Radio
Podcast
Multimedia
Ngày 11/11, Viện Năng lượng nguyên tử Việt Nam và Viện Khoa học và Kỹ thuật hạt nhân khai trương Thư viện Cao Chi tại tầng 9, Viện Khoa học và Kỹ thuật hạt nhân. Được hình thành từ tâm nguyện của gia đình Giáo sư Cao Chi, thư viện hướng tới trở thành địa chỉ đọc sách, nghiên cứu và kết nối các nhà khoa học trong và ngoài nước.
Nguồn tư liệu ban đầu của thư viện gồm khoảng 2.000 cuốn sách cùng các ghi chép, bút tích được gia đình trao lại sau khi giáo sư qua đời năm 2024. Bên cạnh sách chuyên ngành vật lý, bộ sưu tập còn có tài liệu về hóa học, hóa sinh, lịch sử, văn hóa, thể hiện sự quan tâm rộng mở của ông đối với tri thức.
Hai viện bổ sung thêm khoảng 3.000 đầu sách, tài liệu khoa học và các tập tạp chí quốc tế chuyên ngành. Một phần nguồn tư liệu này do các tổ chức quốc tế, trong đó có Viện Nghiên cứu Lý hóa RIKEN của Nhật Bản, cùng các nhà khoa học như GS. Pierre Darriulat trao tặng.
Với nguồn tài liệu được tập hợp từ nhiều đóng góp, thư viện được kỳ vọng phục vụ nhu cầu tra cứu chuyên môn, đồng thời tạo thêm không gian sinh hoạt học thuật cho cán bộ nghiên cứu, đặc biệt là những người trẻ.
Giáo sư Cao Chi (1931-2024) là chuyên gia đầu ngành về vật lý lý thuyết của Việt Nam. Ông quê gốc Quảng Ngãi, thời niên thiếu vốn nổi danh "thần đồng đất Quảng". Giáo sư là một trong những người dẫn dắt dự án điện hạt nhân ở nước ta. Ông chủ nhiệm chương trình nghiên cứu cấp nhà nước KC09-17, "Nghiên cứu chiến lược phát triển khoa học kỹ thuật hạt nhân và năng lượng hạt nhân ở Việt Nam", giai đoạn 1992-1994. Ông cũng phụ trách các nghiên cứu ứng dụng phi năng lượng trong nhiều lĩnh vực kinh tế xã hội như y tế, công nghiệp, kiểm tra không phá hủy... và phát triển điện hạt nhân. Ông được Nhà nước trao tặng Huy chương Kháng chiến hạng 1, Huân chương kháng chiến hạng 3 cùng huy chương Vì sự nghiệp Khoa học và Công nghệ.
Trong lễ khai trương, TS. Cao Vi Ba, con gái Giáo sư Cao Chi, xúc động khi gặp lại những cuốn sách từng gắn bó với cha mình. Theo bà, giá trị đặc biệt của bộ sưu tập nằm ở cả số lượng sách và những dấu vết học tập, nghiên cứu mà ông để lại trên từng trang.
“Ông đọc cũng không phải chỉ đơn giản là đọc, mà luôn luôn có những cái ghi chú ở bên ngoài lề”, bà chia sẻ - "Bố tôi là người rất hóm hỉnh, khá vụng về trong những công việc đời thường và cũng có phần ngại làm việc nhà. Nhưng có một việc ông hình như chưa bao giờ biết ngại: đó là học".
Tinh thần không ngừng học theo Giáo sư Cao Chi đến cuối đời. Dẫu tuổi cao sức yếu, ông vẫn tiếp tục đọc, nghiên cứu và viết cuốn sách cuối cùng mang tên "Vũ trụ đột sinh".
"Bố tôi rất lạc quan và ông hài hước đến tận những ngày cuối đời. Khi đã rất yếu, biết mình không còn nhiều thời gian, bố vẫn đùa rằng ông đang xếp hàng chờ lên thiên đường, nhưng hàng dài quá. Ông cũng định chen lên trước, rồi nhìn quanh thấy toàn những người tốt, lại còn có cả mấy ông bạn như các nhà vật lý Đào Vọng Đức, Đoàn Nhượng, Nguyễn Ngọc Thuân, nên ông đành thôi!", Tiến sĩ Vi Ba chia sẻ.
