20 triệu phụ nữ và những thay đổi sức khỏe bị xem nhẹ

Lễ ra mắt Chương trình cộng đồng chăm sóc sức khỏe phụ nữ với chủ đề “Lắng nghe nội tiết tố nữ” được tổ chức sáng nay tại Hà Nội nhằm nâng cao nhận thức về chăm sóc sức khỏe phụ nữ, đặc biệt trong giai đoạn tiền mãn kinh và mãn kinh; giúp phụ nữ hiểu những thay đổi của cơ thể, chủ động dự phòng, thăm khám và tiếp cận các biện pháp chăm sóc, điều trị phù hợp.

20 triệu phụ nữ và những thay đổi sức khỏe bị xem nhẹ

Khoảng 20 triệu phụ nữ Việt Nam đang trong độ tuổi tiền mãn kinh và mãn kinh. Quy mô này khiến chăm sóc sức khỏe mãn kinh không còn chỉ là vấn đề của chuyên ngành phụ khoa mà cần được nhìn nhận như một vấn đề sức khỏe cộng đồng.

Ông Đinh Anh Tuấn, Cục trưởng Cục Bà mẹ và Trẻ em, Bộ Y tế cho rằng, phụ nữ ở độ tuổi tiền mãn kinh, mãn kinh chiếm một bộ phận dân số lớn. Nhiều người trong số họ vẫn đang là trụ cột của gia đình, cơ quan, doanh nghiệp và tham gia tích cực vào hoạt động kinh tế - xã hội.

Trong giai đoạn này, sự suy giảm và biến động nội tiết có thể kéo theo nhiều thay đổi của cơ thể. Những biểu hiện có thể bắt đầu bằng bốc hỏa, rối loạn vận mạch, thay đổi tâm lý, giấc ngủ, chức năng tình dục, sau đó là những vấn đề liên quan đến hệ niệu - sinh dục, xương và nhiều khía cạnh sức khỏe khác.

Điều đáng nói, theo ông Đinh Anh Tuấn, lâu nay không ít phụ nữ vẫn cho rằng những vấn đề đó đương nhiên phải xảy ra khi bước vào tuổi mãn kinh và chấp nhận sống chung với chúng. Trong khi đó, cách tiếp cận của y học hiện nay đã thay đổi. Mục tiêu không chỉ là chữa bệnh khi bệnh đã xuất hiện mà còn hướng tới phòng bệnh, duy trì chức năng và nâng cao chất lượng cuộc sống.

GS.TS Trần Thị Phương Mai, Chủ tịch Hội Chăm sóc Sức khỏe Phụ nữ Mãn kinh Việt Nam nhấn mạnh mãn kinh không đơn thuần là kết thúc chức năng sinh sản. Đây còn là một điểm chuyển tiếp đáng chú ý của sức khỏe, liên quan đến tim mạch, chuyển hóa, xương và nhận thức. Vì vậy, thay vì chỉ hỏi “làm sao để giảm triệu chứng?”, vấn đề cần được đặt ra là người phụ nữ chuẩn bị thế nào cho những thập kỷ sống sau mãn kinh.

Suy giảm nội tiết không có nghĩa cứ “thiếu là bổ sung”

Một quan niệm khác cũng cần thay đổi là cứ suy giảm nội tiết thì phải bổ sung nội tiết. Tiền mãn kinh không đơn giản là quá trình estrogen giảm đều theo thời gian. Chức năng buồng trứng trong giai đoạn chuyển tiếp có thể biến động, nồng độ estradiol và FSH cũng có thể dao động mạnh. Vì vậy, không thể hiểu đơn giản là “thiếu bao nhiêu, bổ sung bấy nhiêu”. Chăm sóc sức khỏe ở giai đoạn này cần được cá thể hóa dựa trên triệu chứng, tình trạng sức khỏe và nhu cầu của từng người.

TS.BS Đào Thị Hoa, Trưởng Khoa khám bệnh, Bệnh viện Phụ sản Trung ương cho biết việc chăm sóc trước hết cần bắt đầu từ lối sống như vận động thường xuyên, dinh dưỡng hợp lý, chăm sóc giấc ngủ, hạn chế thuốc lá và rượu. Một số trường hợp cần tư vấn, hỗ trợ tâm lý, các biện pháp không hormone hoặc điều trị tại chỗ đối với các vấn đề niệu - sinh dục.

Liệu pháp nội tiết mãn kinh (MHT) cũng là một lựa chọn điều trị đối với những trường hợp phù hợp. MHT có thể giúp giảm một số triệu chứng liên quan đến suy giảm nội tiết như bốc hỏa, rối loạn giấc ngủ và hội chứng niệu - sinh dục. Tuy nhiên, việc sử dụng phải được bác sĩ đánh giá lợi ích - nguy cơ và cá thể hóa trước khi chỉ định. Các chuyên gia đặc biệt lưu ý không nên quy mọi bất thường xuất hiện ở tuổi tiền mãn kinh cho nội tiết. Ra huyết bất thường, rong kinh kéo dài, ra máu sau quan hệ tình dục hoặc sau mãn kinh cần được thăm khám để tìm nguyên nhân.

Chăm sóc từ tuổi trung niên để thêm những năm sống khỏe

Theo ông Đinh Anh Tuấn, trong một thời gian dài, do điều kiện kinh tế - xã hội, y tế chủ yếu tập trung vào khám chữa bệnh, giảm tỷ lệ mắc bệnh và tử vong. Tuy nhiên, khi tuổi thọ ngày càng tăng, yêu cầu đặt ra không chỉ là sống lâu mà còn phải kéo dài số năm sống khỏe mạnh. Đây chính là lý do sức khỏe phụ nữ cần được chuẩn bị từ tuổi trung niên, thay vì đợi đến khi bệnh lý xuất hiện mới can thiệp.

Chương trình cộng đồng chăm sóc sức khỏe phụ nữ “Lắng nghe nội tiết tố nữ” vì thế hướng đến truyền thông rộng rãi cho phụ nữ từ trước tuổi mãn kinh, giúp họ nhận biết những thay đổi của cơ thể, biết cách chủ động chăm sóc sức khỏe và tìm kiếm sự hỗ trợ y tế khi cần thiết. Song song với truyền thông cộng đồng, chương trình dự kiến triển khai các hoạt động đào tạo, tập huấn nhằm nâng cao năng lực của nhân viên y tế trong tư vấn, chăm sóc và điều trị cho phụ nữ tuổi tiền mãn kinh, mãn kinh.

Định hướng được đặt ra trong giai đoạn 2026-2030 còn bao gồm chuẩn hóa chuyên môn, phát triển dịch vụ tư vấn mãn kinh, tích hợp chăm sóc sức khỏe mãn kinh vào chăm sóc sức khỏe ban đầu và nâng cao nhận thức cộng đồng.