Radio
Podcast
Multimedia
Mời nghe chương trình tại đây:
23 giờ đêm, trong căn nhà nhỏ tại Hà Nội, bà Lê Thị Ngọc vẫn trằn trọc chưa thể chợp mắt. Sau một ngày làm việc và lo toan cho gia đình, giấc ngủ với bà dường như ngày càng trở nên xa vời.
“Có hôm nằm cả 1–2 tiếng vẫn không ngủ được. Tuổi này rồi, công việc rồi con cháu, nhiều khi đầu óc cứ nghĩ mãi không dứt…”, bà chia sẻ.
Ban đầu, bà Ngọc chỉ tìm đến melatonin khi thật sự cần thiết. Nhưng theo thời gian, việc uống loại hormone này trước khi đi ngủ dần trở thành thói quen gần như mỗi ngày. “Không uống thì lại thấy khó ngủ hơn. Dùng nhiều thành quen lúc nào không hay”, bà nói.
Không chỉ người lớn tuổi, nhiều người trẻ cũng đang tìm đến melatonin như một “cứu cánh” cho giấc ngủ. Một người làm kinh doanh cho biết: “Công việc stress, uống vào thì ngủ nhanh hơn. Nhưng sáng dậy đôi khi vẫn thấy mệt, không tỉnh táo hẳn”.
Theo TS.BS Nguyễn Hồng Quân – Chủ nhiệm khoa Nội thần kinh, BV TW Quân đội 108, melatonin vốn là một hormone do cơ thể tiết ra, đóng vai trò điều hòa chu kỳ thức – ngủ. Tuy nhiên, hiện nay trên thị trường có rất nhiều sản phẩm bổ sung melatonin với đủ loại liều lượng, dạng bào chế, được quảng cáo rộng rãi là “an toàn”, “không gây lệ thuộc”. Chỉ cần vài thao tác tìm kiếm trên mạng, người dùng có thể dễ dàng đặt mua mà không cần đơn hay tư vấn y tế.
Chính sự tiện lợi này khiến không ít người chủ quan. Nhiều trường hợp sử dụng dựa trên kinh nghiệm truyền miệng hoặc thông tin chưa được kiểm chứng trên mạng.
Theo các chuyên gia, melatonin không phải là “thuốc ngủ” theo nghĩa thông thường, mà chỉ hỗ trợ điều chỉnh nhịp sinh học. Việc sử dụng không đúng cách hoặc kéo dài có thể dẫn đến những hệ lụy như rối loạn giấc ngủ, mệt mỏi ban ngày, giảm sự tỉnh táo, thậm chí ảnh hưởng đến nội tiết.
Đáng lưu ý, một số đối tượng như người cao tuổi, phụ nữ mang thai, trẻ em hoặc người đang mắc bệnh nền cần đặc biệt thận trọng khi sử dụng. Việc tự ý dùng mà không có chỉ định hoặc theo dõi của bác sĩ có thể tiềm ẩn nhiều rủi ro.
TS.BS Nguyễn Hồng Quân cảnh báo, khi người dùng hình thành thói quen phụ thuộc vào melatonin để ngủ, cơ thể có thể giảm khả năng tự điều chỉnh nhịp sinh học tự nhiên. Điều này khiến tình trạng mất ngủ trở nên dai dẳng hơn nếu ngừng sử dụng.
Trong khi đó, nhiều nguyên nhân gây mất ngủ hiện nay lại đến từ lối sống: sử dụng điện thoại, máy tính trước giờ ngủ; căng thẳng kéo dài; chế độ sinh hoạt thiếu điều độ… Những yếu tố này nếu không được điều chỉnh, việc sử dụng melatonin chỉ mang tính tạm thời, không giải quyết tận gốc vấn đề.
Để cải thiện giấc ngủ một cách bền vững, các chuyên gia khuyến cáo người dân nên duy trì giờ giấc sinh hoạt ổn định, hạn chế ánh sáng xanh từ thiết bị điện tử vào buổi tối, tăng cường vận động và thư giãn tinh thần trước khi ngủ. Trong trường hợp mất ngủ kéo dài, cần thăm khám để được tư vấn và điều trị phù hợp, thay vì tự ý sử dụng các sản phẩm hỗ trợ.
Có thể thấy, đằng sau sự phổ biến của melatonin là không ít băn khoăn: từ bản chất của loại hormone này, cách sử dụng ra sao cho phù hợp, cho đến những tác động lâu dài đối với cơ thể. Việc hiểu đúng và sử dụng đúng không chỉ giúp cải thiện giấc ngủ mà còn góp phần bảo vệ sức khỏe một cách an toàn, bền vững./.
