Vaccine chứng minh hiệu quả phòng bệnh

Hơn chục năm làm công tác tiêm chủng tại Trạm Y tế xã Chiềng Sơn, tỉnh Sơn La, điều dưỡng Lường Thị Bích chứng kiến sự thay đổi khá rõ về tình hình bệnh tật ở trẻ em qua hai thế hệ. "Ngày xưa hội mình bị sởi, bị tiêu chảy rất là nhiều. Bây giờ trẻ em được tiêm, mình thấy tỷ lệ mắc các bệnh như viêm phổi, tiêu chảy, sởi thấp đi. Giữa hai thế hệ mình thấy có sự khác biệt", chị Bích chia sẻ.

Trẻ đến tiêm vaccine tại Trung tâm y tế xã Chiềng Sơn, tỉnh Sơn La

Hiệu quả ấy là có thật. Nhưng cũng chính vì bệnh đã ít gặp hơn, nhiều phụ huynh không còn thấy cần thiết phải tiêm đủ mũi cho con.

Cuối năm 2024, số ca mắc sởi tại xã Vân Hồ tăng nhanh, một gia đình có hai con trong độ tuổi tiêm chủng nhưng người bố nhất quyết không đồng ý, dù cán bộ y tế nhiều lần đến nhà giải thích. Ông chỉ đặt một câu hỏi: nếu con tiêm xong xảy ra vấn đề, ai sẽ chịu trách nhiệm?

Gia đình chỉ đồng ý sau khi BS Giàng A Tăng, Giám đốc Trạm Y tế xã Vân Hồ, trực tiếp trao đổi và cam kết trách nhiệm chuyên môn. Đến nay, cả hai trẻ đều khỏe mạnh.

BS Giàng A Tăng cho biết, những trường hợp e ngại như trên không hiếm ở Vân Hồ - một xã vùng cao, vùng sâu, vùng xa, nơi hơn 60% dân số là đồng bào Mông. Do đặc điểm địa bàn, việc tiếp cận thông tin y tế của một số hộ dân còn hạn chế, khiến một số phụ huynh chưa hiểu rõ lợi ích của tiêm chủng. Bên cạnh đó, một số trẻ sau tiêm có phản ứng nhẹ như quấy khóc, sốt cao trong vài giờ khiến cha mẹ ngần ngại đưa con đi tiêm các mũi tiếp theo.

Theo ThS.BS Nguyễn Văn Thành, giảng viên, bác sĩ Trung tâm Tiêm chủng, Trường Đại học Y Hà Nội, vaccine giúp cơ thể tạo miễn dịch chủ động, có thể hình dung như việc hệ miễn dịch được "diễn tập" trước khi gặp mầm bệnh thật. Nhờ tiêm chủng, cơ thể có khả năng nhận diện và chống lại tác nhân gây bệnh, qua đó giảm nguy cơ bệnh nặng và tử vong - hiệu quả không chỉ dừng ở từng cá nhân mà còn góp phần bảo vệ cả cộng đồng.

Với riêng bệnh sởi, bảo vệ cộng đồng đòi hỏi một điều kiện cụ thể: theo BS Giàng A Tăng, tỷ lệ bao phủ vaccine phòng sởi trong một quần thể cần đạt trên 95% mới thực sự tạo được miễn dịch cộng đồng. Trước đây, tỷ lệ tiêm chủng của Vân Hồ chỉ hơn 70% - thấp hơn nhiều so với ngưỡng cần thiết và hệ quả là địa phương đã ghi nhận dịch sởi bùng phát trên địa bàn.

Xách vaccine đi tìm từng đứa trẻ

Để nâng tỷ lệ tiêm chủng vượt ngưỡng an toàn, Trạm Y tế xã Vân Hồ phải tìm đến tận nơi những trẻ không thể đến điểm tiêm trong đó có nhiều em theo bố mẹ đi làm thuê xa.

Buổi tiêm của y sĩ Đỗ Thị Luyến, Trạm Y tế xã Vân Hồ, vì thế bắt đầu bằng việc chuẩn bị phích vaccine và vật tư rồi lên đường đi tìm trẻ, có trường hợp cách trung tâm xã 20-25km. Có thời điểm, chị phải theo dõi cùng lúc khoảng 15 trường hợp như vậy. "Cán bộ chuyên trách tiêm chủng là mình phải xách vaccine đến tận nơi, tìm họ xem họ làm thuê ở đâu để tiêm. Thì mới đạt được tỷ lệ như thời điểm hiện tại", chị Luyến kể.

Cán bộ Trạm y tế xã Vân Hồ tuyên truyền về lợi ích tiêm chủng cho người dân trên địa bàn

Khó khăn không chỉ là khoảng cách. Nhiều gia đình người Mông đi làm thuê xa, phụ huynh không nói được tiếng phổ thông, thậm chí không biết chính xác địa chỉ nơi mình đang làm việc. Có trường hợp, y sĩ Luyến phải đề nghị phụ huynh đưa điện thoại cho chủ nhà để hỏi địa chỉ, xác định khu vực rồi tìm đến tiêm cho trẻ. Sau tiêm, chị tiếp tục ở lại theo dõi ít nhất 30 phút; nếu danh sách vẫn còn trường hợp chưa tiêm, hành trình lại tiếp tục, có hôm đến 8 giờ tối mới trở về.

Nhờ cách làm trên, tỷ lệ tiêm chủng của Vân Hồ đã tăng từ hơn 70% lên trên 99% vào năm 2025 vượt ngưỡng 95% cần thiết để tạo miễn dịch cộng đồng với bệnh sởi. Nhưng theo BS Giàng A Tăng, giữ được tỷ lệ cao này không phải việc làm một lần rồi thôi: bệnh truyền nhiễm có thể đã được đẩy lùi, nhưng chưa biến mất và khoảng trống miễn dịch vẫn có thể mở ra bất cứ khi nào việc rà soát, vận động từng gia đình bị lơ là./.