Chiều 21/1, trong khuôn khổ Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng, Ủy viên Trung ương Đảng, Bí thư Đảng ủy, Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Nguyễn Văn Hùng đã trình bày tham luận, với chủ đề: “Phát huy sức mạnh nội sinh của văn hóa và con người Việt Nam – Nền tảng cho sự phát triển nhanh và bền vững đất nước trong kỷ nguyên mới”.
Tham luận đã làm rõ vai trò đặc biệt của văn hóa trong tiến trình phát triển đất nước, đồng thời đề xuất 3 định hướng lớn cùng 6 giải pháp cụ thể để văn hóa thực sự trở thành sức mạnh nội sinh, động lực nền tảng cho công cuộc phát triển nhanh và bền vững trong giai đoạn mới.
Văn hóa – kết tinh giá trị dân tộc, nguồn lực nội sinh của quốc gia
Bộ trưởng Nguyễn Văn Hùng khẳng định, văn hóa Việt Nam là kết tinh những giá trị tốt đẹp của dân tộc trong tiến trình hàng nghìn năm dựng nước và giữ nước, là nguồn lực nội sinh quan trọng hun đúc trí tuệ, tâm hồn, khí phách và bản lĩnh của con người Việt Nam.
Đặc biệt, trong những thời điểm đất nước đứng trước gian nguy, thử thách, chính tinh thần đại đoàn kết, truyền thống yêu nước nồng nàn, ý chí tự lực tự cường, nhân ái, nghĩa tình, cùng tinh thần “lấy đại nghĩa để thắng hung tàn, lấy chí nhân để thay cường bạo” đã kết tinh thành sức mạnh vô song, giúp dân tộc Việt Nam vượt qua mọi khó khăn, tiếp tục viết nên những trang sử vàng.
Ngay từ khi mới ra đời, Đảng ta và Chủ tịch Hồ Chí Minh đã xác định vị trí đặc biệt của văn hóa. Đề cương về Văn hóa Việt Nam năm 1943 – cương lĩnh đầu tiên của Đảng về văn hóa – đã xác lập văn hóa là một trong ba mặt trận lớn: Chính trị, kinh tế và văn hóa, thể hiện tầm nhìn chiến lược, sự quan tâm sâu sắc của Đảng đối với lĩnh vực này.
Đề cương không chỉ đặt văn hóa trong mối quan hệ hữu cơ với các lĩnh vực khác của đời sống xã hội, mà còn thể hiện giá trị nhân văn tiến bộ, khi xác định con người là trung tâm, là chủ thể sáng tạo, trao truyền, gìn giữ và phát huy các giá trị văn hóa dân tộc.
Chủ tịch Hồ Chí Minh từng khẳng định: “Văn hóa phải soi đường cho quốc dân đi”. Thực hiện tư tưởng đó, xuyên suốt các kỳ đại hội, các nghị quyết, chỉ thị của Trung ương đều nhất quán khẳng định: Văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội, vừa là mục tiêu, vừa là động lực của sự phát triển; xây dựng nền văn hóa Việt Nam phát triển toàn diện, hướng tới chân – thiện – mỹ, thấm nhuần tinh thần dân tộc, nhân văn, dân chủ và khoa học.
Khi văn hóa được đặt đúng vị trí, sức mạnh nội sinh được khơi dậy
Thực tiễn cách mạng Việt Nam cho thấy, khi văn hóa được đặt dưới sự lãnh đạo trực tiếp, toàn diện của Đảng, Nhân dân là chủ thể sáng tạo và thụ hưởng văn hóa, đội ngũ trí thức, văn nghệ sĩ, cán bộ văn hóa giữ vai trò nòng cốt, thì sức mạnh nội sinh của văn hóa sẽ được chuyển hóa thành sức mạnh chính trị – xã hội to lớn.
Chính sức mạnh đó đã góp phần làm nên những thắng lợi vĩ đại của cách mạng Việt Nam, đồng thời đóng góp quan trọng vào các thành tựu to lớn trong 40 năm Đổi mới.
Bộ trưởng Nguyễn Văn Hùng nhấn mạnh mối quan hệ biện chứng giữa kinh tế và văn hóa: Kinh tế phát triển, chính trị – xã hội ổn định, quốc phòng – an ninh vững chắc là tiền đề để xây dựng và phát triển văn hóa; ngược lại, văn hóa chính là nền tảng và động lực của phát triển kinh tế – xã hội.