Cùng với sách, thư viện lựa chọn trưng bày các bài giảng và bản ghi chép viết tay của giáo sư. Những công thức được trình bày chi tiết, những trang bút tích được lưu giữ cẩn thận là một phần di sản học thuật ông để lại. Là người làm nghiên cứu và giảng dạy Vật lý, bà Vi Ba hiểu giá trị của những tài liệu này đối với công việc của một nhà vật lý lý thuyết.
“Thư viện không chỉ là nơi lưu giữ sách vở mà còn lưu lại cách làm việc của nhà khoa học các thế hệ trước”, Tiến sĩ Cao Vi Ba nói.
Với gia đình, việc những cuốn sách có nơi lưu giữ xứng đáng cũng là sự ghi nhận đầy ý nghĩa đối với cuộc đời học tập và làm việc của Giáo sư Cao Chi.
Điểm hẹn cho người làm khoa học
Nhắc đến những đóng góp của Giáo sư Cao Chi, Tiến sĩ Trần Chí Thành, Viện trưởng Viện Năng lượng nguyên tử Việt Nam, đánh giá ông là người được đào tạo bài bản, nghiêm túc trong công việc và dành trọn cuộc đời cho nghiên cứu.
Giáo sư Cao Chi từng học tại Đại học Tổng hợp Lomonosov, sau đó làm nghiên cứu sinh tại Viện Nghiên cứu hạt nhân Dubna. Theo ông Thành, quá trình đào tạo ấy là nền tảng để giáo sư đóng góp cho khoa học Việt Nam.
Trong những thập niên 1980 và 1990, Giáo sư Cao Chi được giao phụ trách Phòng Điện nguyên tử, nghiên cứu những nền tảng khoa học đầu tiên phục vụ việc đưa điện nguyên tử vào Việt Nam. "Đây là những nỗ lực quý báu đối với quá trình phát triển chương trình điện hạt nhân sau này", Tiến sĩ Trần Chí Thành nhận định.
Từ những lần tiếp xúc và làm việc, Viện trưởng Viện Năng lượng nguyên tử Việt Nam nhớ đến giáo sư như một người tận tâm với chuyên môn. Cuộc đời làm khoa học của ông thể hiện những giá trị “trí tuệ, tâm huyết, cống hiến” mà viện đang nhấn mạnh trong đội ngũ cán bộ, nhà nghiên cứu.
Việc xây dựng thư viện mang tên Giáo sư Cao Chi vì vậy gắn với cả gìn giữ di sản và tiếp nối tinh thần học tập của ông. Những cuốn sách, bài giảng và bản viết tay trở thành nguồn tư liệu để các thế hệ sau tiếp cận tri thức, đồng thời tìm hiểu phương pháp làm việc của người đi trước.
TS. Nguyễn Hữu Quyết, Viện trưởng Viện Khoa học và Kỹ thuật hạt nhân, cho biết trước hết thư viện là nơi lưu giữ những cuốn sách chuyên ngành và các giá trị được gia đình giáo sư trao gửi. Từ nền tảng đó, viện mong muốn xây dựng một không gian văn hóa học thuật, nơi các nhà khoa học gặp gỡ và tiếp nối những đóng góp của các thế hệ trước.
Theo định hướng này, thư viện sẽ phục vụ việc đọc sách, tra cứu, nghiên cứu và tự học. Đây cũng là nơi có thể tổ chức tọa đàm khoa học, hội thảo nhóm và các hoạt động trao đổi chuyên môn.
Ông Quyết mong muốn những hoạt động ấy góp phần lan tỏa tình yêu khoa học, niềm đam mê đọc sách tới cán bộ trẻ, đưa thư viện trở thành địa chỉ sinh hoạt khoa học thường xuyên.
Trong bối cảnh các thư viện số và nền tảng lưu giữ tri thức ngày càng phổ biến, những trang sách có ghi chú và bản thảo viết tay của Giáo sư Cao Chi vẫn mang giá trị riêng. Chúng lưu lại quá trình một nhà khoa học đọc, suy nghĩ và làm việc với kiến thức.
Từ tâm nguyện của gia đình và sự đóng góp của các viện, tổ chức, nhà khoa học, Thư viện Cao Chi mở ra cơ hội để di sản ấy tiếp tục được sử dụng trong học tập và nghiên cứu. Những cuốn sách từng gắn bó với một người nay có thêm cơ hội đồng hành cùng nhiều thế hệ người làm khoa học./.
