Radio
Podcast
Multimedia
Vì sao dân gian nói "cha già con cọc"?
Khác với phụ nữ sẽ chấm dứt hoàn toàn khả năng sinh sản sau khi mãn kinh, nhiều trường hợp nam giới 70 - 80 tuổi vẫn có khả năng sinh con bình thường. Điều này cho thấy vòng đời sinh sản của đàn ông kéo dài hơn phụ nữ rất nhiều. Dù vậy, câu thành ngữ dân gian "cha già con cọc" hoàn toàn có cơ sở khoa học. Các nghiên cứu đều chỉ ra rằng số lượng và chất lượng tinh trùng của nam giới sẽ suy giảm dần theo thời gian.
Theo bác sĩ Phạm Quang Khải, Khoa Nam học và Phẫu thuật thận tiết niệu, Bệnh viện E, giai đoạn từ 25 - 35 tuổi là thời kỳ đỉnh cao phong độ của người đàn ông. Lúc này, tinh trùng đạt số lượng và chất lượng tốt nhất để duy trì nòi giống. Sau mốc 35 tuổi, khả năng sinh sản bắt đầu đi xuống. Sự suy giảm này thể hiện rõ rệt nhất sau tuổi 40. Đến sau 50 tuổi, chất lượng tinh trùng giảm trung bình từ 10% đến 15% mỗi năm.
Đáng lưu ý, nam giới sau 40 tuổi khi sinh con sẽ làm tăng nguy cơ đứa trẻ sinh ra mắc các vấn đề về tâm lý, sức khỏe tâm thần, dị tật bẩm sinh hoặc chậm phát triển trí tuệ do tỷ lệ đứt gãy DNA của tinh trùng tăng lên.
Nhiều nam giới ngoài 40 tuổi tự tin cho biết họ vẫn có ham muốn cao và khả năng tình dục tốt, từ đó nghĩ rằng tinh trùng của mình còn khỏe. Tuy nhiên, bác sĩ Phạm Quang Khải khẳng định: khả năng tình dục và chất lượng tinh trùng là hai khía cạnh hoàn toàn khác nhau.
Sự suy giảm chất lượng tinh trùng diễn ra rất âm thầm, không có biểu hiện bên ngoài và không gây giảm ham muốn. Nhiều người trẻ tuổi, sinh lý hoàn toàn khỏe mạnh, nhưng khi làm xét nghiệm tinh dịch đồ thì kết quả tinh trùng lại rất kém, thậm chí không có tinh trùng bình thường. Do đó, để biết chính xác chất lượng sinh sản, nam giới bắt buộc phải làm xét nghiệm tinh dịch đồ.
“Hai chỉ số quan trọng trong xét nghiệm tinh dịch đồ quyết định khả năng sinh sản của nam giới, thứ nhất là hình dạng bình thường, tức là tinh trùng khỏe mạnh phải có đủ đầu, cổ, thân và đuôi. Tinh trùng dị dạng (đầu quá to, quá nhỏ, cụt đuôi...) sẽ bơi kém và khó thụ thai. Tỷ lệ hình dạng bình thường tối thiểu phải đạt 4%. Thứ hai là khả năng di động của tinh trùng, tỷ lệ tinh trùng bơi nhanh và bơi bình thường phải đạt tối thiểu 40%”, BS Phạm Quang Khải cho biết.
Làm thế nào để bảo vệ "đội quân tinh binh" trước tác động của tuổi tác?
Hiện nay, nhiều trường hợp vô sinh, hiếm muộn ở độ tuổi rất trẻ (22 - 25 tuổi). Bác sĩ Phạm Quang Khải chia sẻ, có những nam thanh niên nhìn bên ngoài rất khỏe mạnh bình thường nhưng khi xét nghiệm tinh dịch đồ thì không có tinh trùng hoặc tinh trùng không bình thường. Nguyên nhân hàng đầu xuất phát từ những thói quen sinh hoạt không lành mạnh trong cuộc sống hiện đại.