Bởi lẽ, văn hóa bắt nguồn từ nguồn lực con người – với những phẩm chất đạo đức, trí tuệ, bản lĩnh và khát vọng vươn lên. Chính con người Việt Nam bằng bàn tay và khối óc của mình là yếu tố quyết định chất lượng, chiều sâu và tính bền vững của sự phát triển.
Quan điểm này tiếp tục được khẳng định và phát triển trong Báo cáo chính trị trình Đại hội XIV, khi Đảng ta nhấn mạnh quyết tâm chính trị cao nhất, đặt văn hóa và con người vào vị trí trung tâm của sự phát triển.
Đặc biệt, Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 7/1/2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa đã xác định rõ: “Phát triển văn hóa, con người là nền tảng, là nguồn lực nội sinh quan trọng, động lực to lớn, trụ cột, hệ điều tiết cho sự phát triển nhanh và bền vững của đất nước”; các giá trị văn hóa phải thấm sâu vào toàn bộ đời sống xã hội, trở thành sức mạnh mềm của quốc gia trong kỷ nguyên mới.
Ba định hướng lớn phát huy sức mạnh nội sinh của văn hóa
Trong tham luận, Bộ trưởng Nguyễn Văn Hùng đã nêu rõ 3 định hướng lớn để phát huy sức mạnh nội sinh của văn hóa và con người Việt Nam.
Thứ nhất, phát triển văn hóa và con người là nền tảng, là nguồn lực nội sinh quan trọng, động lực to lớn cho sự phát triển nhanh và bền vững của đất nước. Văn hóa phải được đặt trong mối quan hệ tổng thể, gắn bó chặt chẽ với chính trị, kinh tế, xã hội, quốc phòng, an ninh và đối ngoại. Xét đến cùng, sự phát triển của xã hội chính là sự phát triển của văn hóa.
Thứ hai, văn hóa và con người có mối quan hệ gắn bó mật thiết. Con người là chủ thể sáng tạo, là người thụ hưởng văn hóa, đồng thời cũng là cội nguồn của mọi giá trị văn hóa. Phát triển văn hóa vì sự hoàn thiện nhân cách con người và xây dựng con người để phát triển văn hóa. Việc triển khai hiệu quả hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị văn hóa, hệ giá trị gia đình và chuẩn mực con người Việt Nam là yếu tố then chốt khơi dậy khát vọng phát triển đất nước phồn vinh, hạnh phúc.
Thứ ba, văn hóa trong kỷ nguyên mới lấy hạnh phúc của nhân dân và sự trường tồn của dân tộc làm mục tiêu cao nhất. Xây dựng và phát triển văn hóa là một sự nghiệp cách mạng lâu dài, đòi hỏi ý chí bền bỉ, sự tham gia của toàn xã hội, đồng thời phải xử lý hài hòa các mối quan hệ giữa truyền thống và hiện đại, bảo tồn và phát triển, đời sống thực và không gian số.
Trên cơ sở 3 định hướng lớn, Bộ trưởng Nguyễn Văn Hùng đề xuất 6 giải pháp trọng tâm, từ đổi mới tư duy, hoàn thiện thể chế, đầu tư nguồn lực, đến phát triển công nghiệp văn hóa, chuyển đổi số và hội nhập quốc tế.
Đáng chú ý, Bộ trưởng nhấn mạnh vai trò của đội ngũ cán bộ làm văn hóa, báo chí, văn nghệ sĩ – những người được ví như “người gieo hạt văn hóa”, góp phần lan tỏa giá trị tốt đẹp trong xã hội. Báo chí, truyền thông phải thực sự là dòng chủ lưu, tiên phong trên mặt trận tư tưởng – văn hóa, góp phần củng cố quốc phòng, an ninh và nâng cao vị thế đất nước.
Bên cạnh đó, phát triển công nghiệp văn hóa và kinh tế sáng tạo được xác định là động lực tăng trưởng mới, đóng góp trực tiếp vào GDP, tạo việc làm, nâng cao sức mạnh mềm quốc gia.
