Radio
Podcast
Multimedia
Bộ Y tế đang lấy ý kiến dự thảo Nghị định quy định chi tiết một số điều và biện pháp tổ chức, hướng dẫn thi hành Luật Dân số. Trong dự thảo này, Bộ Y tế đề xuất: phát triển mô hình điểm chăm sóc người cao tuổi ban ngày tại cộng đồng, nhằm giúp người cao tuổi được theo dõi sức khỏe định kỳ, tư vấn dinh dưỡng, hướng dẫn phòng bệnh, đồng thời tham gia các hoạt động văn hóa, giao lưu cộng đồng. Theo đó, các điểm chăm sóc sẽ được đặt tại nhà văn hóa thôn, tổ dân phố hoặc các địa điểm phù hợp do chính quyền địa phương bố trí. Đề xuất này của Bộ Y tế đang thu hút sự quan tâm lớn của dư luận.
Ba “khoảng trống” trong chăm sóc người cao tuổi hiện nay
Trong cuộc trao đổi với phóng viên VOV2, TS Vũ Thị Minh Huyền (Học viện Y - Dược học cổ truyền Việt Nam) – tác giả của nhiều bài báo tâm huyết với các vấn đề xã hội – đã thẳng thắn chỉ ra những "khoảng trống" trong công tác chăm sóc người cao tuổi hiện nay.
Đầu tiên là khoảng trống về theo dõi sức khỏe liên tục. Đa số người cao tuổi vẫn giữ thói quen "có bệnh mới đi khám". Những căn bệnh mạn tính như tiểu đường, huyết áp vốn âm thầm như "kẻ sát nhân lặng lẽ" thường bị bỏ qua cho đến khi có biến chứng nặng. Việc thiếu những điểm theo dõi định kỳ ngay tại cộng đồng khiến chúng ta bỏ lỡ “giai đoạn vàng” để can thiệp sớm.
Thứ hai là khoảng trống tinh thần: Nhiều người già không thiếu thuốc, nhưng lại thiếu người trò chuyện. Sự cô đơn, cảm giác bị tụt hậu so với nhịp sống hối hả của con cháu đôi khi còn bào mòn sức khỏe nhanh hơn cả bệnh tật.
Thứ ba là khoảng trống về kết nối dịch vụ. Gia đình - y tế cơ sở - bệnh viện tuyến trên vẫn còn vận hành khá rời rạc. Người cao tuổi nhiều khi phải “tự xoay xở” trong chính hành trình chăm sóc sức khỏe của mình.
Chăm sóc sức khỏe tại khu dân cư - mô hình "nhân văn kép"
Theo TS Vũ Thị Minh Huyền, đề xuất của Bộ Y tế về việc phát triển điểm chăm sóc sức khỏe ban ngày cho người cao tuổi tại các nhà văn hóa thôn, tổ dân phố thành các được đánh giá là một bước đi "trúng và đúng". Thay vì để người già phải vượt đường xá xa xôi đến trạm y tế hay bệnh viện, thì nay đưa y tế đến gần dân hơn. Mô hình này mang ý nghĩa của một cuộc cách mạng về tư duy y tế: Chuyển từ "đợi chữa bệnh" sang "quản lý sức khỏe chủ động". Tại đây, người cao tuổi không chỉ được đo huyết áp, kiểm tra đường huyết định kỳ mà quan trọng hơn, họ được gặp gỡ những người cùng thế hệ. Một không gian giao lưu văn hóa, tư vấn dinh dưỡng ngay tại địa phương sẽ tạo ra "liều thuốc tinh thần" vô giá.
"Một viên thuốc tốt có thể giúp sống lâu hơn, nhưng một cuộc trò chuyện ấm áp có thể giúp cuộc sống đáng sống hơn. Mô hình này, nếu làm tốt, sẽ chạm được vào cả hai điều đó." – TS Vũ Thị Minh Huyền nhấn mạnh.
Giải bài toán "khó" về nhân lực và kinh phí
Các câu lạc bộ, các điểm chăm sóc sức khỏe người cao tuổi tại cộng đồng được đánh giá là giải pháp phù hợp với điều kiện của nước ta. Mô hình được kỳ vọng mang lại hiệu quả trong chăm sóc sức khỏe người cao tuổi và giảm tải cho y tế tuyến trên. Tuy nhiên, nhiều người lo ngại khi triển khai trong thực tế sẽ đối mặt với nhiều khó khăn về nhân lực, cơ sở vật chất và cơ chế vận hành.
