Radio
Podcast
Multimedia
Vắc xin được đánh giá là một trong những thành tựu quan trọng của y học, góp phần kiểm soát nhiều bệnh truyền nhiễm từng gây ra những hậu quả nặng nề đối với sức khỏe con người. Thế nhưng những căn bệnh đã từng được kiểm soát không có nghĩa là không còn xuất hiện, thậm chí có thời điểm dịch bùng phát khiến nhiều người tử vong. Điển hình như dịch sởi năm 2024 và những tháng đầu năm 2015 khiến hơn 16 người tử vong. Tương tự, thủy đậu liên tục nằm trong top 5 bệnh truyền nhiễm phổ biến nhất.
Chính vì vậy, vắc xin không chỉ là thành tựu của quá khứ mà còn tiếp tục là một trong những “lá chắn” quan trọng trước nguy cơ dịch bệnh trong tương lai.
Vắc xin tạo ra “hàng rào” bảo vệ cơ thể trước sự tấn công của dịch bệnh
Theo Ths.BS Nguyễn Quốc Thái, Trưởng phòng Quản lý chất lượng và An toàn người bệnh, Trung tâm Quản lý chất lượng khám chữa bệnh, Phó Trưởng khoa Nhiễm khuẩn tổng hợp, Viện Y học nhiệt đới, Bệnh viện Bạch Mai, cơ thể con người vốn đã có nhiều hàng rào tự nhiên để chống lại virus, vi khuẩn, nấm và các tác nhân gây bệnh.
Da là một hàng rào bảo vệ. Tại đường hô hấp, lớp nhầy ở niêm mạc cũng giúp giữ lại các tác nhân gây bệnh, hạn chế chúng xâm nhập sâu vào cơ thể.
Tuy nhiên, những “hàng rào” tự nhiên này chỉ có thể ngăn chặn một phần tác nhân gây bệnh. Một cơ chế bảo vệ quan trọng khác là khả năng cơ thể tạo ra đáp ứng miễn dịch chống lại mầm bệnh.
“Chủ yếu các mầm bệnh chúng ta ngăn ngừa được là nhờ cơ thể sinh ra các kháng thể để chống lại các mầm bệnh này khi tấn công sâu hơn vào bên trong cơ thể. Các kháng thể này có thể là do trước đây chúng ta đã từng bị mắc, từng bị nhiễm cái tác nhân gây bệnh này rồi chúng ta thu được miễn dịch đó. Nhưng cũng có thể là nhờ vào việc tiêm vắc-xin.
Với việc có vaccine, hàng rào bảo vệ của chúng ta được củng cố mạnh hơn, thêm một lớp kháng thể, thêm một lớp mà cơ thể sinh ra để ngăn chặn sự tấn công của các mầm bệnh, giúp cơ thể duy trì trạng thái khỏe mạnh” – Ths.BS Nguyễn Quốc Thái phân tích.
Đây cũng chính là điểm khác biệt quan trọng của tiêm chủng: tạo khả năng phòng vệ chủ động trước khi con người thực sự phải đối mặt với bệnh tật.
Tiêm vắc xin từ bảo vệ một người đến bảo vệ cộng đồng
Đại dịch Covid-19 là một trong những minh chứng gần nhất cho giá trị của vắc xin. Ths.BS Nguyễn Quốc Thái cho biết, trước khi có vắc xin, các bác sĩ liên tục chứng kiến những bệnh nhân chuyển nặng trong khi phương tiện và khả năng điều trị còn nhiều hạn chế.
“Đại dịch Covid-19 cách đây cũng có mấy năm thôi nhưng chúng tôi tưởng chừng như đã xa lắm vì chúng tôi không bao giờ muốn nhớ lại thời điểm đó. Thời khắc rất kinh hoàng.
