Radio
Podcast
Multimedia
Một trong những nội dung đáng chú ý được đưa ra thảo luận tại nghị trường Quốc hội những ngày này, đó là dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về phát triển văn hóa Việt Nam. Đây không chỉ là bước đi cụ thể hóa các chủ trương lớn của Đảng mà còn thể hiện quyết tâm tạo dựng hành lang pháp lý đủ mạnh để văn hóa thực sự trở thành nền tảng tinh thần, động lực nội sinh cho phát triển bền vững đất nước. Việc Quốc hội xem xét, thảo luận và dự kiến thông qua Nghị quyết về cơ chế, chính sách đột phá phát triển văn hóa Việt Nam ngay tại kỳ họp đầu tiên của Quốc hội khóa này cho thấy sự ưu tiên đặc biệt đối với lĩnh vực văn hóa trong giai đoạn phát triển mới.
PGS.TS Bùi Hoài Sơn, Ủy viên Chuyên trách Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội cho rằng Nghị quyết 80 của Bộ Chính trị đã đặt văn hóa vào vị trí rất mới: không chỉ là nền tảng tinh thần, mà còn là nguồn lực nội sinh, sức mạnh mềm, động lực phát triển nhanh và bền vững. Dự thảo Nghị quyết của Quốc hội lần này chính là bước tiếp theo để biến tinh thần đó thành công cụ pháp lý và chính sách cụ thể.
“Nếu không có cơ chế đặc thù, văn hóa rất dễ tiếp tục ở trong tình trạng “được nói đến nhiều nhưng đầu tư chưa tương xứng, được kỳ vọng lớn nhưng cơ chế vận hành còn bó hẹp”. Văn hóa có những đặc thù riêng: hiệu quả không phải lúc nào cũng đo ngay bằng con số lợi nhuận; nhiều lĩnh vực cần đầu tư dài hạn; nhiều giá trị nếu mất đi thì không thể phục hồi. Vì thế, không thể dùng hoàn toàn tư duy quản lý hành chính hay tư duy đầu tư ngắn hạn để đối xử với văn hóa. Cần một cơ chế đủ linh hoạt, đủ tầm nhìn và đủ ưu tiên để văn hóa có thể phát triển đúng với vai trò mà Đảng ta đã xác định” - PGS.TS Bùi Hoài Sơn nhấn mạnh.
Trong bối cảnh văn hóa được đặt ngang hàng với kinh tế và chính trị, câu chuyện về cơ chế đặc thù cho văn hóa đang trở thành một đòi hỏi cấp thiết. Nghị quyết về phát triển văn hóa Việt Nam không chỉ dừng lại ở việc bổ sung chính sách mà còn mở ra một cách tiếp cận mới: trao quyền chủ động, tạo cơ chế linh hoạt để xử lý kịp thời những vấn đề thực tiễn.
Tuy nhiên, theo PGS.TS Bùi Hoài Sơn phải nhìn cơ chế đặc thù cho văn hóa trước hết như một bài toán trách nhiệm, chứ không phải một “tấm vé ưu tiên” theo nghĩa được ưu ái đơn thuần.
“Trách nhiệm ở đây không chỉ là sử dụng hiệu quả nguồn lực, mà còn là phải chứng minh được rằng đầu tư cho văn hóa là đầu tư cho con người, cho bản sắc, cho sức mạnh mềm, cho năng lực cạnh tranh dài hạn của đất nước. Dự thảo Nghị quyết hiện nay được xây dựng chính để thể chế hóa quan điểm của Nghị quyết 80, tức là đưa văn hóa từ vị trí thường bị xem là lĩnh vực “hưởng thụ ngân sách” trở thành một lĩnh vực có khả năng đóng góp trực tiếp và ngày càng rõ nét cho phát triển” - PGS.TS Bùi Hoài Sơn lưu ý.
Thực tiễn cho thấy, dù giàu tiềm năng, lĩnh vực văn hóa vẫn đang đối mặt với nhiều rào cản: cơ chế đầu tư dàn trải, thiếu trọng tâm; thị trường văn hóa phát triển chưa tương xứng; công nghiệp văn hóa còn manh mún; nguồn nhân lực chất lượng cao thiếu hụt.
Nghị quyết mới nếu được thông qua, được kỳ vọng sẽ tháo gỡ những “nút thắt” này, đặc biệt là các chính sách đột phá về tài chính, đất đai, thu hút đầu tư xã hội hóa và phát triển thị trường văn hóa lành mạnh. Điểm đáng chú ý là tư duy chuyển từ “làm văn hóa bằng ngân sách” sang “tạo hệ sinh thái để văn hóa tự vận hành và sinh lợi”. Khi đó, văn hóa không chỉ được bảo tồn mà còn có thể trở thành ngành kinh tế quan trọng, đóng góp trực tiếp vào GDP
“Với nghị quyết lần này, nếu muốn thật sự tạo chuyển biến, thì các cơ chế về ưu đãi đầu tư, đất đai, đặt hàng sáng tạo, khoán chi, hỗ trợ nhân lực, quỹ văn hóa nghệ thuật, chuyển đổi số… phải được cụ thể hóa tiếp bằng các văn bản hướng dẫn rõ ràng, dễ thực hiện, dễ giám sát và có thể tiếp cận được đối với cả khu vực công lẫn khu vực tư. Điều thứ hai là phải chọn đúng khâu đột phá và làm thật. Điều thứ ba, và có lẽ là quan trọng nhất, là phải có con người thực thi đủ tâm, đủ tầm và đủ tinh thần đổi mới” - PGS.TS Bùi Hoài Sơn chia sẻ.
Có thể nói, cơ chế đặc thù cho văn hóa không đơn thuần là một ưu tiên về chính sách, mà là một phép thử đối với năng lực quản trị và tầm nhìn phát triển. Nói cách khác, khi đã có “cơ chế đặc thù”, ngành văn hóa cũng cần một “tinh thần đặc thù”. Bởi trong mọi trường hợp, “tấm vé ưu tiên” chỉ thực sự có ý nghĩa khi người cầm vé đủ năng lực và trách nhiệm để đi đến đích. Trao quyền nhiều hơn, đồng nghĩa với việc phải kiểm soát chặt chẽ hơn. Tự chủ cao hơn, cũng đồng nghĩa với trách nhiệm giải trình lớn hơn. Có như vậy, đầu tư cho văn hóa mới thực sự là “đầu tư cho phát triển bền vững đất nước, cho tương lai của dân tộc” đúng như tinh thần của Nghị quyết 80.
