã bổ nhiệm. Chẳng hạn, một số ứng viên được công nhận đợt 2025 nhưng hiện vẫn chưa được bổ nhiệm vì hết chỉ tiêu hoặc vướng mắc ở một số điều kiện.
Khi gắn với vị trí việc làm, hồ sơ có thể có ứng viên bên ngoài. Việc thực hiện thông tư gắn với nguyên tắc tự chủ và trách nhiệm giải trình của người đứng đầu sẽ là thách thức đối với hiệu trưởng các trường. Tuy nhiên, ông Tuấn nhất trí và cho rằng điều này giúp minh minh bạch hóa công tác bổ nhiệm.
Bên cạnh đó, thông tư cũng tạo độ mở khi xác định chỉ tiêu theo nhóm ngành. Bởi vì, ở một số ngành đặc thù, số lượng chuyên gia, đặc biệt vị trí GS không nhiều. Chẳng hạn, một số lĩnh vực trong Khối Khoa học Xã hội và Nhân văn như Dân tộc học, Khảo cổ học rất khó tìm chuyên gia tham gia hội đồng, thậm chí 5-7 vị trí cũng khó.
Độ mở của thông tư cũng thể hiện ở quy định quốc tịch. Cụ thể, các thành viên hội đồng có thể là chuyên gia nước ngoài. “Tôi nghĩ, với sự mở và tăng cường hợp tác quốc tế những năm qua thì số lượng giáo sư nước ngoài liên quan đến các lĩnh vực chuyên môn gắn với Việt Nam ngày càng nhiều.
Dự kiến, trong 3 năm đầu các cơ sở đào tạo sẽ bổ nhiệm mỗi năm không quá 20% tổng số GS, PGS tại thời điểm đầu năm học. Điều này theo GS Tuấn giúp tránh hiện tượng ồ ạt bổ nhiệm nhằm lấp đầy tất cả các vị trí, khiên nhiều tiến sĩ trẻ mất cơ hội.
Việc có điều khoản chuyển tiếp trong bối cảnh tự chủ hiện nay là ràng buộc cần thiết. Thậm chí, đây có thể coi là “cái gậy” giúp hiệu trưởng điều tiết nhân lực. Bởi, cứ hồ sơ vào rồi bổ nhiệm hết thì không còn dư địa nữa, không có người mới về, không có tiến sĩ trẻ để phát triển thì rất khó cho cơ sở giáo dục ĐH.
Cần xem xét các lĩnh vực đặc thù
Ủng hộ tinh thần của dự thảo thông tư, PGS.TS Hoàng Tùng, Hiệu trưởng Trường ĐH Xây dựng Hà Nội kiến nghị xem xét đưa thêm kết quả phát minh sáng chế vào điều kiện tối thiểu. Tương tự, ông mong muốn tổ soạn thảo xem xét, bổ sung năng lực tổ chức và dẫn dắt nghiên cứu, bên cạnh bài báo khoa học.
Liên quan yêu cầu tối thiểu về thời gian giảng dạy, dự thảo thông tư yêu cầu ứng viên có ít nhất 3 năm, mỗi năm trực tiếp giảng dạy một học phần sau đại học. Tuy nhiên, trên thực tế nhiều người chỉ tham gia hướng dẫn nghiên cứu sinh. Nhà trường theo quy định vẫn áp dụng 200 giờ chuẩn cho một nhiệm vụ hướng dẫn nghiên cứu sinh. Thời gian đầu hướng dẫn nghiên cứu sinh, chỉ giảng dạy khoảng 3-4 học phần. Do đó, ông đặt câu hỏi “có được phép quy đổi số giờ chuẩn sang học phần giảng dạy hay bắt buộc phải trực tiếp giảng dạy?”.
Góp ý dự thảo thông tư, GS Trần Huy Thịnh – Trường ĐH Y Hà Nội cho rằng hiện sức khỏe đang xếp vào nhóm ngành II. Tuy nhiên, xét về tiêu chuẩn, điều kiện, tiêu chí thì nhóm ngành này hoàn toàn tương đương với nhóm ngành I. Do đó, ông đề nghị ban soạn thảo cân nhắc xếp nhóm ngành sức khỏe vào nhóm ngành I.
Bên cạnh đó, việc thành lập các hội đồng xét bổ nhiệm GS được giao cho các cơ sở giáo dục đại học tự chủ. Trong đó, quy định tối thiểu phải có 30% thành viên ngoài cơ sở giáo dục đại học.
Theo ông Thịnh, nếu đã giao tự chủ cho các trường thì nên tăng số lượng thành viên trong hội đồng là của cơ sở giáo dục, giảm tỉ lệ 30% thành viên ngoài cơ sở giáo dục đại học xuống 20%. Điều này nhằm đảm bảo tính khách quan nhưng không không ảnh hưởng quá nhiều đến việc tự quyết, tự chủ bổ nhiệm GS của trường mình.
Trong khi đó, PGS.TS Nguyễn Lân Hùng Sơn, Phó Hiệu trưởng Trường ĐH Sư phạm Hà Nội cho rằng, theo quy định tại Điều 7, liên quan đến số giáo sư, phó giáo sư tính theo công thức. Hiện, một số cơ sở có số lượng GS, PGS chiếm tỉ lệ tương đối lớn. Do đó, cơ hội để các tiến sĩ trẻ được bổ nhiệm sẽ bị hạn chế. Vì vậy, giai đoạn chuyển tiếp 3 - 5 năm có thể tính vào số cán bộ nghỉ hưu hoặc cán bộ chuyển công tác để được bù vào số lượng đó, tạo thêm cơ hội cho tiến sĩ trẻ.