Về vấn đề nhân lực, hiện nay, sau sáp nhập chính quyền địa phương 2 cấp, các trạm y tế phải thực hiện thêm rất nhiều nhiệm vụ. Trong khi đó đội ngũ cán bộ y tế cơ sở còn mỏng, chưa được đào tạo chuyên sâu về lão khoa. TS Vũ Thị Minh Huyền cho rằng, không thể giải bài toán này bằng một cách duy nhất, mà cần một “tổ hợp giải pháp” linh hoạt, bao gồm:
Thứ nhất, đào tạo ngắn hạn về lão khoa cho cán bộ y tế cơ sở, theo hướng thực hành, dễ áp dụng. Không nhất thiết ai cũng trở thành chuyên gia, nhưng phải đủ năng lực xử lý các tình huống phổ biến.
Thứ hai, huy động lực lượng y tế cộng đồng mở rộng: điều dưỡng, y sĩ nghỉ hưu, hội viên hội người cao tuổi, thậm chí là tình nguyện viên được đào tạo cơ bản. Ở nhiều nước, đây là lực lượng rất hiệu quả.
Thứ ba, ứng dụng công nghệ: "khám chữa bệnh từ xa" (Telehealth) sẽ là "cánh tay nối dài" giúp bác sĩ tuyến trên hỗ trợ chuyên môn kịp thời cho các điểm cộng đồng.
Về chi phí, nhằm duy trì hoạt động của các điểm chăm sóc sức khỏe người cao tuổi tại cộng đồng, nguồn tài chính không thể chỉ dựa vào ngân sách. Nhưng nếu thu phí cao thì người nghèo lại không tiếp cận được. Để vừa đảm bảo tính tự chủ của mô hình, vừa phù hợp với thu nhập của đại đa số người dân, TS Vũ Thị Minh Huyền đề xuất mô hình "đa nguồn". Ngân sách Nhà nước giữ vai trò hỗ trợ cơ bản, Bảo hiểm y tế cho một số dịch vụ phù hợp. Bên cạnh đó, việc xã hội hóa, kêu gọi sự chung tay từ doanh nghiệp và các quỹ cộng đồng là điều tất yếu.
"Quan trọng là thiết kế mức phí linh hoạt để người nghèo cũng có thể tiếp cận, theo tinh thần không ai bị bỏ lại phía sau. Đồng thời có thể áp dụng cơ chế “người có điều kiện hỗ trợ người khó khăn hơn” một cách mềm mại. Khi cộng đồng thấy rõ lợi ích, họ sẽ sẵn sàng chung tay”, TS Vũ Thị Minh Huyền nói.
Một điểm rất quan trọng, để mô hình chăm sóc người cao tuổi ban ngày tại cộng đồng phát huy hiệu quả và bền vững thì cần có cần có hướng dẫn cụ thể về chuyên môn, chuẩn hóa quy trình kỹ thuật. TS Vũ Thị Minh Huyền cho rằng cần xây dựng một bộ hướng dẫn chuyên môn thống nhất, bao gồm: Danh mục dịch vụ cơ bản (đo huyết áp, theo dõi đường huyết, tư vấn dinh dưỡng…); Quy trình tiếp nhận - theo dõi - chuyển tuyến; Tiêu chuẩn an toàn và kiểm soát chất lượng.
“Quan trọng hơn, phải đảm bảo nguyên tắc: làm đúng cái mình có thể làm tốt, không “ôm đồm” vượt quá năng lực. Chuẩn hóa không phải để làm khó, mà để người dân ở bất cứ đâu cũng nhận được một mức chăm sóc tối thiểu đáng tin cậy”, TS Vũ Thị Minh Huyền cho biết thêm.
Thách thức lớn nhất nằm ở các vùng miền núi, vùng sâu vùng xa – nơi nhà văn hóa còn thưa thớt hoặc chưa được xây dựng. TS Vũ Thị Minh Huyền đề xuất các mô hình đội y tế lưu động đến chăm sóc, theo dõi tận nhà hoặc tận dụng các điểm trường học, nhà sinh hoạt cộng đồng tạm thời.
"Ở những nơi khó khăn nhất, đôi khi một chiếc balo y tế và một người được đào tạo bài bản cũng có thể tạo ra khác biệt rất lớn. Chăm sóc sức khỏe cộng đồng, suy cho cùng, không phải là câu chuyện của cơ sở vật chất trước tiên, mà là câu chuyện của cách chúng ta tổ chức và quan tâm đến con người", TS Vũ Thị Minh Huyền nêu quan điểm.
Những bước đi đầu tiên để triển khai thí điểm mô hình chăm sóc sức khỏe người cao tuổi ban ngày tại cộng đồng có thể sẽ gặp nhiều khó khăn, thách thức. Song nếu quyết tâm thực hiện, chắc chắn sẽ mang lại những bài học và kinh nghiệm hữu ích từ thực tế để xây dựng hệ thống chăm sóc người cao tuổi một cách toàn diện với định hướng lấy cộng đồng làm nền tảng nhằm thích ứng tốt hơn với xu hướng già hóa dân số đang diễn ra mạnh mẽ.
