Radio
Podcast
Multimedia
Tại Diễn đàn Bản quyền Việt Nam - Hàn Quốc 2026 diễn ra mới đây tại TP Hà Nội, các chuyên gia cho rằng ứng dụng công nghệ, đặc biệt là AI giữ vai trò quan trọng trong giám sát, bảo vệ bản quyền và ngăn chặn hành vi xâm phạm bản quyền trên môi trường số. Sự kiện do Cục Bản quyền tác giả Việt Nam phối hợp cùng Cục Bản quyền tác giả Hàn Quốc và Cơ quan Bảo vệ Bản quyền Hàn Quốc tại Việt Nam tổ chức với chủ đề “Ngành công nghiệp nội dung và bảo vệ bản quyền trong thời đại số và trí tuệ nhân tạo (AI)”.
Trong nhiều năm, tình trạng “xài chùa” tác phẩm âm nhạc, điện ảnh trên không gian số diễn ra phổ biến đến mức trở thành một thói quen tiêu dùng. Thế nhưng, cùng với sự phát triển của công nghệ số và các nền tảng trực tuyến, các cơ quan chức năng đã và đang nỗ lực siết chặt quản lý, xử lý hình sự và hoàn thiện hành lang pháp lý.
Thời gian vừa qua, Việt Nam đã đạt được những kết quả tích cực trong bảo vệ bản quyền. Bên cạnh nỗ lực từ các cơ quan quản lý thực thi, hệ thống về các tổ chức đại diện tập thể quyền tác giả, quyền liên quan đã có những kết quả đáng ghi nhận. Bà Phạm Thị Kim Oanh, Phó Cục Trưởng Cục bản quyền tác giả (Bộ VH-TT&DL) cho biết: Ví dụ như Trung tâm Bảo vệ quyền tác giả âm nhạc Việt Nam đã thu tới gần 450 tỷ đồng cho các nhạc sĩ, những người đã lựa chọn họ để ủy thác quyền, khai thác sử dụng các cái tác phẩm âm nhạc. Đó là những con số biết nói, để thấy rằng ý thức tuân thủ bản quyền trên môi trường số đã được nâng cao và các chủ thể quyền đã áp dụng các biện pháp để có thể khai thác sử dụng.
Môi trường số tạo điều kiện cho các chủ thể quyền có thể khai thác, sử dụng, đưa tác phẩm của mình đến với công chúng một cách nhanh hơn, thuận lợi hơn. Tuy nhiên, có những người vẫn cố tình lạm dụng sự phát triển của công nghệ để vi phạm bản quyền.
Đơn cử như vụ việc mới đây, Cơ quan Cảnh sát điều tra Bộ Công an khởi tố 7 bị can trong 5 vụ án “Xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan” theo Điều 225 Bộ luật Hình sự. Các bị can gồm Nguyễn Hải Bình - Tổng giám đốc BH Media; Võ Văn Nam - Giám đốc Lululola Entertainment cùng nhiều cá nhân liên quan khác, tong đó có ca sĩ Quang Lập. Theo điều tra ban đầu, các đối tượng đã tổ chức ghi âm, ghi hình các tác phẩm âm nhạc rồi chỉnh sửa, sao chép và đăng tải lên YouTube khi chưa được sự đồng ý của tác giả và chủ sở hữu quyền tác giả, hưởng lợi lớn từ hành vi sai phạm này. Cơ quan Cảnh sát điều tra Bộ Công an cho biết, đang tiếp tục mở rộng điều tra, truy thu tài sản và chỉ đạo công an các địa phương xử lý những hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ tương tự trên phạm vi cả nước.
Tại khoản 3 Điều 20 Luật Sở hữu trí tuệ quy định rõ: tổ chức, cá nhân khi sử dụng tác phẩm để biểu diễn trước công chúng, sao chép, phân phối hoặc truyền đạt tác phẩm trên internet phải được sự đồng ý của chủ sở hữu quyền tác giả, trừ một số trường hợp ngoại lệ theo luật định. Việc tự ý ghi âm, ghi hình, sản xuất và phát hành tác phẩm âm nhạc trên nền tảng số nhằm mục đích thương mại là hành vi khai thác quyền tài sản của tác giả và hoàn toàn có thể bị xử lý hình sự. Theo Điều 225 Bộ luật Hình sự, hành vi cố ý xâm phạm quyền tác giả với quy mô thương mại hoặc thu lợi bất chính từ 50 triệu đồng trở lên có thể bị xử lý hình sự.
Ông Trần Hoàng, Cục trưởng Cục Bản quyền tác giả (Bộ VH-TT-DL), nhận định, công nghệ số và AI đang tái định hình hệ sinh thái nội dung toàn cầu. Theo ông, trong kỷ nguyên mới, bản quyền không chỉ là công cụ pháp lý mà đã trở thành hạ tầng thiết yếu của nền kinh tế sáng tạo. Khi nội dung số có thể được tạo ra, sao chép và phát tán gần như tức thời, việc bảo vệ quyền tác giả cần được thực hiện theo hướng minh bạch, hiệu quả và thích ứng với công nghệ.
Ông cũng cho rằng, trong môi trường số, các vấn đề bản quyền đã vượt ra ngoài phạm vi một quốc gia, vì vậy hợp tác quốc tế là điều kiện quan trọng để nâng cao hiệu quả thực thi quyền tác giả trên môi trường số.
Chia sẻ kinh nghiệm của Hàn Quốc, ông Chung Seung Pil, Trưởng phòng Kỹ thuật thông tin thuộc Cơ quan Bảo vệ bản quyền Hàn Quốc cho biết, Hàn Quốc đã xây dựng hệ thống giám sát ứng dụng AI và dữ liệu lớn để tự động nhận diện nội dung vi phạm trên internet. Nếu trước đây việc giám sát chủ yếu tập trung vào website chia sẻ dữ liệu thì hiện nay các hành vi phát tán trái phép đã mở rộng sang nhiều nền tảng như truyện tranh, phim, nhạc và tiểu thuyết trực tuyến...
Theo ông Chung Seung Pil, hệ thống AI có thể tự động tìm kiếm website nghi vấn qua từ khóa, phân tích mức độ vi phạm, nhận diện nội dung sao chép và truy vết nguồn phát tán ban đầu… Công nghệ này còn phân tích mối liên hệ giữa các website thông qua địa chỉ IP, email hay banner quảng cáo để xác định mạng lưới vi phạm.
Trong kỷ nguyên sáng tạo, quốc gia có thể chế phù hợp và hợp tác hiệu quả sẽ có nhiều lợi thế hơn. Tin rằng, khi các giá trị sáng tạo được bảo vệ tốt hơn, công nghệ được khai thác hiệu quả hơn, môi trường phát triển cho các ngành công nghiệp văn hóa sẽ ngày càng bền vững.
