Ba nghịch lý đáng lo ngại trong quản lý, điều trị tăng huyết áp

Chỉ mất một phút đo huyết áp nhưng nhiều người vẫn bỏ qua cơ hội chẩn đoán bệnh sớm

Chỉ cần một chiếc máy đo huyết áp và chưa đầy một phút, mỗi người đều có thể biết huyết áp của mình có đang ở ngưỡng nguy hiểm hay không. Thế nhưng trên thực tế, rất nhiều người vẫn bỏ qua thao tác đơn giản này và chỉ đến bệnh viện khi gặp những biến chứng nặng nề.

Theo số liệu công bố tại Hội nghị Tăng huyết áp Việt Nam cuối năm 2025, khoảng 50% người mắc tăng huyết áp chưa được phát hiện, trong khi căn bệnh này là nguyên nhân hàng đầu gây đột quỵ, nhồi máu cơ tim, suy tim, suy thận và tử vong sớm.

PGS.TS Tạ Mạnh Cường, Viện Tim mạch, Bệnh viện Bạch Mai cho biết, tăng huyết áp không phải là bệnh khó chẩn đoán. Tuy nhiên, do bệnh thường diễn tiến âm thầm, nhiều người chủ quan với các triệu chứng như đau đầu, mệt mỏi, cho rằng chỉ là ảnh hưởng của thời tiết hoặc cảm cúm nên không đi khám và bỏ lỡ cơ hội được chẩn đoán sớm.

Điều đáng nói, ngay cả khi đã được chẩn đoán mắc tăng huyết áp, không ít người vẫn rất chủ quan: không điều trị hoặc điều trị chưa đúng theo hướng dẫn của bác sĩ. Việc tự ý ngừng thuốc, uống thuốc không đều hoặc chỉ điều trị khi thấy huyết áp tăng khiến nguy cơ xảy ra các biến chứng tim mạch ngày càng lớn và gây ra hậu quả nặng nề.

Thực tế tại các bệnh viện cho thấy, không ít người bệnh chỉ nhập viện khi tăng huyết áp đã gây tổn thương nghiêm trọng đến tim, não hoặc mạch máu.

Mới đây, Bệnh viện 19-8 tiếp nhận một bệnh nhân 86 tuổi ở Hà Nội được phát hiện phình động mạch chủ bụng kích thước lớn, nguy cơ vỡ, đe dọa tính mạng. Người bệnh đã được các bác sĩ Viện Tim mạch can thiệp đặt stent graft kịp thời. Khi kiểm tra toàn diện, các bác sĩ còn phát hiện ông còn có một ổ nhồi máu não cũ. Nguyên nhân là do cách đây 15 năm, dù đã được chẩn đoán tăng huyết áp nhưng bệnh nhân không điều trị vì cho rằng sức khỏe vẫn bình thường.

Tương tự, dù được chẩn đoán tăng huyết áp từ ba năm trước, ông Xuân An ở tỉnh Tuyên Quang chỉ uống thuốc khi thấy mệt hoặc chóng mặt và không tái khám theo hẹn. Gần đây, khi kiểm tra sức khỏe, ông bất ngờ được phát hiện tắc mạch máu não và phình mạch, buộc phải nhập viện điều trị.

Theo Ths. BS Nguyễn Thu Huyền, Phó Trưởng khoa Mạch máu, Viện Tim mạch, Bệnh viện 19-8, đây không phải những trường hợp cá biệt mà phản ánh thực trạng khá phổ biến trong điều trị tăng huyết áp hiện nay. Nhiều người sau một thời gian dùng thuốc thấy huyết áp ổn định liền tự ý bỏ thuốc hoặc chỉ quay lại bệnh viện khi đã xảy ra biến chứng.

“Tăng huyết áp thường âm thầm phá hủy các cơ quan trong cơ thể. Việc không tuân thủ điều trị có thể dẫn đến suy tim, suy thận, giảm thị lực, đột quỵ, nhồi máu cơ tim hoặc vỡ phình động mạch chủ - những biến chứng có nguy cơ tử vong nếu không được cấp cứu kịp thời”, bác sĩ Nguyễn Thu Huyền cảnh báo.

