Môi trường và biến đổi khí hậu – từ “điều kiện” trở thành “nguồn lực phát triển”
Tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng, hai tham luận của đồng chí Lê Ngọc Hân, Bí thư Đảng ủy đặc khu Cô Tô, tỉnh Quảng Ninh và đồng chí Lê Quốc Anh, Bí thư Đảng ủy đặc khu Phú Quốc, tỉnh An Giang đã làm rõ những vấn đề then chốt, mang tính nền tảng để phát triển bền vững các đặc khu trong kỷ nguyên mới.
Từ thực tiễn hai đặc khu tiêu biểu ở hai đầu Tổ quốc, có thể thấy rõ một trục tư duy xuyên suốt: Bảo vệ môi trường, phát triển xanh và an ninh biển đảo- là những trụ cột chiến lược trong phát triển các đặc khu biển, đảo của Việt Nam. Phát triển đặc khu phải đặt bảo vệ môi trường, thích ứng với biến đổi khí hậu, giữ vững quốc phòng – an ninh và củng cố “thế trận lòng dân” làm nền tảng cốt lõi, coi đó là động lực nội sinh cho phát triển nhanh và bền vững.
Trong tham luận tại Đại hội, đồng chí Lê Ngọc Hân khẳng định: Nghị quyết Đại hội XIII của Đảng đã tạo bước đột phá trong tư duy phát triển khi lần đầu tiên đặt bảo vệ môi trường, ứng phó với biến đổi khí hậu ngang tầm với phát triển kinh tế – xã hội và quốc phòng – an ninh. Dự thảo Văn kiện Đại hội XIV tiếp tục khẳng định rõ hơn quan điểm này, coi môi trường không chỉ là yếu tố cần bảo vệ mà còn là nguồn lực phát triển mới, là nền tảng để nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.
Đặc biệt, tư duy phát triển mới gắn chặt môi trường – khí hậu với an ninh quốc gia, an ninh con người, hướng tới mục tiêu bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa. Đây là định hướng có ý nghĩa sống còn đối với các đặc khu biển, đảo – nơi chịu tác động trực tiếp, thường xuyên và khốc liệt của biến đổi khí hậu, nước biển dâng, thiên tai và các thách thức an ninh phi truyền thống.
Cô Tô – minh chứng sinh động cho mô hình phát triển xanh gắn với giữ vững chủ quyền
Từ thực tiễn đặc khu Cô Tô, có thể thấy rõ hiệu quả của việc vận dụng đúng đắn quan điểm của Đảng vào điều kiện cụ thể của địa phương. Là đặc khu tiền tiêu phía Đông Bắc, quản lý vùng biển rộng tới 300km², Cô Tô thường xuyên đối mặt với bão, áp thấp nhiệt đới, gió mùa Đông Bắc. Trong bối cảnh đó, địa phương xác định rõ: bảo vệ môi trường chính là bảo vệ “ngôi nhà sống” của chính mình.
Cô Tô kiên định lấy môi trường sinh thái biển, đảo làm giá trị cốt lõi và lợi thế cạnh tranh bền vững, phát triển du lịch xanh, kiên quyết sàng lọc, loại bỏ các dự án có nguy cơ gây ô nhiễm. Thương hiệu “Cô Tô xanh – sạch – đẹp – bền vững” không chỉ được khẳng định trong nước mà còn được ghi nhận ở tầm khu vực, với Giải thưởng Du lịch bền vững ASEAN năm 2026.
Bên cạnh đó, việc thành lập Khu bảo tồn biển Cô Tô – Đảo Trần là bước đi mang tính chiến lược, góp phần bảo tồn đa dạng sinh học, phục hồi hệ sinh thái, đồng thời tăng cường quản lý, bảo vệ chủ quyền biển đảo. Đáng chú ý, Cô Tô còn đẩy mạnh chuyển đổi số trong quản trị xanh, ứng dụng công nghệ vào quản lý tài nguyên, dự báo và phòng ngừa rủi ro thiên tai, chuyển từ thế bị động sang chủ động thích ứng.
