Radio
Podcast
Multimedia
Nguy cơ lây nhiễm trong môi trường tập thể
Bệnh não mô cầu xâm lấn do vi khuẩn Neisseria meningitidis gây ra. Vi khuẩn có thể cư trú ở vùng mũi họng của người khỏe mạnh nhưng khi xâm nhập vào máu hoặc dịch não tủy, chúng có thể gây nhiễm khuẩn huyết, viêm màng não, thậm chí cả hai, với những biến chứng nghiêm trọng.
Theo bác sĩ Trương Hữu Khanh, nguyên Trưởng khoa Nhiễm - Thần kinh, Bệnh viện Nhi đồng 1, TP.HCM, thanh thiếu niên là nhóm cần được quan tâm trong phòng, chống bệnh não mô cầu. Những môi trường tập trung đông người, sinh hoạt gần gũi và kéo dài như trường nội trú, ký túc xá, doanh trại quân đội có thể tạo điều kiện thuận lợi cho vi khuẩn lây truyền.
Việc xuất hiện một số ca bệnh trong cùng trường học không phải là hiện tượng bất thường. Điều quan trọng là phát hiện sớm, xác định những người có nguy cơ tiếp xúc và triển khai biện pháp phòng ngừa kịp thời.
Theo PGS.TS.BS Đỗ Văn Dũng, Giảng viên cao cấp, nguyên Trưởng Khoa Y tế Công cộng Trường Đại học Y Dược Thành phố Hồ Chí Minh không phải ai mang vi khuẩn cũng mắc bệnh. Khả năng miễn dịch và mức độ nhạy cảm của mỗi người khác nhau, khiến bệnh có thể chỉ xuất hiện ở một số trường hợp. Khi phát hiện ca bệnh, ngành y tế cần nhanh chóng rà soát người tiếp xúc, đánh giá nguy cơ và xử trí phù hợp để hạn chế lây lan.
Bệnh diễn biến nhanh, không nên bỏ qua dấu hiệu ban đầu
Điều đáng lo ngại ở bệnh não mô cầu là tốc độ tiến triển nhanh. Theo bác sĩ Trương Hữu Khanh, người bệnh có thể trở nặng ngay trong ngày đầu tiên.
Ở giai đoạn đầu, bệnh có thể gây sốt, đau đầu, đau mỏi cơ, buồn nôn hoặc nôn, dễ nhầm với các bệnh nhiễm trùng thông thường. Tuy nhiên, nếu trẻ sốt kèm mệt lả, lừ đừ bất thường, gia đình cần đưa trẻ đến cơ sở y tế để được thăm khám, nhất là khi tình trạng xấu đi nhanh chóng.
Các dấu hiệu nguy hiểm khác gồm đau đầu dữ dội, cứng gáy, rối loạn ý thức, co giật hoặc xuất hiện những chấm, mảng xuất huyết tím trên da. Ban xuất huyết có thể xuất hiện ở nhiều vị trí, trong đó có vùng chi dưới. Tuy nhiên, không phải người bệnh nào cũng có đầy đủ dấu hiệu điển hình ngay từ đầu, vì vậy không nên chờ xuất hiện ban xuất huyết mới đi khám.
Theo tài liệu chuyên môn được cung cấp, ngay cả khi được điều trị bằng kháng sinh, khoảng 10–15% người mắc bệnh não mô cầu vẫn có thể tử vong. Khoảng 1/5 người sống sót có thể gặp di chứng lâu dài như giảm thính lực, tổn thương não, rối loạn thần kinh hoặc tổn thương các cơ quan khác. Điều này cho thấy phát hiện và điều trị sớm có ý nghĩa rất lớn đối với tiên lượng bệnh.
Xử trí đúng người tiếp xúc gần để hạn chế lây lan
Khi phát hiện ca bệnh, việc thông báo cho cơ quan y tế và xác định những người tiếp xúc gần là khâu quan trọng. Tùy tình huống, cơ quan chuyên môn sẽ điều tra dịch tễ, đánh giá nguy cơ, chỉ định xét nghiệm khi cần và triển khai biện pháp dự phòng phù hợp.
Bác sĩ Trương Hữu Khanh cho biết, những người tiếp xúc gần thuộc diện nguy cơ có thể được chỉ định dùng kháng sinh dự phòng nhằm loại bỏ vi khuẩn ở vùng hầu họng, giảm nguy cơ mắc bệnh và tiếp tục lây truyền. Tuy nhiên, không phải tất cả những người học cùng trường, sống trong cùng khu vực hoặc tình cờ đi qua nơi có ca bệnh đều cần sử dụng kháng sinh.
