Trung tướng Phạm Ngọc Khóa và hành trình nối dài những hồi sinh

"Xã Chí Cà, huyện Xín Mần, tỉnh Hà Giang (cũ) nay là xã Xín Mần, tỉnh Tuyên Quang là một trong những địa bàn vùng biên giới trọng điểm chịu ảnh hưởng và diễn ra các hoạt động chiến đấu, giữ gìn chủ quyền trong cuộc chiến tranh bảo vệ biên giới phía Bắc (1979–1989). Vì vậy, nơi đây hiện nay vẫn còn nhiều nạn nhân bị tai nạn bom mìn còn sót lại. Chuyến đi lên Chí Cà để trao quà cho bà con là một trong những chuyến đi rất đáng nhớ khi đoàn chúng tôi hẹn bà con 5 giờ chiều sẽ có mặt. Nhưng đường đi rất khó khăn, lầy và trơn, trời thì mưa nên 7 rưỡi tối đoàn mới đến nơi. Hình ảnh khiến chúng tôi vô cùng xúc động và không bao giờ quên là dù muộn như thế nhưng bà con vẫn chờ trong những bộ quần áo ướt sũng. Có những bà con đi bộ 15, 20 cây số đường rừng… Đúng là "của một đồng công một nén". Thương bà con mình lại càng thấy giá trị việc giúp đỡ bà con” - Đó là những lời kể đầy xúc động của Trung tướng Phạm Ngọc Khóa, Phó Chủ tịch thường trực Hội Hỗ trợ khắc phục hậu quả bom mìn Việt Nam về một trong số hàng chục chuyến đi về với bà con vùng bị ô nhiễm bom mìn, một hành trình giàu ý nghĩa mà ông đã chọn khi nghỉ hưu sau một cuộc đời binh nghiệp.

Quãng đời binh nghiệp đã từng trải qua nhiều chức vị quan trọng, nhưng chức vị mà ông đau đáu nhất vẫn là một người làm việc thiện, một người tử tế. Những ngày tháng dưới “mưa bom, bão đạn” chiến đấu tại Khe Sanh, Quảng Trị, những năm dòng trong cuộc chiến bảo vệ biên giới Tây Nam hay chặng đường thực hiện nghĩa vụ quốc tế tại Campuchia… chứng kiến cả sự phát triển của đất nước và những hoàn cảnh còn nhiều khó khăn càng thôi thúc ông làm công tác nhân đạo, giúp đỡ người nghèo, gia đình chính sách, thương binh, liệt sĩ, nạn nhân chất độc da cam và đặc biệt là những nạn nhân bom mìn còn mang trên mình những vết thương của chiến tranh.

“Tôi thấy được rất nhiều hoàn cảnh người nghèo, rồi gia đình chính sách cũng như là các nạn nhân bị tai nạn bom mìn, nạn nhân chất độc da cam dioxin hết sức khó khăn, vất vả. Tôi rất đồng cảm và nghĩ rằng chúng tôi là những người còn may mắn, cho nên cần phải đóng góp chút gì đó để chung tay xoa dịu những nỗi đau do chiến tranh để lại”, Trung tướng Phạm Ngọc Khóa chia sẻ.

Mang trong mình tâm nguyện "cho đi là nhận lại", với ông, làm thiện nguyện không phải một công việc nhẹ nhàng. Nhưng những vất vả ấy, theo ông, “chưa thấm vào đâu” so với nỗi đau mà các nạn nhân bom mìn, chất độc da cam phải gánh chịu.

“Trong số những cán bộ tham gia từ khi vận động cho đến khi thành lập được Hội và hoạt động suốt từ hơn chục năm nay thì vai trò và những đóng góp của Trung tướng Phạm Ngọc Khóa là rất lớn. Anh Khóa là người có thể nói như linh hồn của Hội”, Trung tướng AHLLVTND Nguyễn Đức Soát, Chủ tịch Hội Hỗ trợ khắc phục hậu quả bom mìn Việt Nam nhận xét.

Sau 12 năm hoạt động, Hội Hỗ trợ khắc phục hậu quả bom mìn Việt Nam đã tiến hành hơn 40 đợt trao hỗ trợ sinh kế cho hơn 6.000 gia đình nạn nhân tại 28 tỉnh, thành phố, với tổng giá trị hàng chục tỷ đồng. Hội cũng tổ chức hàng trăm buổi tuyên truyền về phòng tránh tai nạn bom mìn, vật nổ còn sót lại sau chiến tranh... Và trong những "hành trình vạn dặm" ấy của Hội không khi nào thiếu vắng Trung tướng Phạm Ngọc Khóa. Tinh thần làm việc của ông để lại ấn tượng sâu sắc cho nhiều người.

Chị Ngô Thị Nga, Chi hội phó thường trực Chi hội Hỗ trợ khắc phục hậu quả bom mìn Quảng Nam, kể về một chuyến đi hỗ trợ sinh kế tại Thăng Bình. Khi đoàn đến thăm một gia đình được hỗ trợ một con bò cái giống, con bò bất ngờ “giải phóng” chất thải và Trung tướng Phạm Ngọc Khóa là người bị ảnh hưởng nhiều nhất.

Từ đầu đến chân lấm lem, ông vẫn bình thản trò chuyện, hỏi han công việc và cuộc sống của gia đình. Với chị Nga, sự gần gũi ấy khiến khoảng cách giữa một vị tướng từng giữ cương vị quan trọng và người dân dường như không còn nữa.

Còn chị Nguyễn Thị Thanh Hồng, Chi hội trưởng Chi hội Hỗ trợ khắc phục hậu quả bom mìn Quảng Trị 2, nhớ về ông như một người nghiêm khắc, quyết liệt, đôi khi nóng tính nhưng “nói là làm và làm phải đến nơi đến chốn”. Sau sự nghiêm khắc ấy lại là một người rất tình cảm, sẵn sàng chia sẻ và quan tâm đến đồng đội, đồng nghiệp.

Những câu chuyện về Trung tướng Phạm Ngọc Khóa còn được kể mãi sau mỗi chuyến công tác về cơ sở. Đọng lại trong mỗi người là sự kính trọng, nể phục đối với ông. Nhà báo Quỳnh Dương, cơ quan Báo và Phát thanh, Truyền hình Hà Nội chia sẻ: “Ông đã truyền cảm hứng rất nhiều, khiến thôi thúc mình phải làm nhiều điều tốt hơn cho xã hội, phải viết thật nhiều bài viết có cảm xúc hơn, lan tỏa những điều tốt đẹp đến với càng nhiều độc giả càng tốt, để cho xã hội ngày càng tốt đẹp hơn”.

Bản thân Trung tướng Phạm Ngọc Khóa cũng là thương binh nhưng ông ít khi nhắc đến những vết thương trên cơ thể mình. Những mất mát của đồng đội trong chiến tranh, đặc biệt khi nhiều người hy sinh ở tuổi 18, đôi mươi, khiến ông càng thấm thía giá trị của cuộc sống hôm nay và trách nhiệm với những người còn chịu hậu quả chiến tranh.

Ở tuổi mà nhiều người đã có thể chọn một cuộc sống an nhàn, ông vẫn đi. Đi để gặp những người đang cần giúp đỡ. Đi để nghe những câu chuyện mà có lẽ nếu không đến tận nơi sẽ khó có thể hiểu hết. Và đi để tự nhắc mình rằng, những mất mát của chiến tranh vẫn còn hiện hữu trong cuộc sống hôm nay.

Với ông, chừng nào còn sức khỏe, còn những người cần được giúp đỡ, chừng đó hành trình tri ân và cống hiến vẫn tiếp tục.