Theo Bộ trưởng Đào Hồng Lan, mục tiêu sửa đổi Luật lần này là khắc phục các hạn chế, vướng mắc trong thực tiễn thi hành luật sau 20 năm triển khai, nhằm mở rộng nguồn hiến, tăng cơ hội được ghép cho người bệnh. Việc bổ sung quy định người dưới 18 tuổi được đăng ký hiến khi có sự đồng ý bằng văn bản của người đại diện hợp pháp cũng hướng tới tinh thần nhân văn ấy.

“Đối với những gia đình không may có con qua đời, có những người mong muốn được nhìn thấy hình bóng của đứa con thân yêu tiếp tục sống trong một cơ thể khác, trong khi rất nhiều trẻ em đang chờ đợi cơ hội được ghép tạng để có cuộc sống tốt hơn”, Bộ trưởng Đào Hồng Lan nói.

Bà cũng khẳng định tinh thần xuyên suốt của việc xây dựng Luật là không ép buộc bất kỳ ai hiến tạng, công tác vận động hiến tạng cũng dựa trên tinh thần tự nguyện, không có sự ép buộc.

Bộ trưởng Đào Hồng Lan phát biểu tại buổi họp báo

Góc nhìn của những người trực tiếp làm công tác ghép tạng

GS.TS.BS Nguyễn Hoàng Định, Phó Giám đốc Bệnh viện Đại học Y Dược TP.HCM chia sẻ, trong hai năm qua, ê-kíp của ông đã ghép tim cho 9 trẻ em bị suy tim giai đoạn cuối. Đến nay, cả 9 em đều đang sống khỏe mạnh. Đó là minh chứng cho thấy Việt Nam đã ghép được tim cho trẻ em và làm rất tốt. Tuy nhiên, tất cả những trái tim ấy đều đến từ người hiến trưởng thành, vì luật hiện hành chưa cho phép người dưới 18 tuổi hiến tạng.

Do đó, “điều các cháu nhỏ đang thiếu không phải là bác sĩ hay kỹ thuật, mà là một trái tim vừa với cơ thể mình”, GS. TS Nguyễn Hoàng Định nói.

Theo GS Định, có một điều nhiều người có thể chưa biết, đó là trái tim ghép phải vừa với lồng ngực của người nhận. Người hiến trưởng thành ở Việt Nam thường nặng 55–65 kg, nên tim của họ phù hợp nhất với trẻ từ khoảng 30 kg trở lên. Vì thế, đã có những lần có tim hiến nhưng không thể dùng cho các cháu. Thời gian chờ kéo dài và không phải cháu nào cũng chờ được. Hiện bệnh viện còn 8 trẻ trong danh sách chờ ghép quốc gia và trong hai năm qua đã có 3 em không chờ được.

Một trường hợp được GS Định nêu là bé Khế, bố bé là bộ đội Trường Sa: "Bé bị bệnh cơ tim hạn chế, tăng áp phổi và đã ngất 3 lần trong vòng 2 tháng nay. Bé mới 2 tuổi, nặng khoảng 15-16 kg, chỉ có thể nhận tim từ người hiến có thể trạng, cân nặng phù hợp, chẳng hạn những trẻ lớn hơn, khoảng 20 kg. Tim người lớn không thể ghép cho cháu do không phù hợp về kích thước. Với điều kiện hiện nay của Việt Nam, chúng ta chưa có giải pháp ghép tim phù hợp cho cháu”.

GS Định khẳng định, nhu cầu ghép tạng ở trẻ em phía Nam là có thật và không nhỏ, nhưng khi hành lang pháp lý chưa cho phép, các bác sĩ chỉ có cách động viên gia đình cố gắng chờ đợi.

GS.TS.BS Nguyễn Hoàng Định, Phó Giám đốc Bệnh viện Đại học Y Dược TP.HCM

Những ngày qua, ông đã đọc rất nhiều ý kiến lo lắng của các bậc phụ huynh về việc lấy ý kiến trẻ em cho dự thảo luật. Ông hiểu và tôn trọng những lo lắng ấy, đồng thời cho rằng việc tham vấn trẻ em về một nội dung nhạy cảm như vậy cần hết sức thận trọng, phù hợp lứa tuổi và có cha mẹ đồng hành:

“Tôi không mong thuyết phục được tất cả mọi người. Tôi chỉ mong rằng khi bàn về luật này, chúng ta nhớ đến cả hai nhóm trẻ: những đứa trẻ cần được bảo vệ và những đứa trẻ đang nằm chờ một trái tim để được sống. Khi một gia đình, trong nỗi đau mất con, quyết định trao lại sự sống cho một đứa trẻ khác, đó là món quà nhân văn nhất. Luật pháp nên mở cánh cửa cho món quà ấy, đồng thời canh giữ cánh cửa ấy thật cẩn trọng”.