Dự thảo thông tư yêu cầu cần phải có 3 chuyên gia phản biện độc lập đối với ứng viên PGS và 5 chuyên gia đối với ứng viên GS, trong đó gồm chuyên gia người nước ngoài. Người phản biện phải là người có uy tín và năng lực khoa học. Đặc biệt, không có xung đột lợi ích đối với ứng viên.
Việc có thêm 1 phản biện là người nước ngoài được đánh giá là tốt. Tuy nhiên, nếu phản biện cho công trình nghiên cứu, ứng viên GS, PGS đều phải thực hiện tối thiểu bài báo công bố quốc tế, trong đó đã có chuyên gia nước ngoài phản biện. Còn nếu chuyên gia nước ngoài phản biện về quá trình công tác, công trình hoặc hoạt động khoa học – công nghệ trong nước thì họ khó có thể phản biện được.
Do đó, PGS.TS Nguyễn Lân Hùng Sơn cho rằng, cần làm rõ vai trò, chức năng của người nước ngoài trong phản biện. Nếu không thực hiện đầy đủ đủ chức năng về mặt khoa học thì chỉ nên để họ đánh giá thông qua các bài báo quốc tế đăng ở Q1, Q2.
Đảm bảo khả thi, chuẩn mực nhưng tôn trọng tính đặc thù và tự chủ của trường ĐH
Tại Hội nghị lấy ý kiến về dự thảo Thông tư quy định tiêu chuẩn, điều kiện và quy trình bổ nhiệm, miễn nhiệm chức danh giáo sư, phó giáo sư (GS,PGS) chiều 7/11, Thứ trưởng Bộ GD-ĐT Phạm Quang Hưng, trưởng ban soạn thảo trao đổi 5 vấn đề lớn xung quanh dự thảo thông tư lần này.
Thứ nhất, số lượng và cơ cấu GS, PGS. Không thể để cơ sở giáo dục bổ nhiệm một cách dàn trải, nhưng cũng không thể quy định một tỷ lệ cứng áp dụng cho mọi ngành, mọi lĩnh vực. Ông Hưng khẳng định, chỉ tiêu phải gắn với vị trí việc làm, quy mô, trình độ đào tạo, nhất là nhu cầu đào tạo sau đại học, hướng dẫn nghiên cứu sinh, năng lực nghiên cứu và nhu cầu phát triển đội ngũ. Đồng thời phải có quy định về việc chuyển tiếp hợp lý để tránh tình trạng "lấp đầy", làm mất cơ hội của đội ngũ trẻ.
Thứ hai, xử lý tốt đối với những ngành đặc thù. Quy định chỉ là mức sàn, các trường có thể quy định cao hơn, rộng hơn. Ban soạn thảo sẽ rà soát các sản phẩm có thể xem là tương đương như sáng chế, giải pháp hữu ích, sách chuyên khảo, phác đồ điều trị, sách giáo khoa, sản phẩm sáng tạo nghệ thuật, báo cáo chính sách... được cơ quan có thẩm quyền giao. Tuy nhiên, phải bảo đảm nguyên tắc chung là đánh giá được chất lượng và đóng góp thực chất.
Thứ ba, hài hòa giữa định lượng và định tính. Thông tư phải có ngưỡng tối thiểu đủ rõ để thực hiện thống nhất, nhưng không thể lượng hóa đến mức thay thế việc đánh giá học thuật. Chất lượng công bố, uy tín khoa học, năng lực dẫn dắt, đóng góp thực chất của ứng viên phải do Hội đồng chuyên gia đánh giá trên cơ sở minh chứng. Nếu quy định quá tiểu tiết thì sau này Hội đồng sẽ rất khó làm việc.
Thứ tư, Ban soạn thảo sẽ rà soát kỹ các quy định về Hội đồng và chuyên gia phản biện. Một số ngành hiện nay chưa có nhiều GS, quy định về chuyên gia chưa phù hợp hoặc quá chặt chẽ sẽ được rà soát lại. Quy định phải đủ "mở" để huy động chuyên gia ngoài cơ sở, chuyên gia nước ngoài, hội đồng có thể tổ chức liên kết nhưng vẫn bảo đảm khách quan, độc lập và tránh xung đột lợi ích.
Thứ năm, Ban soạn thảo sẽ rà soát kỹ các vấn đề chuyển tiếp và tình huống thực tiễn như người đã nghỉ hưu, người chuyển công tác, ứng viên đăng ký tại nhiều cơ sở, bài báo bị rút sau khi bổ nhiệm, xác định vi phạm liêm chính khoa học, thời hạn xử lý khiếu nại, thẩm quyền của các cơ quan liên quan...
“Tinh thần của Thông tư phải vừa chặt chẽ, vừa bảo đảm tính khả thi, chuẩn mực nhưng tôn trọng tính đặc thù và tính tự chủ đi đôi với trách nhiệm giải trình của cơ sở giáo dục”, thứ trưởng Phạm Quang Hưng nói./.
