Trong giao tiếp hằng ngày, không ít người vẫn chưa thực sự phân biệt rõ sự khác nhau giữa “ý kiến” và “quan điểm” hay “phản biện” và “phản bác”. Theo PGS.TS Hoàng Anh Thi, nguyên Phó Giám đốc Trung tâm Ngôn ngữ và Văn hóa Việt Nam, Trường Đại học Khoa học xã hội và nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội, những từ này tuy gần nghĩa nhưng thực chất có sự khác biệt khá rõ.
Trước hết, “ý kiến” là suy nghĩ hay nhận xét của cá nhân về một vấn đề cụ thể, thường mang tính đóng góp, bổ sung. Vì vậy, trong giao tiếp ta thường nói “phát biểu ý kiến”.
Trong khi đó, “quan điểm” lại là một hệ thống tư tưởng hoặc cách nhìn nhận vấn đề có tính nhất quán và lâu dài. “Quan điểm” thường chi phối cách suy nghĩ, cách ứng xử của mỗi người.
Một cặp từ khác cũng dễ gây nhầm lẫn là “phản biện” và “phản bác”.
Theo PGS.TS Hoàng Anh Thi, “phản biện” là việc phân tích, xem xét vấn đề từ nhiều góc độ nhằm làm sáng tỏ bản chất sự việc và tìm ra chân lý. Vì mang tính xây dựng nên phản biện thường được sử dụng trong môi trường học thuật, chẳng hạn như phản biện một bài viết khoa học, luận văn hay quan điểm khoa học.
Trong khi đó, “phản bác” là hành động bác bỏ một ý kiến hoặc quan điểm vì cho rằng nó sai. Do mang tính đối đầu rõ rệt nên người ta thường cảm thấy dễ chấp nhận khi được phản biện, nhưng lại không thoải mái khi bị phản bác.
Ngoài ra, chương trình cũng đề cập đến sự khác nhau giữa “thâm hiểm” và “nham hiểm”. “Thâm hiểm” dùng để chỉ tâm địa bên trong của một người, bề ngoài có thể tỏ ra tử tế nhưng ẩn chứa mưu mô, toan tính sâu xa và khó nhận biết. Ngược lại, “nham hiểm” lại nhấn mạnh hành động hoặc thủ đoạn nhằm lừa dối, hãm hại người khác. Vì được thể hiện qua cách hành động nên sự nham hiểm thường dễ nhận ra hơn so với sự thâm hiểm.
Nhiều từ ngữ trong tiếng Việt tuy gần nghĩa nhưng vẫn có sự khác biệt tinh tế. Hiểu đúng và dùng đúng không chỉ giúp giao tiếp chính xác hơn mà còn góp phần giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt.
