Sa sút trí tuệ là tình trạng suy giảm nhận thức tiến triển dần theo thời gian, kèm theo các rối loạn về trí nhớ, ngôn ngữ, hành vi và khả năng thực hiện các hoạt động sinh hoạt hằng ngày.

Bệnh Alzheimer là một dạng phổ biến của sa sút trí tuệ. Các nghiên cứu cho thấy Alzheimer chiếm khoảng 50-70% tổng số các trường hợp sa sút trí tuệ, còn lại là sa sút trí tuệ do những nguyên nhân khác như nguyên nhân mạch máu (chiếm khoảng 20-30%), do chấn thương sọ não, tác dụng phụ của thuốc hoặc các bệnh lý thần kinh và toàn thân khác.

Như vậy, Alzheimer không phải là toàn bộ sa sút trí tuệ mà là một thể bệnh nằm trong nhóm các hội chứng sa sút trí tuệ.

Theo Tiến Sỹ bác sĩ Đỗ Phương Vịnh - Khoa Thần kinh, Bệnh viện Lão khoa TW, tuổi thọ càng cao thì nguy cơ mắc bệnh Alzheimer càng tăng, vì thế bệnh gặp ở nữ nhiều hơn nam. Ngoài tuổi tác thì yếu tố về gen, gia đình, như tiền sử gia đình có người mắc bệnh thì tỷ lệ mắc cũng cao hơn. Người có ít các hoạt động về trí tuệ, người bị mắc bệnh liên quan đến tim mạch, cholesterol tăng cao, bị đái tháo đường và thường xuyên hút thuốc lá cũng có khả năng mắc bệnh cao hơn người thường.

Nhìn chung sa sút trí tuệ và bệnh Alzheimer đều có các triệu chứng chung như suy giảm trí nhớ, giảm khả năng tập trung, tư duy và giao tiếp. Tuy nhiên, giữa hai tình trạng này vẫn có những đặc điểm khác biệt về biểu hiện lâm sàng.

"Đối với bệnh Alzheimer, các triệu chứng thường tiến triển từ từ và âm thầm. Thông thường, các rối loạn nhận thức phải kéo dài ít nhất khoảng 6 tháng mới đủ cơ sở để đặt ra chẩn đoán bệnh Alzheimer. Biểu hiện sớm và điển hình nhất của bệnh Alzheimer là suy giảm trí nhớ, đặc biệt là trí nhớ gần, tức là những sự kiện xảy ra trong thời gian ngắn như theo ngày hoặc theo tuần. Ví dụ, khi được hỏi về những việc đã làm ngày hôm qua hoặc tuần trước, bệnh nhân thường không nhớ hoặc nhớ không chính xác.

Một dấu hiệu khá đặc trưng khác là bệnh nhân thường xuyên lặp đi lặp lại cùng một câu chuyện hoặc cùng một câu hỏi trong ngày, có thể lặp lại nhiều lần mà không ý thức được điều đó. Khi tiếp xúc, nét mặt và biểu cảm của bệnh nhân thường trở nên nghèo nàn, ít cảm xúc, tỏ ra thờ ơ hoặc lãnh đạm với môi trường xung quanh, giảm sự tương tác trong giao tiếp", tiến sỹ bác sĩ Đỗ Phương Vịnh - Khoa Thần kinh, Bệnh viện Lão khoa TW cho biết.

Để được chẩn đoán chính xác, người bệnh cần đến các cơ sở y tế chuyên khoa để đánh giá lâm sàng, chẩn đoán hình ảnh não và xét nghiệm máu/dịch não tủy để loại trừ các nguyên nhân khác.

Qua khám và điều trị cho bệnh nhân tại Bệnh viện Lão khoa, tiến sỹ, bác sĩ Đỗ Phương Vịnh cho biết, có khoảng 60-70% bệnh nhân đến khám thường có dấu hiệu suy giảm trí nhớ, đi lạc đường, đó là những biểu hiện của hội chứng sa sút trí tuệ, tuy nhiên cả bệnh nhân và người thân đôi khi vẫn nghĩ rằng, đó là bệnh lý của tuổi già nói chung.

"Để phát hiện sớm và điều trị sớm phụ thuộc nhiều vào ý thức của người thân trong gia đình, đặc biệt là con cái. Bởi vì nhiều người vẫn mặc định rằng, suy giảm trí nhớ ở tuổi già là hiện tượng sinh lý bình thường và không coi đó là hội chứng sa sút trí tuệ, là một bệnh. Một vấn đề nữa là khi người già đi khám định kỳ, cơ sở y tế chỉ làm các xét nghiệm cơ bản, không đánh giá tình trạng sa sút trí tuệ hay bệnh Alzheimer, đó là những khó khăn trong việc phát hiện và điều trị sớm cho người bệnh", theo tiến sỹ, bác sĩ Đỗ Phương Vịnh.

Một vấn đề nữa được tiến sĩ, bác sĩ Đỗ Phương Vịnh nhấn mạnh, việc chăm sóc người bệnh sa sút trí tuệ, trong đó có Alzheimer, đòi hỏi sự đồng hành chặt chẽ của gia đình và người chăm sóc: "Người chăm sóc đóng vai trò cực kỳ quan trọng bởi vì bênh nhân thường không tự ý thức được tình trạng của mình, dễ quên uống thuốc, do đó cần có người theo dõi thường xuyên. Bên cạnh đó các thuốc điều trị sa sút trí tuệ có thể gây tác dụng phụ như chán ăn, vì vậy, người chăm sóc cần động viên, chia nhỏ bữa ăn và tăng cường thực phẩm giàu năng lượng, dễ hấp thu như sửa. Tránh để người bệnh nghĩ rằng mình là gánh nặng cho gia đình".

Cuối cùng, việc phòng ngừa Alzheimer và sa sút trí tuệ cần được thực hiện sớm và duy trì lâu dài thông qua lối sống lành mạnh, chăm sóc sức khỏe toàn diện và rèn luyện trí não thường xuyên.