Ung thư giai đoạn cuối là gì?
Gần 70% bệnh nhân ung thư giai đoạn cuối phải đối mặt với tình trạng đau, trong đó không ít trường hợp là đau kéo dài, đau dữ dội, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến sinh hoạt, tinh thần và chất lượng sống. Thực tế này từng khiến nhiều người cho rằng đau là điều “khó tránh” ở giai đoạn cuối của bệnh ung thư. Tuy nhiên, y học hiện đại đã có cách nhìn khác, coi kiểm soát đau là một mục tiêu điều trị quan trọng, song hành với các biện pháp điều trị bệnh lý.
Trong chương trình Cùng bạn sống khỏe, ThS.BS Lê Công Định - Phó Trưởng khoa Chăm sóc giảm nhẹ, Bệnh viện Ung bướu Hà Nội - cho biết, ung thư giai đoạn cuối là thuật ngữ thường dùng để chỉ những trường hợp bệnh đã lan rộng khỏi vị trí ban đầu hoặc đã di căn tới các cơ quan xa. Ở giai đoạn này, mục tiêu điều trị không còn đặt nặng việc chữa khỏi hoàn toàn, mà chuyển sang kéo dài thời gian sống, kiểm soát triệu chứng và tối ưu hóa sự thoải mái cho người bệnh.
Theo BS Lê Công Định, trong điều trị ung thư nói chung, mục tiêu chữa khỏi thường chỉ đặt ra khi bệnh được phát hiện ở giai đoạn sớm. Khi bệnh đã bước sang giai đoạn muộn, trọng tâm điều trị sẽ thay đổi, tập trung vào việc giúp người bệnh sống lâu hơn, giảm bớt các triệu chứng khó chịu do bệnh và do quá trình điều trị gây ra, đồng thời duy trì tốt nhất các chức năng thể chất, tinh thần và xã hội. Việc thay đổi mục tiêu điều trị này không đồng nghĩa với việc “buông xuôi”, mà là một cách tiếp cận nhân văn, phù hợp với diễn tiến thực tế của bệnh.
Đau trong ung thư giai đoạn cuối: phức tạp và không chỉ do khối u
Đau ở bệnh nhân ung thư giai đoạn cuối thường là tình trạng phức tạp, do nhiều nguyên nhân phối hợp. Phổ biến nhất (70%) đau do chính khối u gây ra, khi các khối u chèn ép, xâm lấn vào mô xung quanh hoặc hệ thần kinh. Bên cạnh đó, một tỷ lệ không nhỏ (20%) người bệnh phải chịu đau do các di chứng của phẫu thuật, xạ trị hoặc hóa trị. Ngoài ra, các bệnh nhân còn có những cơn đau không liên quan trực tiếp đến ung thư, xuất phát từ các bệnh lý mạn tính đã tồn tại từ trước.
Chính vì vậy, việc xác định đúng nguyên nhân gây đau có vai trò đặc biệt quan trọng. Theo bác sĩ Lê Công Định, nếu nguyên nhân gây đau có thể loại bỏ, chẳng hạn như khối u còn khả năng can thiệp, thì cần ưu tiên xử lý nguyên nhân. Tuy nhiên, trong nhiều trường hợp ung thư giai đoạn cuối, khi bệnh đã lan tràn và không còn khả năng loại bỏ hoàn toàn, điều trị đau sẽ tập trung vào việc sống chung với nguyên nhân và tối ưu hóa các biện pháp kiểm soát đau để cải thiện chất lượng sống cho người bệnh.
Điều trị đau cần cách tiếp cận toàn diện và cá thể hóa
Y học hiện nay tiếp cận điều trị đau ở bệnh nhân ung thư giai đoạn cuối theo hướng toàn diện. Đau không chỉ đơn thuần là cảm giác đau về thể chất, mà còn bao gồm những tổn thương về tâm lý, tinh thần và các vấn đề xã hội đi kèm. Trong nhiều trường hợp, những nỗi lo lắng, sợ hãi, căng thẳng kéo dài có thể khiến cảm nhận đau của người bệnh trở nên trầm trọng hơn.
Bên cạnh đó, cảm nhận đau ở mỗi người là khác nhau và cần được tôn trọng. Có những người chịu đựng đau tốt, nhưng cũng có người phản ứng rất dữ dội với cùng một mức độ tổn thương. Vì vậy, phác đồ giảm đau cần được cá thể hóa cho từng bệnh nhân, không thể áp dụng một cách máy móc. Điều trị đau thường đòi hỏi sự phối hợp giữa các thuốc giảm đau theo chỉ định bác sĩ, các biện pháp không dùng thuốc và trong một số trường hợp đặc biệt, là các can thiệp giảm đau tại chỗ.
Bác sĩ cũng lưu ý, việc sử dụng thuốc giảm đau, đặc biệt là các thuốc giảm đau mạnh, cần tuân thủ nghiêm ngặt chỉ định chuyên môn và phải có đơn của bác sĩ. Song song với kiểm soát đau, chế độ dinh dưỡng và hỗ trợ tâm lý cho người bệnh cũng đóng vai trò quan trọng. Người bệnh ung thư không cần kiêng khem cực đoan, mà cần một chế độ ăn cân đối, đủ dinh dưỡng để duy trì thể trạng và sức đề kháng.
Theo ThS.BS Lê Công Định, trong mọi hoàn cảnh, dù bệnh ở giai đoạn nào, mục tiêu cuối cùng của chăm sóc y tế vẫn là giúp người bệnh giảm đau, giảm khó chịu và sống những ngày tháng còn lại với chất lượng tốt nhất có thể.
