Chuyển đổi số quốc gia: Từ kiến trúc, nền tảng, dữ liệu đến kết quả thực chất

Từ năm 2022, ngày 10/10 được chọn làm Ngày Chuyển đổi số Quốc gia theo Quyết định số 505 của Thủ tướng Chính phủ.

Năm nay, Ngày Chuyển đổi số quốc gia có chủ đề "Chuyển đổi số quốc gia: Từ kiến trúc, nền tảng, dữ liệu đến kết quả thực chất, nâng cao hiệu quả quản trị quốc gia". Theo Bộ Khoa học và Công nghệ, mục tiêu của sự kiện năm nay hướng tới làm rõ chuyển đổi số quốc gia đã chuyển hóa các thể chế, chính sách, quy định thành những kết quả thực chất, đóng góp cụ thể trong cả 3 trụ cột: chính phủ số, kinh tế số và xã hội số, nâng cao năng lực và hiệu quả quản trị quốc gia.

Việc tổ chức các hoạt động hưởng ứng Ngày Chuyển đổi số Quốc gia cũng được đặt trong yêu cầu triển khai Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.

Nghị quyết 57 xác định khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là những động lực chủ yếu để hình thành mô hình phát triển mới, nâng cao năng suất, năng lực cạnh tranh và hiệu quả quản trị quốc gia. Trong đó, chuyển đổi số không chỉ là quá trình ứng dụng công nghệ mà được thúc đẩy trên diện rộng, từ đưa hoạt động của các cơ quan trong hệ thống chính trị lên môi trường số, phát triển nền tảng và dữ liệu dùng chung, đổi mới cung cấp dịch vụ công đến phát triển kinh tế số và xã hội số.

Mục tiêu đến năm 2030, kinh tế số đạt tối thiểu 30% GDP và tỷ lệ sử dụng dịch vụ công trực tuyến của người dân, doanh nghiệp đạt trên 80%, cho thấy yêu cầu chuyển đổi số đang chuyển mạnh từ xây dựng nền tảng sang tạo ra những kết quả cụ thể, thực chất và đo đếm được.

Hưởng ứng Ngày Chuyển đổi số quốc gia, các bộ ngành và nhiều tỉnh thành trên cả nước đồng loạt tổ chức các hoạt động thiết thực khác nhau. Chẳng hạn, UBND thành phố Hà Nội đã ban hành Kế hoạch tổ chức các hoạt động hưởng ứng Ngày Chuyển đổi số quốc gia và Ngày Chuyển đổi số thành phố Hà Nội năm 2026. Trong đó các hoạt động cao điểm diễn ra từ ngày 1 đến 10/10/2026; những hoạt động phù hợp được tổ chức trong suốt tháng 10 trên toàn địa bàn thành phố và trên môi trường số.

Với chủ đề "Chuyển đổi số quốc gia: Từ kiến trúc, nền tảng, dữ liệu đến kết quả thực chất, nâng cao hiệu quả quản trị quốc gia", Thành phố định hướng chuyển trọng tâm từ tuyên truyền, nâng cao nhận thức sang thúc đẩy hành động, sử dụng và tạo giá trị trên môi trường số. Qua đó, lan tỏa các kết quả, mô hình và cách làm hiệu quả của Thành phố trong phát triển chính quyền số, kinh tế số và xã hội số. Thúc đẩy người dân, doanh nghiệp, cơ quan nhà nước tăng cường sử dụng các nền tảng, dịch vụ và phương thức giao dịch số bảo đảm thường xuyên, an toàn, hiệu quả; hỗ trợ doanh nghiệp, hợp tác xã, hộ kinh doanh ứng dụng công nghệ số để tăng năng suất, mở rộng thị trường, giảm chi phí và hình thành doanh thu số; phổ cập kỹ năng số, thu hẹp khoảng cách số và nâng cao chất lượng sống của người dân.

Cũng trong dịp này, Hà Nội khai trương 04 mô hình Trạm Công dân số và đưa vào vận hành ngày 10/10/2026 để hỗ trợ người dân tiếp cận dịch vụ công trực tuyến dễ dàng hơn. Triển khai các hoạt động của tổ dân phố số, thôn số trên iHanoi; mỗi tổ dân phố số, thôn số có ít nhất 03 hoạt động được triển khai, ưu tiên thông tin chính thống, lịch phục vụ, đăng ký dịch vụ, phản ánh kiến nghị, cảnh báo theo địa bàn và tương tác hai chiều. Lồng ghép chương trình phòng, chống lừa đảo trực tuyến và trợ giúp số; đo lường số người dùng hoạt động, tỷ lệ phản hồi đúng hạn, số yêu cầu được giải quyết và mức độ hài lòng, không chỉ đo số tài khoản đăng ký.