"Ba nghịch lý" trong quản lý, điều trị tăng huyết áp

Theo GS. TS Phạm Mạnh Hùng, Viện trưởng Viện Tim mạch, Bệnh viện 19-8, Chủ tịch Liên đoàn Tim mạch Đông Nam Á, công tác quản lý tăng huyết áp tại Việt Nam đang tồn tại ba nghịch lý đáng lo ngại.

Thứ nhất, tăng huyết áp rất dễ phát hiện nhưng chỉ khoảng 50% người mắc bệnh được chẩn đoán, trong khi việc đo huyết áp chỉ mất chưa đầy một phút.

Thứ hai, dù hiện nay có nhiều thuốc điều trị hiệu quả, chỉ khoảng 30-40% người mắc tăng huyết áp được điều trị.

Thứ ba, ngay cả ở những người đã điều trị, tỷ lệ đạt được huyết áp mục tiêu vẫn rất thấp. Hiện chỉ hơn 10% tổng số người mắc tăng huyết áp đạt được huyết áp theo khuyến cáo. Điều này đồng nghĩa cứ 10 người mắc bệnh thì chỉ khoảng một người kiểm soát tốt huyết áp. Đây là yếu tố làm gia tăng nguy cơ đột quỵ, nhồi máu cơ tim, suy tim và nhiều biến chứng tim mạch khác.

“Khoảng 95% người mắc tăng huyết áp không có triệu chứng rõ ràng cho đến khi xảy ra biến chứng. Vì vậy, cảm giác khỏe mạnh không đồng nghĩa với việc huyết áp đang được kiểm soát tốt. Đây cũng là lý do người dân cần đo huyết áp định kỳ, ngay cả khi không có biểu hiện bất thường”, GS. TS Phạm Mạnh Hùng cho biết.

Giảm gánh nặng tăng huyết áp phải bắt đầu từ chính sách và phát huy vai trò của y tế cơ sở

Theo GS. TS Phạm Mạnh Hùng, tăng huyết áp không chỉ là vấn đề của từng cá nhân hay riêng ngành y tế mà là thách thức sức khỏe cộng đồng. Muốn thu hẹp khoảng cách giữa phát hiện, điều trị và kiểm soát bệnh, cần có các chính sách đủ mạnh để phòng ngừa các yếu tố nguy cơ, đồng thời tạo điều kiện để người dân được quản lý sức khỏe ngay từ tuyến y tế cơ sở.

Vị chuyên gia về lĩnh vực tim mạch cho rằng, bên cạnh việc nâng cao nhận thức của người dân, cần triển khai đồng bộ các giải pháp như kiểm soát thuốc lá, giảm tiêu thụ muối và rượu bia, khuyến khích hoạt động thể lực, đầu tư nhiều hơn cho các chương trình sàng lọc bệnh không lây nhiễm và xây dựng môi trường sống có lợi cho sức khỏe.

“Kinh nghiệm của nhiều quốc gia cho thấy, các chính sách can thiệp vào yếu tố nguy cơ có thể mang lại hiệu quả phòng bệnh lớn hơn nhiều so với việc chỉ tập trung điều trị khi đã xuất hiện biến chứng”, GS. TS Phạm Mạnh Hùng chia sẻ.

Một giải pháp quan trọng nữa để giải quyết các nghịch lý trong quản lý tăng huyết áp là nâng cao năng lực của y tế cơ sở. Theo GS. TS Phạm Mạnh Hùng, phần lớn người mắc tăng huyết áp không biến chứng hoàn toàn có thể được quản lý lâu dài tại cộng đồng, thậm chí ngay tại gia đình, thay vì dồn lên các bệnh viện tuyến trên. Điều quan trọng là phải nâng cao năng lực của y tế cơ sở, từ cập nhật kiến thức chuyên môn, chuẩn hóa phác đồ điều trị, tăng cường tư vấn, giáo dục sức khỏe đến ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý người bệnh.