Đầu tư hạ tầng thích ứng với biến đổi khí hậu, đặc biệt là khu neo đậu tránh trú bão gắn với dịch vụ hậu cần nghề cá, không chỉ bảo đảm sinh kế cho ngư dân mà còn là điểm tựa vững chắc cho lực lượng làm nhiệm vụ bảo vệ chủ quyền trên biển, góp phần củng cố thế trận quốc phòng – an ninh toàn tuyến Đông Bắc.
Phú Quốc – cực tăng trưởng mới gắn với phát triển xanh và hội nhập quốc tế
Ở phía Nam Tổ quốc, tham luận của đồng chí Lê Quốc Anh cho thấy một bức tranh toàn diện về định hướng phát triển Đặc khu Phú Quốc trở thành trung tâm kinh tế, du lịch – dịch vụ tổng hợp tầm cỡ quốc gia và quốc tế. Với vị trí chiến lược trên tuyến hàng hải, hàng không quốc tế, Phú Quốc không chỉ là “Đảo Ngọc” về du lịch mà còn là cửa ngõ giao thương, đối ngoại quan trọng của đất nước.
Những con số tăng trưởng ấn tượng, lượng khách quốc tế tăng mạnh, việc đăng cai Tuần lễ cấp cao APEC 2027 là minh chứng cho sức bật và tầm vóc ngày càng lớn của Phú Quốc. Tuy nhiên, điểm nhấn quan trọng trong định hướng phát triển của đặc khu này chính là kiên quyết gắn tăng trưởng kinh tế với bảo vệ môi trường, quản lý chặt chẽ tài nguyên đất đai, rừng và biển.
Phú Quốc xác định rõ phát triển đô thị xanh, đô thị thông minh, đô thị du lịch thân thiện môi trường, đồng thời chú trọng bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa bản địa, lấy người dân làm trung tâm của quá trình phát triển. Công tác bảo đảm quốc phòng – an ninh, xây dựng đặc khu không tội phạm, không ma túy được triển khai đồng bộ, tạo môi trường ổn định, an toàn cho người dân, du khách và nhà đầu tư.
Những vấn đề cốt lõi trong phát triển các đặc khu biển, đảo
Từ thực tiễn Cô Tô và Phú Quốc, có thể rút ra một số vấn đề mang tính nguyên tắc để phát triển các đặc khu biển, đảo trong giai đoạn tới:
Thứ nhất, kiên định quan điểm: không đánh đổi môi trường lấy tăng trưởng kinh tế, coi môi trường là nền tảng, là nguồn lực phát triển lâu dài.
Thứ hai, phát triển kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn, kinh tế biển bền vững phải gắn chặt với bảo đảm quốc phòng – an ninh, giữ vững chủ quyền biển đảo.
Thứ ba, hoàn thiện cơ chế, chính sách đặc thù cho các đặc khu, nhất là trong đầu tư hạ tầng thích ứng biến đổi khí hậu, chuyển đổi số và thu hút nguồn lực chất lượng cao.
Thứ tư, lấy người dân làm trung tâm, bảo đảm sinh kế bền vững, nâng cao chất lượng cuộc sống, từ đó củng cố vững chắc “thế trận lòng dân” nơi tuyến đầu Tổ quốc.
Từ thực tiễn triển khai, lãnh đạo các đặc khu kiến nghị Trung ương tiếp tục có cơ chế đặc thù mạnh mẽ hơn cho 13 đặc khu và các địa phương hải đảo; đồng thời đưa các đặc khu vào trọng tâm các chương trình quốc gia về phòng, chống thiên tai và thích ứng với biến đổi khí hậu.
Những kiến nghị này không chỉ xuất phát từ nhu cầu phát triển kinh tế mà còn từ yêu cầu chiến lược về bảo vệ chủ quyền, giữ vững ổn định chính trị – xã hội, bảo đảm an ninh con người trong bối cảnh mới.