Hà Nội 100 ngày chuyển đổi số - Cuộc kiểm nghiệm năng lực tổ chức thực hiện của một đô thị đặc biệt

Hà Nội là một siêu đô thị với quy mô dân số lớn, mật độ giao dịch hành chính cao, hệ thống hạ tầng và các quan hệ kinh tế - xã hội rất phức tạp. Nếu chuyển đổi số thành công ở Hà Nội, giá trị của nó không chỉ nằm ở việc tạo thuận lợi cho người dân, doanh nghiệp trong giải quyết từng thủ tục hành chính, mà còn nâng cấp năng lực điều hành của cả thành phố: từ giao thông, môi trường, y tế, giáo dục đến quy hoạch, an sinh xã hội và quản lý không gian đô thị.

Bởi vậy, thời gian qua, UBND thành phố Hà Nội đã triển khai đợt cao điểm 100 ngày thực hiện các nhiệm vụ trọng tâm về chuyển đổi số theo Kế hoạch số 277 ngày 14-7-2026 của UBND thành phố. Mục tiêu lớn nhất của chiến dịch là tháo gỡ những điểm nghẽn đang cản trở quá trình chuyển đổi số của Thủ đô, đặc biệt là xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu dùng chung, khắc phục tình trạng dữ liệu chưa bảo đảm "đúng, đủ, sạch, sống" còn phân tán, chưa được kết nối và tái sử dụng hiệu quả; đồng thời nâng cao chất lượng dịch vụ công trực tuyến, đẩy nhanh tiến độ các nhiệm vụ chuyển đổi số và tạo động lực cho tăng trưởng kinh tế của thành phố.

Sau một đợt cao điểm chuyển đổi số, PGS.TS Bùi Hoài Sơn, Phó trưởng ban Tuyên giáo Trung ương, Đại biểu Quốc hội khoá 16, Đoàn Đại biểu Quốc hội Thành phố Hà Nội cho rằng điểm đáng chú ý nhất của đợt cao điểm 100 ngày không nằm ở con số “100 ngày”, mà nằm ở tinh thần chuyển từ chủ trương sang hành động, từ đầu tư công nghệ sang tạo ra kết quả có thể đo đếm được trong đời sống của người dân.

“Tôi nhìn 100 ngày này như một cuộc kiểm nghiệm năng lực tổ chức thực hiện của một đô thị đặc biệt. Một Thủ đô thông minh không phải là nơi có nhiều phần mềm nhất, mà là nơi dữ liệu giúp chính quyền hiểu người dân hơn, ra quyết định tốt hơn và phục vụ nhanh hơn; nơi công nghệ làm cho cuộc sống thuận tiện, an toàn, nhân văn hơn”, PGS.TS Bùi Hoài Sơn nhấn mạnh.

Có thể nói Hà Nội đang chuyển đổi số rất mạnh, nhưng nếu người dân không có kỹ năng số, người cao tuổi, người yếu thế gặp khó khăn khi sử dụng dịch vụ công trực tuyến thì chuyển đổi số có thể vô tình tạo thêm một “khoảng cách số” mới. Để tránh điều này xảy ra, theo PGS.TS Bùi Hoài Sơn, nguyên tắc rất quan trọng cần quan tâm, đó là chuyển đổi số không được biến chuyển trách nhiệm từ cơ quan nhà nước sang người dân. Không thể vì có dịch vụ công trực tuyến mà mặc nhiên yêu cầu một người cao tuổi phải tự mình thành thạo mọi thao tác trên điện thoại thông minh. Công nghệ phải thích ứng với con người, chứ không phải bắt mọi người chạy theo công nghệ.

PGS.TS Bùi Hoài Sơn cho rằng, Hà Nội cần làm đồng thời ít nhất ba việc. Trước hết, thiết kế dịch vụ số thật đơn giản, trực quan, giảm tối đa thao tác và yêu cầu nhập lại dữ liệu. Thứ hai, duy trì các hình thức hỗ trợ trực tiếp tại cơ sở, nhất là tại xã, phường, tổ dân phố; phát huy vai trò của tổ công nghệ số cộng đồng, đoàn viên, thanh niên, sinh viên trong hỗ trợ người cao tuổi và những nhóm còn hạn chế kỹ năng số. Thứ ba, coi phổ cập kỹ năng số cũng quan trọng như đầu tư hạ tầng số.

“Tôi rất muốn nhấn mạnh một khía cạnh mang tính văn hóa: chuyển đổi số cuối cùng vẫn là câu chuyện về con người và sự sẻ chia giữa con người với con người. Một thành phố thông minh không chỉ thông minh bằng thuật toán, mà còn phải thông minh trong cách quan tâm đến những người dễ bị bỏ lại phía sau”. Nhấn mạnh điều này, TS Bùi Hoài Sơn khẳng định, không để ai đứng ngoài chuyển đổi số không chỉ là một yêu cầu kỹ thuật hay an sinh, mà còn là thước đo về tính nhân văn của quá trình phát triển.

Nói một cách ngắn gọn, chuyển đổi số trước hết phải là chuyển đổi cách nghĩ, sau đó mới là chuyển đổi công nghệ. Khi mỗi cán bộ hiểu rằng dữ liệu là để ra quyết định tốt hơn, công nghệ là để phục vụ tốt hơn và vị trí của mình là để giải quyết vấn đề cho người dân, thì khi ấy Hà Nội mới có thể hình thành một nền hành chính số thực sự hiện đại, hiệu quả và nhân văn.