Liên quan đến những ý kiến trái chiều về đề xuất mở rộng nguồn hiến mô, tạng từ người dưới 18 tuổi, PGS.TS Dương Đức Hùng, Giám đốc Bệnh viện Hữu Nghị Việt Đức cũng cho rằng, việc sửa đổi Luật cần hướng tới mở rộng nguồn tạng hiến, đặc biệt từ người chết não, chết tuần hoàn, nhằm tăng cơ hội cứu sống người bệnh.

Tuy nhiên, đối với người hiến còn sống, đặc biệt là người dưới 18 tuổi, ông cho rằng phải hết sức thận trọng, đặt quyền lợi và sức khỏe của người hiến lên hàng đầu. Theo ông, cần phân biệt rõ giữa hiến bộ phận cơ thể và hiến mô tái sinh.

PGS.TS Dương Đức Hùng nhấn mạnh, trẻ em chưa phát triển đầy đủ về nhận thức để tự đánh giá những vấn đề y khoa phức tạp. Vì vậy, bên cạnh việc tôn trọng ý kiến của trẻ, cần có sự tham gia của cha mẹ, người giám hộ và đặc biệt là hội đồng chuyên môn độc lập.

"Hội đồng chuyên môn phải đánh giá, kết luận rõ ràng bằng văn bản về mức độ an toàn của việc lấy mô, bảo đảm không gây ảnh hưởng đến sức khỏe trước mắt và lâu dài của trẻ", ông Hùng nêu ý kiến.

Quan điểm của WHO

Phát biểu tại cuộc họp báo, bà Angela Pratt, Trưởng Đại diện WHO tại Việt Nam cho biết ủng hộ Việt Nam mở rộng cơ hội hiến, ghép mô, tạng ở trẻ em, với điều kiện lợi ích tốt nhất của trẻ được đặt lên hàng đầu và có các biện pháp bảo vệ chặt chẽ về sự đồng thuận, tính tự nguyện, giám sát đạo đức độc lập, bảo vệ trẻ khỏi sự ép buộc và bóc lột.

Bà Angela Pratt, Trưởng Đại diện WHO tại Việt Nam phát biểu tại họp báo

Bà Angela Pratt nêu dẫn chứng, Australia cũng cho phép người trẻ tham gia hiến tạng và mô sau khi chết trong khuôn khổ hệ thống đăng ký hiến tặng quốc gia nhưng đồng thời vẫn có sự tham gia của gia đình, đánh giá chuyên môn và cơ chế giám sát chặt chẽ. Bà đánh giá, dự thảo Luật của Việt Nam nhìn chung phù hợp với hướng dẫn của Tổ chức Y tế Thế giới và kinh nghiệm quốc tế, nhưng vẫn cần tiếp tục hoàn thiện các quy định bảo vệ trẻ em.

Bộ trưởng Y tế Đào Hồng Lan cho biết, dự thảo Luật vẫn đang trong quá trình tiếp thu, chỉnh lý. "Đối với những nội dung còn bất cập, chưa phù hợp, cơ quan soạn thảo sẽ nghiên cứu điều chỉnh để đảm bảo tính khả thi khi triển khai. Những vấn đề chưa được truyền tải rõ ràng, dễ hiểu đến người dân cũng sẽ tiếp tục được giải thích. Bộ Y tế sẵn sàng lắng nghe những ý kiến góp ý của đại biểu Quốc hội, các chuyên gia, cơ quan báo chí và người dân để tiếp tục hoàn thiện các quy định".

Theo Bộ trưởng, mục tiêu cuối cùng là mở thêm cơ hội sống cho những người mắc bệnh hiểm nghèo, đặc biệt là những trẻ em đang cần được ghép mô tạng, đồng thời tạo hành lang pháp lý chặt chẽ giúp đội ngũ y bác sĩ yên tâm công tác, cống hiến cho sự nghiệp chăm sóc và bảo vệ sức khỏe nhân dân.