Theo Trung tâm Dự phòng và Kiểm soát bệnh tật Hoa Kỳ, người từ 50 tuổi trở lên có nguy cơ nhập viện do viêm phổi phế cầu cao hơn 6 lần so với người khỏe mạnh.

Ước tính, mỗi năm phế cầu khuẩn gây ra khoảng 14,5 triệu ca bệnh nặng và dẫn đến khoảng 826.000 trường hợp tử vong trên toàn cầu.

Còn ở nước ta, chưa có thống kê cụ thể những ảnh hưởng của phế cầu khuẩn đối với người lớn nhưng số trẻ dưới 1 tuổi mắc bệnh do phế cầu khuẩn xâm lấn chiếm 65% và viêm màng não do phế cầu khuẩn chiếm 61% các trường hợp xảy ra ở nhóm dưới 5 tuổi.

Trẻ nhỏ có thể bị diễn biến nặng khi đồng nhiễm, phế cầu kháng thuốc

Trẻ nhỏ có sức đề kháng yếu, khi mắc phế cầu khuẩn cùng với bệnh lý khác đi kèm hoặc nếu tình trạng kháng thuốc xảy ra sẽ khiến cho việc điều trị khó khăn và mất nhiều thời gian.

Bé Trần Linh Đan, 8 tháng tuổi ở đường Đê La Thành, Hà Nội nhập viện trong tình trạng ho, có nhiều đờm. Chị Nguyễn Hải Yến – mẹ bé cho biết, gia đình đưa bé vào BV Nhi TW khám, được chẩn đoán viêm phổi và phải nhập viện. Nhưng do BV không còn giường trống nên chị chuyển con sang BV đa khoa Xanh Pôn để điều trị.

Sau khi chụp X quang và làm thêm xét nghiệm, bé Linh Đan được phát hiện đồng nhiễm vi khuẩn phế cầu và Adenovirus – một loại virus có độc lực cao khiến cho tình trạng nhiễm phế cầu nặng hơn và các bác sĩ phải thay đổi liệu trình điều trị.

“Con sốt kéo dài 4 tuần, suy hô hấp. Do không đáp ứng với thuốc nên các bác sĩ phải thay đổi liệu trình điều trị và đơn thuốc cho con, tiêm loại thuốc khác” – Chị Nguyễn Hải Yến kể.

Theo thống kê của khoa Nhi hô hấp, BV Đa khoa Xanh Pôn, có khoảng 60% bệnh nhi nhập viện do các bệnh lý liên quan đến phế cầu khuẩn. Con số này đang có xu hướng gia tăng trong thời gian gần đây. TS.BS Phan Thị Kim Dung - Phó Trưởng khoa Nhi hô hấp, BV Đa khoa Xanh Pôn cho biết, một trong những nguyên nhân chính là do trẻ chưa được tiêm vaccine đầy đủ.

“Môi trường ô nhiễm là một trong những nguyên nhân khiến trẻ dễ bị nhiễm phế cầu khuẩn, trong khi nhiều trẻ không được tiêm chủng đầy đủ. Mới đây, vaccine phế cầu đã được đưa vào chương trình tiêm chủng mở rộng, trước đây thì chưa, cho nên có một số trường hợp bị bỏ sót chưa được tiêm khiến cho tỷ lệ gia tăng mắc phế cầu cao hơn.

Với công nghệ sản xuất vaccine phế cầu hiện nay, trẻ 2 tháng tuổi đã có thể tiêm được rồi. Và, vaccine này cũng đã được đưa vào chương trình tiêm chủng mở rộng nên các mẹ chủ động đưa con đi tiêm để phòng ngừa” - TS.BS Phan Thị Kim Dung cho biết.

Người cao tuổi mắc phế cầu khuẩn đối mặt nguy cơ biến chứng nặng

Không chỉ trẻ nhỏ, phế cầu khuẩn cũng là mối đe dọa đáng lưu ý đối với người cao tuổi, đặc biệt là những người mắc nhiều bệnh nền.