Trước khi có vắc-xin, chúng tôi chứng kiến những ca bệnh nặng mà không có cách nào làm cho bệnh nhân đỡ hơn được vì hạn chế các phương tiện điều trị. Nhưng kể từ khi có vắc xin, chúng tôi nhẹ lòng đi rất nhiều vì từ những người nhân viên y tế tuyến đầu cho đến những người dân được tiêm phòng vắc-xin, bệnh được kiểm soát. Quần thể dân cư tiếp cận được vắc-xin thì tạo ra miễn dịch cộng đồng, tỷ lệ bệnh cũng giảm đi, Covid-19 từ đó nhẹ hơn rất nhiều” – Ths.BS Nguyễn Quốc Thái cho biết.
Mỗi cá nhân được bảo vệ bằng vắc xin thì vô hình trung tạo ra miễn dịch trong toàn bộ quần thể dân cư, tạo ra miễn dịch cộng đồng. Điều này có ý nghĩa quan trọng đối với những bệnh có khả năng lây truyền mạnh.
Ví dụ như bệnh sởi, BS Nguyễn Quốc Thái cho biết, một người mắc sởi có khả năng lây cho nhiều người khác. Với khả năng lây truyền cao như vậy, tỷ lệ người có miễn dịch trong cộng đồng cũng phải ở mức 92-95% mới có thể tạo được hàng rào bảo vệ chống lại bệnh.
“Nếu mọi người không tiêm vắc xin thì sẽ không tạo ra được miễn dịch bền vững, miễn dịch có tính chất bảo vệ những người yếu thế khác trong cộng đồng” - BS Nguyễn Quốc Thái lưu ý.
Sự phát triển của khoa học kỹ thuật có thể tạo ra vắc xin thế hệ mới trong thời gian ngắn, sẵn sàng ứng phó với bệnh dịch mới nổi.
Không chỉ những căn bệnh cũ có nguy cơ quay trở lại. Sự xuất hiện của các bệnh truyền nhiễm mới và tái nổi tiếp tục đặt ra thách thức cho y học.
Bộ Y tế bổ sung hàng loạt bệnh truyền nhiễm mới hoặc là có xu hướng gia tăng trong những năm gần đây như là COVID-19, đậu mùa khỉ khiến chúng ta phải chủ động ứng phó bởi nếu bệnh lây lan có thể trở thành cuộc khủng hoảng y tế toàn cầu.
Theo BS Nguyễn Quốc Thái, hiện các nhà khoa học trên thế giới liên tục tìm kiếm các phương pháp phòng bệnh và điều trị. Với một số bệnh mới nổi, vắc xin đã được phát triển hoặc đang được nghiên cứu.
“Sự tiến bộ của khoa học kỹ thuật hiện nay giúp các nhà khoa học hiểu ngày càng rõ hơn về tác nhân gây bệnh, thậm chí nghiên cứu khả năng xuất hiện của những biến chủng mới để chuẩn bị các phương án phòng ngừa.
Cùng với đó, công nghệ sản xuất vắc xin cũng có những bước tiến lớn so với các phương pháp truyền thống. Minh chứng rõ nét là công nghệ mRNA được ứng dụng trong đại dịch Covid-19, giúp vaccine có thể được phát triển và triển khai với tốc độ chưa từng có.
Chúng tôi hy vọng trong thời gian tới sẽ có thêm những công nghệ mới, thúc đẩy nhanh hơn nữa việc sản xuất vắc xin... để nếu những căn bệnh truyền nhiễm xuất hiện, chúng ta sẵn sàng có vắc xin giúp người dân chủ động phòng tránh bệnh tật” – Ths.BS Nguyễn Quốc Thái chia sẻ.
Tuy nhiên, dù khoa học phát triển đến đâu, vắc xin chỉ có thể tạo ra sự bảo vệ khi người dân thực sự được tiếp cận và sử dụng. Vì vậy, mỗi cá nhân cần ý thức rằng mình là một thành viên của cộng đồng. Trách nhiệm ấy không chỉ nằm ở việc bản thân chủ động tiêm vaccine mà còn ở việc chia sẻ những thông tin đúng đắn với gia đình và những người xung quanh.
