Trong các văn kiện của Đại hội Đảng lần thứ XIV, tư duy về phát triển văn hóa tiếp tục được nâng tầm. Văn hóa không chỉ là nền tảng tinh thần của xã hội, mà được xác định như một “hệ điều tiết” quan trọng, góp phần định hướng hành vi, cân bằng lợi ích, điều hòa các mối quan hệ trong tiến trình phát triển bền vững. Đặc biệt, trong bối cảnh toàn cầu hóa sâu rộng và chuyển đổi số mạnh mẽ, việc phát huy sức mạnh mềm văn hóa Việt Nam không chỉ là yêu cầu nội tại, mà còn là điều kiện để khẳng định bản sắc, nâng cao vị thế và hình ảnh quốc gia trong kỷ nguyên mới. Từ định hướng lớn của Đại hội XIV, một cách tiếp cận phát triển mới đang dần hình thành, trong đó văn hóa giữ vai trò dẫn dắt, kết nối và bền vững hóa con đường đi tới tương lai.
Chính vì vậy, đề cập 8 nội dung xuyên suốt tập trung triển khai các quyết sách chiến lược, Tổng Bí thư Tô Lâm khẳng định, để hiện thực hoá các mục tiêu cho nhiệm kỳ tới, báo cáo chính trị xác định 12 định hướng lớn; 6 nhiệm vụ trọng tâm và 3 đột phá chiến lược. Tinh thần cốt lõi được cô đọng trong 8 nội dung quan trọng, thể hiện rõ yêu cầu: Lựa chọn đúng - triển khai nhanh - làm đến nơi đến chốn - đo lường bằng kết quả. Trong đó nội dung về văn hóa được Tổng Bí thư nêu rõ: “Văn hoá và con người: Nền tảng tinh thần của xã hội, sức mạnh nội sinh, nguồn lực và động lực phát triển của đất nước. Phát triển bền vững trước hết phải dựa vào con người và văn hoá. Cần xây dựng và thực hiện đồng bộ hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị văn hoá, hệ giá trị gia đình và chuẩn mực con người Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới; khơi dậy tinh thần yêu nước, ý chí tự cường, khát vọng vươn lên; nuôi dưỡng lòng nhân ái, nghĩa tình, trung thực, trách nhiệm, kỷ luật; tạo dựng môi trường văn hoá lành mạnh, tiến bộ, văn minh trong gia đình, nhà trường, cộng đồng và trên không gian mạng”.
Thực ra, văn hóa luôn là hồn cốt trong dòng chảy lịch sử của dân tộc ta. Tuy nhiên, tại Đại hội XIV của Đảng, lần đầu tiên, văn hóa không chỉ được đề cập thường xuyên trong các văn kiện Đại hội mà còn được nhấn mạnh như một nguyên tắc chiến lược cho sự phát triển lâu dài, là hệ điều tiết cho sự phát triển bền vững đất nước.
Điều đáng mừng là nhiều địa phương trong cả nước đang được sở hữu những di sản văn hóa giá trị. Trong đó, thành phố Huế là vùng đất có lịch sử hơn 7 thế kỷ hình thành và phát triển, nơi hội tụ những giá trị tinh hoa của dân tộc, là địa phương duy nhất của cả nước sở hữu 8 di sản văn hóa được UNESCO vinh danh. Bên cạnh đó, không gian di sản Huế bao gồm hệ thống kiến trúc cung đình phong phú, các lễ hội truyền thống, nghệ thuật cung đình, âm nhạc, ẩm thực cùng lối sống thanh lịch, nhân ái của con người xứ Huế. Vì vậy, trong giai đoạn mới, Huế kiên định mục tiêu phát triển lấy văn hóa và di sản làm trung tâm, làm nền tảng và động lực cho mô hình đô thị di sản xanh, thông minh và giàu bản sắc, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội, xây dựng Huế trở thành đô thị di sản, trung tâm văn hóa, du lịch đặc sắc tầm cỡ quốc tế. Tham luận tại Đại hội XIV của Đảng, đồng chí Nguyễn Chí Tài, Phó Bí thư Thành ủy, Chủ tịch Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam thành phố Huế cho biết, trong nhiệm kỳ tới Huế sẽ tập trung phát triển kinh tế đêm và những thương hiệu văn hóa giàu bản sắc, ứng dụng công nghệ và chuyển đổi số trong phát huy di sản. Đặc biệt ba trụ cột quan trọng là: Bảo tồn di sản gắn với phát triển kinh tế di sản; xây dựng hệ sinh thái du lịch và công nghiệp văn hóa; phát huy yếu tố con người và bản sắc văn hóa Huế.
“Thành phố sẽ tập trung đầu tư xây dựng Huế trở thành điểm đến văn hóa du lịch hàng đầu của khu vực Đông Nam Á thông qua việc nâng cao chất lượng dịch vụ du lịch, xây dựng các sản phẩm du lịch mới, phát triển mạnh mẽ công nghiệp văn hóa và kinh tế sáng tạo, hình thành các không gian sáng tạo, các trung tâm biểu diễn nghệ thuật, bảo tàng số, thư viện mở, khuyến khích doanh nghiệp, tổ chức và cá nhân tham gia sáng tạo sản phẩm văn hóa có giá trị cao, góp phần tạo việc làm, phát triển kinh tế đi đôi với việc giữ gìn bản sắc văn hóa” - Phó Bí thư Thành ủy, Chủ tịch UB MTTQ Việt Nam TP Huế Nguyễn Chí Tài nhấn mạnh.
Tại Đại hội Đảng XIV, Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Nguyễn Văn Hùng trình bày tham luận với chủ đề: “Phát huy sức mạnh nội sinh của văn hóa và con người Việt Nam – Nền tảng cho sự phát triển nhanh và bền vững đất nước trong kỷ nguyên mới”. Tham luận đã khẳng định: Sức mạnh trường tồn của đất nước bắt nguồn từ văn hóa và con người Việt Nam. Vì vậy, trong giai đoạn phát triển mới, cần tiếp tục phát huy mạnh mẽ sức mạnh nội sinh này nhằm giữ vững độc lập, tự chủ, củng cố nền tảng tinh thần của xã hội và mở ra những động lực phát triển mới cho đất nước. Đó chính là con đường để đất nước ta bước vào kỷ nguyên mới bằng chính nội lực văn hóa và khát vọng tự cường của mỗi người dân Việt Nam.
Bộ trưởng Nguyễn Văn Hùng đề xuất 3 định hướng lớn về văn hóa trong giai đoạn tới:
Một là: Xác lập phát triển văn hóa và con người là trụ cột cấu trúc của năng lực phát triển quốc gia, là nguồn lực nội sinh và động lực bền vững của đất nước; đặt văn hóa trong mối quan hệ tổng thể, gắn kết hài hòa với phát triển kinh tế, xã hội, bảo vệ môi trường, củng cố quốc phòng, an ninh và mở rộng đối ngoại.
Hai là: Khẳng định văn hóa và con người là hai nhân tố có mối quan hệ gắn bó mật thiết, tác động qua lại lẫn nhau; phát triển văn hóa để nâng cao năng lực con người và xây dựng con người để phát triển văn hóa. Trong đó, hệ giá trị quốc gia – hệ giá trị gia đình – chuẩn mực con người Việt Nam là nền tảng quan trọng kiến tạo năng lực sáng tạo, sức cạnh tranh và khát vọng phát triển của dân tộc trong kỷ nguyên mới.
Ba là: Xử lý hài hòa các mối quan hệ giữa xây và chống; giữa truyền thống và hiện đại; giữa bảo tồn và phát triển; giữa đời sống thực và không gian số, nhằm phát huy tối đa giá trị và sức mạnh của văn hóa, con người Việt Nam trước những biến động nhanh chóng và sâu sắc của thời đại.
Trên cơ sở 3 định hướng lớn, Bộ trưởng Nguyễn Văn Hùng đề xuất 6 giải pháp trọng tâm, từ đổi mới tư duy, hoàn thiện thể chế, đầu tư nguồn lực, đến phát triển công nghiệp văn hóa, chuyển đổi số và hội nhập quốc tế: Thứ nhất, đổi mới tư duy và thống nhất nhận thức, lấy xây dựng con người Việt Nam thời kỳ mới làm trọng tâm của chiến lược phát triển đến năm 2030, tầm nhìn 2045; xây dựng môi trường văn hóa thúc đẩy năng lực kiến tạo, tư duy sáng tạo và khả năng thích ứng của xã hội. Thứ hai, hoàn thiện thể chế và chính sách để giải phóng nguồn lực văn hóa và con người. Thứ ba, xác lập đầu tư cho văn hóa và con người là đầu tư phát triển, Thứ tư, phát triển mạnh công nghiệp văn hóa và kinh tế sáng tạo. Thứ năm, đẩy mạnh chuyển đổi số trong lĩnh vực văn hóa. Thứ sáu, chủ động hội nhập quốc tế về văn hóa và tăng cường sức mạnh mềm quốc gia, lấy văn hóa làm trụ cột của truyền thông quốc gia và là nội dung trung tâm của “Câu chuyện Việt Nam” trong kỷ nguyên mới”.
Với những định hướng chiến lược, nhất quán và dài hạn được xác lập trong văn kiện Đại hội Đảng lần thứ XIV, văn hóa Việt Nam đang đứng trước cơ hội lớn để bứt phá, khẳng định vị thế trong kỷ nguyên mới. Khi văn hóa thực sự trở thành nguồn lực nội sinh, khi con người được đặt ở trung tâm của mọi chính sách phát triển, sức mạnh mềm văn hóa Việt Nam sẽ không chỉ góp phần củng cố nội lực quốc gia, mà còn tạo nên dấu ấn riêng, uy tín và tầm ảnh hưởng của Việt Nam trên bản đồ thế giới.