Người cao tuổi có đặc trưng là lão hóa hệ miễn dịch, miễn dịch suy giảm, kèm theo nhiều bệnh lý nền. Tình trạng suy yếu đó khiến người già rất dễ nhiễm bệnh. Với người trẻ có thể chỉ là hắt hơi, chảy mũi thông thường, nhưng người già, nhất là với những người mắc bệnh lý nền thì khi nhiễm bệnh thường diễn biến nặng nề hơn, có thể ảnh hưởng tới nhiều cơ quan và thậm chí đe dọa đến tính mạng

Nguy cơ tiếp xúc với tác nhân gây bệnh cũng tăng lên khi người cao tuổi sống trong gia đình nhiều thế hệ. Con cháu đi học, đi làm có thể mang các tác nhân gây bệnh từ cộng đồng về nhà, trong khi khả năng đáp ứng miễn dịch của người cao tuổi không còn tốt như trước.

Bệnh nhân được tư vấn tiêm vaccine tại BV Lão khoa TW

TS.BS Trương Thị Như Ý, Giám đốc Trung tâm Khám chữa bệnh theo yêu cầu và quốc tế, Bệnh viện Lão khoa TW cho rằng, nếu người cao tuổi nhiễm bệnh thì có thể gây bệnh phế cầu xâm lấn với những biến chứng nghiêm trọng như nhiễm khuẩn huyết hay viêm màng não.

“Những biến chứng nặng này có thể khiến bệnh nhân phải nhập viện, thở máy, thậm chí nguy hiểm đến tính mạng. Đặc biệt, ở người cao tuổi và người có bệnh nền, hệ miễn dịch suy giảm do quá trình lão hóa khiến họ dễ bị các tác nhân như phế cầu xâm nhập và cũng dễ xuất hiện biến chứng nặng hơn” – BS Trương Thị Như Ý cho biết.

Không chỉ đe dọa sức khỏe, những trường hợp bệnh nặng còn kéo theo chi phí điều trị lớn, nguy cơ để lại di chứng, làm tăng sự phụ thuộc vào người chăm sóc và tạo thêm gánh nặng cho gia đình cũng như hệ thống y tế.

Phòng ngừa bệnh bằng tiêm vaccine không đồng nghĩa với việc loại bỏ hoàn toàn nguy cơ mắc bệnh, nhưng có thể giúp cơ thể chủ động tạo miễn dịch và góp phần giảm nguy cơ mắc cũng như biến chứng nặng do một số chủng phế cầu gây ra.

“Vaccine phế cầu bắt đầu xuất hiện trên thế giới từ năm 1977. Từ đó đến nay, với sự phát triển của y học, vaccine phế cầu thế hệ mới có ý nghĩa quan trọng. Nó giống như lá chắn, hàng rào bảo vệ cơ thể người bệnh trước những tác nhân gây bệnh. Khi tiêm vaccine, cơ thể tạo ra những kháng khể, khi mầm bệnh xâm nhập thì hệ thống miễn dịch của cơ thể sẽ được phát động và sinh ra những kháng thể chủ động tấn công tác nhân gây bệnh và sẽ giảm biến chứng nặng do nhiễm phế cầu” - TS.BS Trương Thị Như Ý nhận định.

Theo TS.BS Trương Thị Như Ý, người cao tuổi và những người trưởng thành có bệnh lý nền hoặc suy giảm miễn dịch là những nhóm người cần đặc biệt lưu ý đến phòng bệnh. Bên cạnh tiêm chủng, người dân, đặc biệt là người cao tuổi cần duy trì khám sức khỏe định kỳ, vận động phù hợp, dinh dưỡng hợp lý và kiểm soát tốt các bệnh lý nền. Việc lựa chọn loại vaccine và lịch tiêm phòng cần được nhân viên y tế tư vấn dựa trên độ tuổi, tiền sử sức khỏe và tình trạng tiêm chủng của từng người.