"Đó là thói quen thức khuya thường xuyên, ngủ sau 12 giờ đêm sẽ làm gián đoạn quá trình cơ thể sản sinh testosterone — hormone quyết định việc sản xuất và nuôi dưỡng tinh trùng. Thói quen hút thuốc lá và lạm dụng đồ uống có cồn như rượu, bia cũng ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng sinh sản của nam giới. Các chất độc hại (như nicotin) trong cả thuốc lá truyền thống và thuốc lá điện tử đều ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng tinh binh", BS Phạm Quang Khải nêu rõ.
Hành vi quan hệ tình dục không an toàn có nguy cơ cao dẫn đến lây nhiễm các bệnh lý như lậu, sùi mào gà, giang mai... gây viêm niệu đạo, viêm tinh hoàn cũng sẽ ảnh hưởng nghiêm trọng đến khả năng sinh sản.
Đặc biệt, những nam giới thường xuyên làm việc trong môi trường có nhiệt độ cao hay ngoài trời nắng nóng cũng có nguy cơ bị suy giảm số lượng và chất lượng tinh trùng và dẫn đến vô sinh, hiếm muộn.
“Tinh hoàn cần môi trường mát mẻ hơn nhiệt độ cơ thể để sản xuất tinh trùng. Thói quen mặc quần quá chật, hoặc những người làm nghề giao hàng (shipper) thường xuyên ngồi trên yên xe máy nắng nóng sẽ vô tình gây tổn thương tinh hoàn. Bên cạnh đó, các yếu tố bệnh lý khách quan như giãn tĩnh mạch thừng tinh hoặc có tiền sử mắc bệnh quai bị cũng là nguyên nhân gây vô sinh ở người trẻ”, BS Phạm Quang Khải giải thích.
Theo BS Phạm Quang Khải, để duy trì chất lượng tinh trùng và hạn chế tác động của tuổi tác, nam giới cần lưu ý: ngủ sớm trước 11 giờ đêm; hạn chế tối đa rượu bia, thuốc lá, chất kích thích và đồ ăn chiên rán nhiều dầu mỡ; tập thể dục đều đặn ít nhất 15 phút mỗi ngày để kiểm soát cân nặng, tránh béo bụng và giảm mỡ máu; giữ cho vùng kín luôn thoáng mát, tránh mặc quần chật, tránh tiếp xúc lâu với môi trường quá nóng.
Thay vì tự ý sử dụng các loại thực phẩm chức năng được quảng cáo là "bổ thận tráng dương" (vốn có nguy cơ chứa testosterone ngoại sinh gây ức chế ngược quá trình sinh tinh của cơ thể, dễ dẫn đến vô sinh), nam giới chỉ cần bổ sung các thực phẩm tự nhiên tốt cho tinh binh như: trứng, giá đỗ và các loại hải sản.
“Đồng thời, nam giới trong độ tuổi sinh sản nên kiểm tra sức khỏe định kỳ và làm xét nghiệm tinh dịch đồ 1 năm/lần để theo dõi sát sao. Tầm soát các bệnh lý toàn thân theo tuổi như mỡ máu, tiểu đường, huyết áp vì chúng cũng ảnh hưởng gián tiếp đến tinh trùng. Nếu có các triệu chứng như đau tức tinh hoàn, tiểu buốt, hoặc bộ phận sinh dục có bất thường, cần đi khám chuyên khoa ngay để điều trị kịp thời, tránh biến chứng về sau, BS Phạm Quang Khải đưa ra lời khuyên.
Trong trường hợp bất khả kháng phải lùi muộn việc lập gia đình để tập trung cho sự nghiệp, nam giới trong độ tuổi 25 - 30 có thể lựa chọn phương pháp trữ đông tinh trùng. Đây là giải pháp đơn giản, có thể lưu trữ lên đến 20 năm, giúp bảo tồn những "tinh binh" ở giai đoạn khỏe mạnh nhất để sử dụng cho việc sinh con sau này. Tuy nhiên, BS Phạm Quang Khải vẫn khuyến cáo cả nam và nữ nên chủ động kết hôn và sinh con trước tuổi 35 để đảm bảo sức khỏe tốt nhất cho thế hệ sau.