Cùng với đó, cần đẩy mạnh truyền thông để củng cố niềm tin của người dân vào y tế cơ sở. Khi các trường hợp tăng huyết áp ổn định được theo dõi ngay tại địa phương và chỉ chuyển tuyến khi cần thiết, không chỉ người bệnh được chăm sóc liên tục mà còn góp phần giảm quá tải cho các bệnh viện tuyến trên và sử dụng hiệu quả hơn nguồn lực của hệ thống y tế.

"Muốn y tế cơ sở thực sự phát huy hiệu quả thì phải có cơ chế đầu tư phù hợp, bảo đảm đủ thuốc điều trị thiết yếu, máy đo huyết áp đạt chuẩn và các xét nghiệm cơ bản. Nếu nhân viên y tế được đào tạo tốt, người bệnh sẵn sàng tuân thủ điều trị nhưng cơ sở y tế lại thiếu thuốc hoặc thiếu phương tiện theo dõi thì rất khó nâng cao hiệu quả quản lý bệnh", GS. TS Phạm Mạnh Hùng nhấn mạnh.

Người bệnh quyết định 80% kết quả điều trị

Bên cạnh các giải pháp về chính sách và nâng cao năng lực hệ thống y tế cơ sở, GS. TS Phạm Mạnh Hùng cho rằng thành công trong kiểm soát tăng huyết áp phụ thuộc rất lớn vào sự chủ động của người bệnh. Cùng với việc uống thuốc theo đúng chỉ định của bác sĩ, người bệnh cần biết cách tự theo dõi huyết áp tại nhà, tái khám đúng hẹn và duy trì lối sống lành mạnh .

“Tập thể dục đều đặn có thể giúp giảm khoảng 3-5 mmHg huyết áp, tương đương với một loại thuốc tốt nhất điều trị tăng huyết áp hiện nay. Cùng với đó, chế độ ăn giảm muối, kiểm soát cân nặng, bỏ thuốc lá, hạn chế rượu bia và giảm căng thẳng đều góp phần nâng cao hiệu quả điều trị. Không có loại thuốc hay bác sĩ nào có thể thay thế sự kiên trì của chính người bệnh trong việc tuân thủ điều trị lâu dài”, GS. TS Phạm Mạnh Hùng nhấn mạnh.

Hiện nay, chương trình khám sức khỏe định kỳ miễn phí đang được triển khai rộng rãi trên toàn quốc là cơ hội quan trọng để phát hiện sớm tăng huyết áp và nhiều bệnh không lây nhiễm khác. Theo GS. TS Phạm Mạnh Hùng, mọi người nên tận dụng các đợt khám để được đo huyết áp, đánh giá nguy cơ tim mạch và phát hiện sớm tổn thương ở tim, thận hoặc mạch máu nếu có.

Đối với người mới phát hiện tăng huyết áp mức độ nhẹ, chưa có tổn thương cơ quan đích, bác sĩ sẽ hướng dẫn thay đổi lối sống và theo dõi huyết áp định kỳ. Trường hợp huyết áp không đạt mục tiêu hoặc có nguy cơ tim mạch cao cần được điều trị bằng thuốc theo chỉ định và duy trì lâu dài để giảm nguy cơ đột quỵ, nhồi máu cơ tim cùng nhiều biến chứng nguy hiểm khác.

Để thu hẹp khoảng cách giữa phát hiện bệnh, điều trị và kiểm soát được huyết áp mục tiêu không chỉ đòi hỏi những chính sách y tế hiệu quả và hệ thống chăm sóc sức khỏe đủ mạnh, mà còn phụ thuộc vào sự chủ động của mỗi người dân. Chỉ khi dự phòng tốt, phát hiện sớm và quản lý bệnh liên tục, gánh nặng do tăng huyết áp mới có thể từng bước được giảm bớt./.