Xét giáo sư, phó giáo sư sẽ tạo cơ chế cạnh tranh trong quá trình bổ nhiệm

Chiều nay (7/11), Bộ GD-ĐT tổ chức Hội nghị trực tuyến triển khai góp ý dự thảo thông tư mới quy định về tiêu chuẩn, điều kiện và quy trình bổ nhiệm, miễn nhiệm chức danh GS, PGS.

Tạo điều kiện để trường đại học thu hút nguồn nhân lực chất lượng cao

Tại Hội nghị, Bộ trưởng Bộ GD-ĐT Hoàng Minh Sơn cho biết, Bộ chỉ đạo xây dựng dự thảo thông tư theo hướng quy định những yêu cầu bắt buộc với toàn hệ thống, đồng thời trao quyền tự chủ tối đa cho các cơ sở giáo dục đại học, phù hợp với đặc thù ngành nghề và lĩnh vực khác nhau.

Trong quá trình lấy ý kiến, bên cạnh quyền tự chủ của các cơ sở giáo dục đại học, Bộ đặc biệt quan tâm đến chất lượng và sự công bằng trong đánh giá, bổ nhiệm. Khi xây dựng chính sách, Bộ hướng tới mục tiêu tạo động lực và mở rộng không gian phát triển cho các cơ sở giáo dục, đồng thời khuyến khích các nhà khoa học, giảng viên phát huy năng lực, đóng góp nhiều hơn cho sự phát triển của giáo dục đại học.

Việc bổ nhiệm GS, PGS cũng nhằm ghi nhận và đánh giá vị trí việc làm. Các quy định được đưa ra phải hướng tới thúc đẩy chất lượng giảng dạy, nâng cao chất lượng và tác động của hoạt động nghiên cứu khoa học...

Các quy định này cũng cần tạo điều kiện để cơ sở giáo dục đại học thu hút nguồn nhân lực chất lượng cao, bao gồm những nhà khoa học, giảng viên có năng lực xuất sắc, làm việc ở các vị trí khác nhau trong các nhà trường, thu hút đội ngũ nhà khoa học ở nước ngoài.

Tại Hội nghị, TS Vũ Minh Đức, Cục trưởng Cục Nhà giáo và Cán bộ quản lý giáo dục, Bộ GD-ĐT cho biết, dự thảo thông tư kế thừa những điểm hợp lý của Quyết định 37 và có lộ trình phù hợp để không tạo ra sự thay đổi đột ngột khi chuyển sang mô hình mới. Đồng thời, phân cấp đầy đủ, phát huy quyền tự chủ và giải trình của các cơ sở giáo dục đại học. Hệ thống tiêu chuẩn, quy trình rõ ràng và tiếp cận chuẩn mực quốc tế và phù hợp với điều kiện Việt Nam.

Ông Đức nêu 5 nguyên tắc xây dựng thông tư.

Thứ nhất, chức danh GS, PGS là chức danh của giảng viên đại học.

Thứ hai, chức danh GS, PGS phải gắn với vị trí, nhiệm vụ và nguồn lực. Cơ sở đào tạo chỉ được bổ nhiệm khi có vị trí (có chức danh giảng viên đại học trong cơ cấu tổ chức nhân sự); có nhiệm vụ (đào tạo, nghiên cứu khoa học) và có đủ điều kiện để người được bổ nhiệm làm việc.

Thứ ba, phải coi trọng chất lượng và đảm bảo liêm chính học thuật, hội nhập quốc tế và có cơ chế cạnh tranh trong bổ nhiệm.

Theo ông Đức, trong Quyết định 37 trước đây, người đủ điều kiện là bổ nhiệm mà không có sự cạnh tranh. “Dự thảo thông tư lần này đã đưa ra cơ chế cạnh tranh trong quá trình bổ nhiệm. Tức là, một vị trí được bổ nhiệm có thể có nhiều người đáp ứng yêu cầu và sẽ lựa chọn người tốt nhất trong số những người như vậy để bổ nhiệm”.

Thứ tư, phải đảm bảo khách quan, công bằng giữa ứng viên ở trong và ngoài cơ sở giáo dục đại học. Khi nhận hồ sơ của ứng viên để xem xét, trường ĐH không được phân biệt ứng viên thuộc cơ sở mình hay bên ngoài tham gia ứng tuyển.

Thứ năm, tự chủ phải gắn với trách nhiệm giải trình và phân cấp mạnh mẽ, đặc biệt đề cao trách nhiệm của người đứng đầu cơ sở giáo dục. “Người đứng đầu không thể đẩy trách nhiệm sang cho hội đồng trong cái quá trình xem xét bổ nhiệm”, ông Đức nói.

Cơ sở đào tạo quy định tiêu chuẩn GS, PGS cụ thể nhưng không thấp hơn thông tư

Thông tư gồm có 5 chương và 30 điều. TS Vũ Minh Đức nhấn mạnh, tất cả quy định của thông tư là quy định tối thiểu, bao gồm tiêu chuẩn chung và tiêu chuẩn năng lực. Cơ sở đào tạo phải quy định tiêu chuẩn cụ thể nhưng không được thấp hơn quy định tại thông tư này. Ngoài ra, không được bỏ tiêu chuẩn/ tiêu chí, thay đổi hoặc bổ sung các trường hợp thay thế ngoài quy định của thông tư.