Đối tượng dự phòng được xác định căn cứ vào mức độ, thời gian và tính chất tiếp xúc theo hướng dẫn của cơ quan y tế. Kháng sinh dự phòng cần được sử dụng càng sớm càng tốt khi có chỉ định. Người dân không tự mua thuốc, tự quyết định liều dùng hoặc sử dụng kháng sinh chỉ vì lo lắng trước thông tin về ca bệnh.
PGS.TS.BS Đỗ Văn Dũng - Giảng viên cao cấp, nguyên Trưởng Khoa Y tế Công cộng Trường Đại học Y Dược Thành phố Hồ Chí Minh khuyến cáo, gia đình, nhà trường và hệ thống y tế cần phối hợp chặt chẽ để đưa trẻ đi khám khi có dấu hiệu bất thường. Cơ sở khám, chữa bệnh nhận diện và điều trị sớm trường hợp nghi ngờ. Ngành y tế dự phòng điều tra, đánh giá người tiếp xúc và triển khai biện pháp ngăn ngừa lây lan.
Với tình trạng người lành mang vi khuẩn não mô cầu, bác sĩ Trương Hữu Khanh lưu ý, phát hiện vi khuẩn ở vùng mũi họng của người khỏe mạnh không đồng nghĩa người đó đang mắc bệnh hoặc chắc chắn truyền bệnh cho người khác. Vì vậy, không nên kỳ thị người mang vi khuẩn hoặc tự ý yêu cầu xét nghiệm tràn lan khi chưa có đánh giá chuyên môn.
Tiêm vắc xin chủ động, bình tĩnh trước thông tin dịch bệnh
Tiêm vắc xin là biện pháp quan trọng giúp chủ động phòng bệnh não mô cầu. Hiện có các loại vắc xin phòng những nhóm huyết thanh khác nhau, trong đó vắc xin MenACWY bảo vệ trước các nhóm A, C, W, Y và vắc xin MenB phòng nhóm B. Tiêm một loại vắc xin không đồng nghĩa với việc được bảo vệ trước tất cả các nhóm vi khuẩn não mô cầu gây bệnh.
Theo bác sĩ Trương Hữu Khanh, việc tiêm chủng cần được tính toán dựa trên nhóm tuổi, đối tượng nguy cơ và kế hoạch phòng bệnh từ trước, thay vì chỉ đổ xô đi tiêm khi xuất hiện thông tin về ca bệnh. Người dân nên tham khảo ý kiến nhân viên y tế để rà soát tiền sử tiêm chủng, đánh giá nguy cơ và lựa chọn vắc xin phù hợp.
Bên cạnh tiêm chủng, cần duy trì các biện pháp vệ sinh cá nhân như rửa tay, che miệng khi ho hoặc hắt hơi, hạn chế tiếp xúc trực tiếp với dịch tiết đường hô hấp, không dùng chung vật dụng cá nhân có nguy cơ dính nước bọt và giữ không gian sinh hoạt thông thoáng. Hạn chế hút thuốc, tiếp xúc với khói thuốc cũng có lợi cho sức khỏe đường hô hấp.
Nhà trường cần tăng cường truyền thông để học sinh nhận biết dấu hiệu nguy hiểm, biết cách tìm kiếm trợ giúp y tế và phối hợp với cơ quan chức năng khi phát hiện trường hợp nghi mắc bệnh.
Theo chuyên gia y tế công cộng, truyền thông về bệnh cần cân bằng giữa cảnh báo và trấn an. Xem nhẹ nguy cơ có thể khiến người dân bỏ qua dấu hiệu nguy hiểm, trong khi hoang mang quá mức dễ dẫn đến những biện pháp ứng phó thiếu phù hợp.
Bệnh não mô cầu nguy hiểm nhưng người dân không nên hoảng loạn trước mỗi thông tin về ca bệnh. Điều cần thiết là tiếp nhận thông tin từ nguồn chính thống, tuân thủ hướng dẫn của ngành y tế, tiêm vắc xin phù hợp và không bỏ qua các dấu hiệu bất thường. Phát hiện sớm, điều trị kịp thời và xử trí đúng người tiếp xúc gần là những yếu tố quan trọng giúp bảo vệ trẻ em, nhà trường và cộng đồng.
