Mời nghe Luật sư Trần Xuân Tiền, Trưởng văn phòng Luật sư Đồng đội tư vấn về quy định niêm phong tài sản:

Một thính giả ở tỉnh Lạng Sơn nêu băn khoăn:

Tôi có một căn nhà cho thuê, theo hợp đồng đã ký là thuê trong một năm với giá 7 triệu đồng/1 tháng, mục đích là để ở. Thế nhưng, gần đây khi công an phường bắt giữ khách thuê và đến khám xét nhà và thu giữ 1kg ma túy đá, tôi mới biết người thuê nhà của tôi buôn bán ma túy. Ngay sau đó, nhà tôi đã bị niêm phong. Tôi không hiểu tại sao tang vật đã bị tịch thu mà nhà tôi vẫn còn bị niêm phong? Việc niêm phong sẽ được thực hiện trong bao lâu và khi nào tôi được nhận lại tài sản của mình?

Luật sư Trần Xuân Tiền, Trưởng Văn phòng luật sư Đồng đội cho biết, theo quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự, cơ quan điều tra có quyền áp dụng biện pháp niêm phong đối với địa điểm, đồ vật, tài liệu liên quan đến vụ án khi xét thấy cần thiết để phục vụ hoạt động điều tra, thu thập chứng cứ hoặc ngăn ngừa việc làm thay đổi hiện trạng của chứng cứ. Chính vì vậy, mặc dù số ma túy đã bị thu giữ nhưng căn nhà có thể vẫn được xác định là địa điểm xảy ra hành vi phạm tội hoặc có liên quan đến việc chứng minh hành vi phạm tội của người thuê nhà. Cơ quan điều tra có thể tiếp tục niêm phong để phục vụ quá trình khám nghiệm, thu thập dấu vết, đánh giá chứng cứ hoặc xác minh các tình tiết khác của vụ án. Do đó, việc tang vật đã bị thu giữ không đồng nghĩa với việc căn nhà đương nhiên được giải tỏa niêm phong ngay lập tức.

Pháp luật hiện hành không quy định một thời hạn cố định cho việc niêm phong nhà ở trong mọi trường hợp. Thời gian niêm phong phụ thuộc vào nhu cầu điều tra và tính chất của vụ án cụ thể. Tuy nhiên, cơ quan điều tra chỉ được duy trì biện pháp này trong phạm vi thực sự cần thiết. Khi căn nhà không còn cần thiết cho hoạt động điều tra, truy tố hoặc xét xử, hoặc khi xác định đây không phải là vật chứng cần tiếp tục quản lý thì cơ quan tiến hành tố tụng phải ra quyết định hủy bỏ việc niêm phong và trả lại tài sản cho chủ sở hữu hợp pháp.

Nếu chủ nhà không liên quan đến hành vi phạm tội, không biết và không tham gia vào hoạt động mua bán trái phép chất ma túy của người thuê thì về nguyên tắc, quyền sở hữu đối với căn nhà vẫn được pháp luật bảo vệ. Sau khi cơ quan điều tra hoàn tất việc xác minh cần thiết, căn nhà sẽ được xem xét trả lại để chủ sở hữu tiếp tục quản lý, sử dụng theo quy định.

Theo quy định của pháp luật về trách nhiệm bồi thường của Nhà nước, không phải mọi thiệt hại phát sinh trong quá trình điều tra đều đương nhiên được bồi thường. Việc bồi thường chỉ đặt ra khi cơ quan tiến hành tố tụng áp dụng biện pháp tố tụng trái pháp luật hoặc có hành vi gây thiệt hại thuộc trường hợp Nhà nước phải bồi thường.

Nếu việc niêm phong được thực hiện đúng thẩm quyền, đúng trình tự, đúng căn cứ pháp luật để phục vụ điều tra vụ án thì thông thường chủ sở hữu sẽ không thuộc trường hợp được bồi thường chỉ vì không thể khai thác tài sản trong khoảng thời gian đó. Ngược lại, nếu sau này có căn cứ cho thấy việc niêm phong là không có căn cứ pháp luật hoặc kéo dài trái quy định gây thiệt hại thực tế cho chủ sở hữu thì người dân có quyền khiếu nại, yêu cầu xem xét trách nhiệm và yêu cầu bồi thường theo quy định của pháp luật.

Việc người thuê bị bắt giữ không đồng nghĩa với việc hợp đồng thuê nhà tự động chấm dứt. Hợp đồng chỉ chấm dứt trong các trường hợp được pháp luật quy định hoặc theo thỏa thuận giữa các bên. Tuy nhiên, trong thực tế, khi người thuê bị tạm giam hoặc bị xử lý hình sự dẫn đến không còn khả năng tiếp tục thực hiện nghĩa vụ thuê nhà thì đây có thể là căn cứ để các bên thỏa thuận chấm dứt hợp đồng hoặc để chủ nhà đơn phương chấm dứt hợp đồng theo các điều khoản đã được quy định trong hợp đồng thuê.

Để bảo vệ quyền lợi của mình, chủ nhà nên nhanh chóng làm việc với cơ quan điều tra để xác nhận tư cách là chủ sở hữu hợp pháp của căn nhà, cung cấp hợp đồng thuê nhà và các tài liệu liên quan nhằm chứng minh mình không biết, không tham gia vào hoạt động phạm tội của người thuê. Bên cạnh đó, chủ nhà cần rà soát các quyền lợi phát sinh từ hợp đồng như tiền thuê còn nợ, chi phí bồi thường thiệt hại tài sản nếu có và thực hiện các thủ tục pháp lý cần thiết để bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của mình trong quá trình giải quyết vụ án.