Điều này có nghĩa là cơ sở đào tạo chỉ được phép quy định tiêu chuẩn bằng hoặc cao hơn quy định, không được thay thế các quy định trong thông tư này.

Ba năng lực cốt lõi của ứng viên bao gồm: năng lực giảng dạy và kết quả đào tạo; năng lực nghiên cứu, sáng tạo tri thức và khoa học; năng lực phát triển tập thể và phục vụ cộng đồng. Trọng số của các năng lực này tương ứng 30-30-20%. Phần còn lại dành cho các cơ sở đào tạo điều chỉnh theo định hướng phát triển của mình.

“Nếu định hướng thiên về nghiên cứu khoa học thì có thể điều chỉnh trọng số đối với năng lực nghiên cứu sáng tạo cao hơn, hoặc thiên về đào tạo thì có thể điều chỉnh năng lực về năng lực giảng dạy và kết quả đào tạo cao hơn trong trọng số này”, ông Đức phân tích.

Về năng lực giảng dạy của giảng viên, dự thảo yêu cầu ứng viên đạt tiêu chí giảng dạy trực tiếp, số lượng tiến sĩ, thạc sĩ đã hướng dẫn, tham gia phát triển chương trình đào tạo. Việc đánh giá trực tiếp năng lực giảng dạy thông qua hồ sơ, thuyết giảng, thuyết trình của ứng viên trước hội đồng.

Dự thảo thông tư quy định chỉ tính các công bố mà ứng viên là tác giả chính. Trong đó, yêu cầu 12 công bố đối với ứng viên PGS hoặc 20 công bố đối với ứng viên GS trên các tạp chí loại 1. Trong số này, có một số lượng tối thiểu công bố trên các tạp chí uy tín quốc tế.

Ông Đức cho biết, mỗi khối ngành có thể quy định khác nhau. “Ví dụ như khối ngành V là khối ngành về An ninh - Quốc phòng không quy định phải có công bố quốc tế, nhưng số lượng 12 công bố đối với ứng viên PGS hoặc 20 công bố đối với ứng viên GS trên các tạp chí loại 1 là bắt buộc”.

Về tổ chức phản biện độc lập. Đây là khâu bắt buộc khi xem xét, đánh giá hồ sơ ứng viên. Dự thảo thông tư yêu cầu cần phải có 3 chuyên gia phản biện độc lập đối với ứng viên PGS và 5 chuyên gia đối với ứng viên GS, trong đó gồm chuyên gia người nước ngoài. Người phản biện phải là người có uy tín và năng lực khoa học. Đặc biệt, không có xung đột lợi ích đối với ứng viên.

Ông Đức cho biết, việc đánh giá phải toàn diện. Trong đó, đánh giá trên cơ sở hồ sơ, sản phẩm chuyên môn, nhận xét của chuyên gia về phản biện, việc thuyết trình, thuyết giảng, trao đổi chuyên môn của ứng viên trước hội đồng...Việc này nhằm đánh giá toàn diện năng lực của ứng viên chứ không chỉ kiểm đếm công bố.

Các minh chứng của ứng viên cần phải kiểm chứng được và phù hợp với tiêu chí, cũng như ngành và vị trí bổ nhiệm. Khi phát hiện có gian lận về hồ sơ, văn bằng, đạo văn, ngụy tạo dữ liệu, mua bán bản quyền hoặc gian lận trong thành tích đào tạo, nghiên cứu khoa học, ứng viên có thể bị thu hồi quyết định bổ nhiệm GS, PGS.

Về số lượng GS, PGS được bổ nhiệm, dự thảo thông tư đưa ra công thức để các trường tính toán số lượng GS, PGS của đơn vị mình căn cứ vào năng lực nghiên cứu khoa học và đào tạo của nhà trường. Quá trình bổ nhiệm, số lượng GS không vượt quá 25% tổng số GS,PGS của nhóm ngành.

Về tính minh bạch, trách nhiệm giải trình và hậu kiểm, cơ sở đào tạo phải công khai kế hoạch, tiêu chí, thang điểm, hội đồng và điểm cho từng tiêu chí, tiêu chuẩn. Ứng viên có quyền phản biện, trao đổi, giải trình và kiến nghị khi công bố kết quả. Kiến nghị sẽ được giải quyết trong vòng 30 ngày. Dự thảo quy định, ứng viên đạt yêu cầu được xếp hạng theo điểm từ cao xuống thấp. Người đứng đầu cơ sở đào tạo quyết định việc bổ nhiệm và chịu trách nhiệm về quyết định này.

Trao đổi về lộ trình thực hiện, TS Vũ Minh Đức cho biết, để tránh tạo ra đột biến, gây khó khăn cho các trường, dự kiến trong 3 năm đầu các cơ sở đào tạo sẽ bổ nhiệm mỗi năm không quá 20% tổng số GS, PGS tại thời điểm đầu năm học. Số vị trí GS được bổ nhiệm mới không quá 1/3 số PGS được bổ nhiệm mới, tức là trong số các GS, PGS được bổ nhiệm, GS giáo sư mới không quá 1/3 số lượng này./.