Radio
Podcast
Multimedia
Những hành vi vi phạm pháp luật ở thanh thiếu niên như bạo lực học đường, gây rối trật tự công cộng, sử dụng mạng xã hội để xúc phạm người khác, tham gia các hội nhóm tiêu cực hay bị lôi kéo vào những hành vi nguy hiểm đang đặt ra nhiều vấn đề đáng suy ngẫm.
Đằng sau một hành vi sai lệch đôi khi không chỉ là sự bồng bột của tuổi trẻ, mà còn là những khoảng trống trong giáo dục, sự thiếu hụt kết nối với gia đình và những tác động phức tạp từ môi trường xã hội. Trong bối cảnh đó, gia đình không đơn thuần là nơi chăm sóc, nuôi dưỡng mà còn là môi trường đầu tiên hình thành nhân cách, hệ giá trị và ý thức tôn trọng pháp luật của mỗi người.
Theo chuyên gia Xã hội học, TS Đặng Vũ Cảnh Linh, tình trạng thanh thiếu niên vi phạm pháp luật hiện nay có những biểu hiện đáng lo ngại, không chỉ ở tính chất phức tạp mà còn ở một số hành vi bất thường, thể hiện sự lệch chuẩn về văn hóa, đạo đức và lối sống.
Những hành vi như gây rối trật tự công cộng, bạo lực học đường, vi phạm an toàn giao thông hay xúc phạm người khác trên mạng xã hội đang đặt ra yêu cầu cấp thiết đối với công tác giáo dục, phòng ngừa vi phạm pháp luật trong thanh thiếu niên.
Tại thành phố Quảng Ninh, công tác phổ biến, giáo dục pháp luật cho thanh thiếu niên được triển khai bằng nhiều hình thức, hướng tới những vấn đề gần gũi với đời sống học đường và cộng đồng. Ở phường Hạ Long, Đoàn Thanh niên kết hợp tuyên truyền qua Facebook, Zalo với hoạt động trực tiếp tại các chi đoàn, khu phố. Đoàn viên, thanh niên còn tham gia các phiên tòa giả định phối hợp tổ chức cùng Viện Kiểm sát nhân dân, Tòa án nhân dân và lực lượng công an, với các chủ đề như phòng, chống bạo lực học đường, vi phạm quy định về an toàn giao thông và phòng, chống tệ nạn ma túy.
Tại trường THCS - THPT Quảng La, nội dung tuyên truyền tập trung vào phòng, chống bạo lực học đường, an toàn giao thông, phòng, chống ma túy, tác hại của thuốc lá điện tử và kỹ năng ứng xử trên không gian mạng. Thông qua sinh hoạt dưới cờ, hoạt động ngoại khóa và các chuyên đề, học sinh được nhận diện hành vi sai trái, tìm hiểu hậu quả và cách xử lý những tình huống nguy cơ.
TS Đặng Vũ Cảnh Linh cho rằng, những hướng tiếp cận tích cực như thế này là hết sức cần thiết, giúp phòng ngừa thanh thiếu niên vi phạm pháp luật. "Giáo dục pháp luật theo tôikhông nên dừng ở những bài giảng khô cứng mà cần gắn với những tình huống thực tế, những nguy cơ mà người trẻ có thể gặp phải. Tôi đặc biệt đánh giá cao mô hình phiên tòa giả định bởi khi trực tiếp tham gia các vai diễn, học sinh phải đọc luật, tìm hiểu tình huống và diễn đạt lại cho bạn bè. Qua đó, chính thanh thiếu niên trở thành chủ thể của hoạt động tuyên truyền, thay vì chỉ tiếp nhận thông tin thụ động".
Tuy nhiên, TS Đặng Vũ Cảnh Linh cũng cho rằng, hiểu luật không đồng nghĩa với việc hành động đúng. Trong nhiều tình huống, người trẻ vẫn có thể bị kích động bởi cảm xúc, áp lực bạn bè hoặc tâm lý muốn khẳng định bản thân. Vì vậy, giáo dục pháp luật cần gắn với giáo dục đạo đức, văn hóa ứng xử và kỹ năng sống.
"Thanh thiếu niên đang trong quá trình định hình tâm lý và nhân cách nên cần được trang bị không chỉ kiến thức mà còn cả bản lĩnh để đứng vững trước những tác động tiêu cực. Các em cần được rèn luyện kỹ năng kiểm soát cảm xúc, giải quyết mâu thuẫn bằng đối thoại, tôn trọng sự khác biệt và ứng xử có trách nhiệm trên không gian mạng".
Mỗi môi trường có thế mạnh riêng: gia đình bồi đắp tình cảm, đạo đức và nhân cách; nhà trường cung cấp tri thức, kỷ luật và kỹ năng; tổ chức Đoàn tạo cơ hội để thanh thiếu niên trải nghiệm, giao lưu và rèn luyện. Trong đó, gia đình giữ vị trí đặc biệt quan trọng, được xem như một “liều vaccine” giúp trẻ tăng sức đề kháng trước những tác động tiêu cực từ môi trường xung quanh. Sức mạnh ấy được hình thành từ tình yêu thương, sự chia sẻ, trung thực, tôn trọng và cách ứng xử văn minh của các thành viên. Bởi nếu thiếu sự kết nối tinh thần với gia đình, các em có thể tìm kiếm sự công nhận ở những nhóm bạn hoặc không gian trực tuyến tiềm ẩn rất nhiều nguy cơ.
Phòng ngừa thanh thiếu niên vi phạm pháp luật không chỉ là ngăn chặn hành vi sai trái, mà còn là giúp các em hình thành năng lực tự bảo vệ, biết tôn trọng người khác và chịu trách nhiệm với lựa chọn của mình. Khi gia đình là điểm tựa, nhà trường là nơi định hướng và xã hội cùng tạo dựng môi trường lành mạnh, người trẻ sẽ có thêm nền tảng để trưởng thành, sống có trách nhiệm và góp phần xây dựng một xã hội thượng tôn pháp luật.
