Mới đây, UBND thành phố Hà Nội ban hành Kế hoạch số 373/KH-UBND với mục tiêu trong hai năm 2026-2027 sẽ giải tỏa 100% chợ cóc, điểm kinh doanh tự phát trên địa bàn. Đáng chú ý, theo kế hoạch này, trước ngày 30/1, thành phố sẽ hoàn thành giải toả 75 chợ cóc, điểm kinh doanh tự phát thuộc nhóm 1 là nhóm tự phát lấn chiếm lòng đường, vỉa hè, ảnh hưởng đến an toàn giao thông, trật tự văn minh đô thị.
Tiếp đó, theo lộ trình được xây dựng thì nhóm 2 là các “chợ cóc”, điểm kinh doanh tự phát có dưới 50 hộ kinh doanh, hoàn thành giải tỏa trước ngày 30/6/2026. Nhóm 3, các “chợ cóc”, điểm kinh doanh tự phát hoạt động có từ 50 - 100 hộ kinh doanh, hoàn thành giải tỏa trước ngày 30/12/2026 và nhóm 4 các "chợ cóc”, điểm kinh doanh tự phát trên 100 hộ kinh doanh, tồn tại lâu dài, có tính chất phức tạp, hoàn thành giải tỏa trước ngày 30/6/2027.
Thực ra đây không phải là lần đầu tiên TP Hà Nội đưa ra chủ trương này. Nhưng đây là lần đầu tiên, Hà Nội xây dựng một lộ trình chi tiết, phân loại chợ cóc theo quy mô và mức độ phức tạp, thể hiện quyết tâm rất lớn trong việc lập lại trật tự đô thị.
Chia sẻ với VOV2, KTS Đinh Đăng Hải, chuyên gia cao cấp Chương trình Thành phố Sống tốt, HealthBridge Canada, một người dành nhiều tâm huyết cho các vấn đề đô thị của Hà Nội, cho rằng, việc ban hành kế hoạch 373/KH-UBND là rất cần thiết để xây dựng đô thị văn minh, hiện đại. Tuy nhiên, chỉ trong vòng từ nay đến tháng 6/2027 sẽ không đủ thời gian để thực hiện các mục tiêu đề ra.
“Khi nhìn vào kế hoạch này thì cá nhân tôi thấy rằng đây là kế hoạch khá là tham vọng và sẽ khó khăn để thực hiện trọn vẹn, bởi số lượng chợ ở Hà Nội là rất lớn nên sẽ là thách thức lớn”, KTS Đinh Đăng Hải nhận định.
Bên cạnh đó, liên quan đến những chợ cóc, chợ tạm ấy là sinh kế của hàng trăm nghìn người dân. Phía sau những gánh hàng, quầy hàng tạm bợ nơi vỉa hè hay những ngõ ngách ấy là những nỗi lo rất thật. Nỗi lo mất kế sinh nhai không chỉ của một người, mà là tâm trạng chung của hàng trăm nghìn tiểu thương buôn bán nhỏ lẻ. Phần lớn họ là lao động nhập cư, không vốn lớn, không mặt bằng, không đủ điều kiện vào chợ truyền thống hay siêu thị, trong khi gánh hàng nơi chợ tạm, chợ cóc là “cần câu cơm” duy nhất của cả gia đình.
"Chủ trương lập lại trật tự đô thị, bảo đảm an toàn giao thông, mỹ quan thành phố là cần thiết. Tuy nhiên, làm sao để người dân có nơi buôn bán hợp pháp, người mua vẫn thuận tiện, còn đô thị thì văn minh, trật tự là bài toán cần giải quyết từ gốc rễ sâu xa chứ không thể “dẹp” đi bằng mệnh lệnh hành chính. Chỉ khi có những giải pháp hài hòa giữa quản lý đô thị và sinh kế người dân, Hà Nội mới thực sự xây dựng được một thành phố văn minh, mà ở đó, không ai bị bỏ lại phía sau trong quá trình chỉnh trang, phát triển đô thị", KTS Đinh Đăng Hải bày tỏ.
Để bài toán xóa bỏ chợ cóc không rơi vào cách làm hành chính đơn thuần, nhiều chuyên gia cho rằng cần đặt trong một tầm nhìn quy hoạch dài hơi, linh hoạt và lấy đời sống người dân làm trung tâm. Giải tỏa là cần thiết, nhưng giải tỏa như thế nào, tổ chức lại không gian đô thị ra sao để vừa giữ được trật tự, mỹ quan, vừa không làm đứt gãy sinh kế và thói quen tiêu dùng của người dân mới là câu hỏi cốt lõi. Từ góc nhìn đó, các kiến trúc sư cho rằng quy hoạch phải đi trước một bước, đồng thời cần những cách làm thận trọng, có thử nghiệm, có đánh giá tác động thực tế trước khi nhân rộng.
Cũng theo KTS Đinh Đăng Hải, với Kế hoạch 373, Hà Nội cần thực hiện linh hoạt, không nên xóa bỏ chợ cóc hoàn toàn mà cần được nhìn nhận như một quá trình chuyển đổi không gian và sinh kế. Thực tế rất nhiều quốc gia trên thế giới như Thái Lan, Indonesia… đã chuyển đổi thành công tạo nên những nét sinh hoạt văn hóa, du lịch với các hình thức chợ dân sinh phù hợp.
"Với điều kiện hiện tại của Hà Nội, hoàn toàn có thể chuyển đổi chợ cóc, chợ tạm sang một số mô hình thay thế khả thi như chợ tạm hợp chuẩn, phố kinh doanh có kiểm soát hoặc không gian bán hàng cộng đồng... Cần có nghiên cứu và xây dựng tiêu chuẩn thực sự cho hệ thống chợ đường phố với những chính sách phù hợp, bởi nếu được quản lý tốt thì sẽ có ích cho sự phát triển kinh tế và xã hội”- KTS Đinh Đăng Hải nhấn mạnh.
Qua thực tiễn cho thấy, giải tỏa chợ cóc vì một đô thị trật tự, văn minh là yêu cầu tất yếu. Nhưng để chủ trương này đi vào cuộc sống một cách bền vững, giải pháp không thể dừng lại ở việc dẹp bỏ, xử phạt hay cắm biển cấm. Điều quan trọng hơn là phải song hành với các phương án thay thế khả thi: quy hoạch lại mạng lưới chợ dân sinh, bố trí điểm kinh doanh hợp chuẩn, linh hoạt theo từng khu dân cư; hỗ trợ chuyển đổi sinh kế cho những nhóm yếu thế; đồng thời tăng cường đối thoại, tạo sự đồng thuận ngay từ cơ sở.
Chỉ khi người dân nhìn thấy một con đường mưu sinh mới ổn định, an toàn và hợp pháp, thì việc giải tỏa chợ cóc mới thực sự hiệu quả. Khi đó, không còn là mệnh lệnh hành chính, mà trở thành một bước chuyển tất yếu để Hà Nội vừa giữ được kỷ cương đô thị, vừa không đánh đổi bài toán dân sinh - nền tảng của một thành phố đáng sống./.
