Trưng bày giới thiệu các tác phẩm của nhà nghiên cứu văn hoá Tây Nguyên Đặng Minh Tâm, hoạ sĩ Lê Huy và nhóm Lamphong Studio cùng hình ảnh, hiện vật về ngựa đến từ một số không gian văn hoá khác.
Trong tâm thức và văn hoá Việt Nam, ngựa là biểu tượng của sức mạnh, lòng trung thành, sự bền bỉ và tinh thần tiến bước không ngừng. Gắn liền với những cuộc hành trình dài trong lịch sử và đời sống, hình tượng ngựa thường được xem như biểu trưng cho ý chí bền bỉ, khát vọng vươn xa và tinh thần không ngừng học hỏi của con người. Đặc biệt, trong năm Bính Ngọ - năm của hành động và chuyển động mạnh mẽ, hình tượng ngựa càng trở nên giàu ý nghĩa, gợi nhắc nội lực, sự bứt phá và tinh thần vượt lên trong năm mới.
Bà Đường Ngọc Hà, Phó Giám đốc Trung tâm Hoạt động Văn hóa Khoa học Văn Miếu - Quốc Tử Giám cho biết, việc tổ chức trưng bày "Ngựa về phố" tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám, nơi biểu tượng của đạo học và truyền thống hiếu học Việt Nam, mang ý nghĩa sâu sắc. Trong không gian linh thiêng của sự học, hình tượng con ngựa không chỉ đại diện cho sức mạnh và sự bền bỉ, mà còn gợi liên tưởng tới tinh thần lập thân, lập nghiệp, ý chí vươn lên thông qua học tập, rèn luyện và cống hiến cho xã hội.
Tại trưng bày, nhà nghiên cứu văn hoá Tây Nguyên Đặng Minh Tâm, người dành nhiều thập kỷ gắn bó với việc nghiên cứu, sưu tầm và bảo tồn di sản, văn hoá Tây Nguyên giới thiệu tới khách tham quan 7 chiếc cột đường kính 20cm, đặc tả hoa văn các hình thái đời sống của người Êđê, trên đỉnh mỗi cột đều có hình tượng ngựa. Mỗi cột gỗ được khắc những chủ đề khác nhau, như các con vật (cào cào, nai, voi, trâu); cột khắc cảnh sinh hoạt (gõ chiêng, đánh trống, thổi tù và, chơi đàn tơ rưng); cột khắc cảnh lễ hội (cây nêu, giã gạo, uống rượu cần); cột khắc các hoa văn; cột khắc vòng đời con người từ khi sinh ra, gặp gỡ yêu đương, lao động, lìa trần…
Song song với đó là các tác phẩm điêu khắc ngựa mang đậm dấu ấn văn hoá Tây Nguyên của nhà nghiên cứu Đặng Minh Tâm. Các tác phẩm giữ nguyên những nét đục, nét tạc mộc mạc, không sơn phết, qua đó phản ánh tinh thần ngay thẳng, tự do và bản chất chân thực của con người Tây Nguyên.
Lần đầu tiên tham gia trưng bày tại Hà Nội, nghệ nhân Y Bhi-ông Buôn Yă, dân tộc Ê-đê cho biết, từ xa xưa, khi đường sá còn hiểm trở, rừng núi trùng điệp, ngựa là “người bạn đường” trung thành của cư dân Tây Nguyên. Ngựa được dùng để thồ hàng, vận chuyển nông sản, muối, công cụ lao động, phục vụ giao thương giữa các vùng miền. Ngày nay, vai trò thực dụng của ngựa giảm dần do giao thông hiện đại hơn, nhưng giá trị văn hóa - biểu tượng vẫn được bảo tồn, đặc biệt trong các lễ hội truyền thống, các hoạt động tái hiện không gian sinh hoạt Tây Nguyên... Ngựa vì thế trở thành một phần ký ức văn hóa, góp phần làm nên bản sắc độc đáo của vùng đất đại ngàn.
Chia sẻ về các tác phẩm ngựa tại trưng bày chuyên đề "Ngựa về phố", họa sĩ Lê Huy cho biết, năm mới Bính Ngọ khi viết không dấu có thể đọc là Bình Ngô. “Bình Ngô Đại cáo" của anh hùng dân tộc, đại thi hào Nguyễn Trãi. Bắt đầu từ điều ngẫu nhiên thú vị đó Lamphong Studio đã tạo nên những chú ngựa này với mong muốn kể một câu truyện lịch sử về một thời kỳ hào hùng, oanh liệt "Đem đại nghĩa để thắng hung tàn/ Lấy chí nhân để thay cường bạo”.
Bên cạnh đó, lấy tứ từ câu đồng dao quen thuộc "Nhong nhong nhong, ngựa ông đã về/ Cắt cỏ Bồ Để cho ngựa ông ăn" thì "Ngựa Ông" mang ý nghĩa của niềm tin chiến thắng, của sự thành công trọn vẹn, báo hiệu những vận hội mới, hứa hẹn một năm mới thịnh vượng và rực rỡ. Những chú ngựa này được thực hiện thủ công hoàn toàn bằng chất liệu sơn mài truyền thống với năm màu Ngũ hành, béo tốt, hiên ngang, không lao nhanh mà rất thư thả, thong dong. Trên thân ngựa là hoa văn mây lửa trong mỹ trong mỹ thuật cổ Việt Nam. Những đám mây báo hiệu của điềm lành, tượng trưng cho sự sinh sôi nảy nở và tuần hoàn của đất trời, là lời cầu chúc cho mưa thuận gió hoà, vạn sự hanh thông. Trên lưng ngựa là con diều cung trăng đuôi phượng, thể hiện cho tính thiêng và sự cất cánh".
Các tác phẩm và tư liệu trưng bày thể hiện nhiều cách tiếp cận về hình tượng ngựa: từ chiều sâu nghiên cứu văn hoá, ngôn ngữ tạo hình hội hoạ đương đại đến các hình thức nghệ thuật sắp đặt sáng tạo. Qua đó, trưng bày khắc hoạ hình ảnh con ngựa vừa gần gũi với truyền thống, vừa mang tinh thần thời đại, phản ánh khát vọng bứt phá trong tư duy, hành động và sáng tạo của xã hội đương đại.
Trưng bày chuyên đề “Ngựa về phố” diễn ra từ ngày 08/01/2026 đến hết tháng 03/2026.
Một số hình ảnh tại trưng bày:
