Hệ thống thần kinh thực vật bao gồm hệ thần kinh giao cảm và phó giao cảm. Hai hệ thống này hoạt động đối lập nhau. Hệ giao cảm làm tăng nhịp tim, còn hệ phó giao cảm làm chậm nhịp tim. Hệ thống này tác động lên nhiều cơ quan của cơ thể: hệ thống tim mạch, huyết áp, tiết mồ hôi, hô hấp, tiêu hóa, tiết niệu và sinh dục… Chính vì thế khi hệ thần kinh giao cảm và phó giao cảm bị tổn thương, mất cân bằng thì sẽ dẫn tới rối loạn thần kinh thực vật.
Cũng do hệ thống thần kinh thực vật tác động lên nhiều cơ quan khác nhau của cơ thể nên dễ gây nhầm lẫn với các bệnh lý khác dẫn đến việc điều trị không đạt hiệu quả như mong muốn.
TS.BS Nguyễn Hồng Quân – Chủ nhiệm khoa Nội thần kinh - Bệnh viện Trung ương Quân đội 108 cho biết: có nhiều nguyên nhân gây rối loạn thần kinh thực vật. Ngoài rối loạn di truyền có thể gây ra bệnh thì còn do một số bệnh lý ảnh hưởng trực tiếp đến tế bào thần kinh thực vật như: đái tháo đường, viêm đa rễ dây thần kinh, nhiễm trùng, nhiễm độc ung thư, tâm thần, mất ngủ kéo dài.
Thời gian gần đây, tại các chuyên khoa về thần kinh ghi nhận số bệnh nhân trẻ tuổi mắc rối loạn thần kinh thực vật có xu hướng tăng. Nguyên nhân chủ yếu do vấn đề stress, trầm cảm, lo âu, bị căng thẳng thần kinh trong thời gian dài.
“Việc chẩn đoán bệnh rối loạn thần kinh thực vật sẽ dựa vào cơ quan đích mà hệ thống thần kinh thực vật này tác động. Ví dụ như tuyến tiết mồ hôi chẳng hạn chúng ta sẽ thấy khô da và tăng tiết mồ hôi. Còn đối với hệ thống tim mạch, có thể thấy nhịp tim nhanh hay nhịp tim chậm hoặc có thể hạ huyết áp tư thế. Với hệ thống tiết niệu thì có triệu chứng bí tiểu, tiểu són… kèm theo mệt mỏi kéo dài, Chính vì triệu chứng đa dạng trải dài khắp bộ phận của cơ thể nên tùy theo ở cơ quan nào là chính thì sẽ thấy triệu chứng đó nổi bật. Vì vậy, nếu bệnh nhân thấy xuất hiện những triệu chứng trên thì rất có thể mắc bệnh rối loạn thần kinh thực vật và nên đi khám chuyên khoa thần kinh sớm” - TS.BS Nguyễn Hồng Quân cho biết dấu hiệu nhận biết bệnh rối loạn thần kinh thực vật.
Việc điều trị rối loạn thần kinh thực vật có 2 phương pháp chính là nội khoa và ngoại khoa. Dựa trên kết quả khám, xác định nguyên nhân gây bệnh, các bác sĩ sẽ chỉ định phương pháp điều trị phù hợp cho mỗi bệnh nhân cụ thể.
“Tùy theo nguyên nhân, bác sĩ sẽ điều trị theo nguyên nhân đó, ví dụ như bệnh gây ra do đái tháo đường thì cần có sự phối kết hợp giữa 2 chuyên khoa đái tháo đường và thần kinh. Hay bệnh nhân đứng lên, ngồi xuống thấy mắt tối sầm và chóng mặt, có thể ngã chẳng hạn thì ngoài việc sử dụng thuốc huyết áp, có thể sử dụng thêm thuốc áp lực. Mỗi loại thuốc khác nhau sẽ điều trị triệu chứng khác nhau. Nếu rối loạn tiêu hóa thì sử dụng nhóm thuốc khác, nếu rối loạn về cương thì sẽ sử dụng thuốc khác. Việc xác định nguyên nhân của bệnh có ý nghĩa quan trọng để giải quyết tận gốc vấn đề” – TS.BS Nguyễn Hồng Quân cho biết.
Rối loạn thần kinh thực vật không phải là bệnh nguy hiểm, nhưng nếu không hiểu đúng và không điều trị đúng, bệnh có thể ảnh hưởng lâu dài đến chất lượng cuộc sống. Để điều trị bệnh hiệu quả, ngoài việc uống thuốc, người bệnh nên điều chỉnh lối sống, tâm lý bởi đó cũng là “liều thuốc” quan trọng.
